Cách cất chăn lông vũ sau mùa đông để sang năm vẫn phồng

Cứ vào quãng tháng Tư, khi trời Thanh Hoá bắt đầu oi và cái quạt trần chạy suốt đêm, nhà nào cũng có một buổi dọn tủ. Chăn dày gấp lại, nhét vào túi, đẩy lên nóc tủ hoặc gầm giường. Xong việc, quên luôn tới tận tháng Mười một.

Rồi mùa lạnh năm sau lôi ra, cái chăn lông vũ từng dày và nhẹ bẫng giờ mỏng đi thấy rõ, sờ vào thấy lổn nhổn từng cục, có chỗ mỏng dính nhìn xuyên được cả vỏ. Nhiều người kết luận là chăn kém chất lượng, dùng một mùa đã hỏng. Thật ra phần lớn trường hợp chăn không hỏng vì dùng — nó hỏng trong tám tháng nằm im trong tủ. Bài này nói thẳng vào chỗ đó.

Lông vũ giữ ấm bằng khí, không phải bằng độ dày

Điều cần hiểu trước tiên: cái giữ ấm cho ta không phải bản thân sợi lông, mà là lớp không khí bị nhốt lại giữa các chùm lông tơ. Lông vũ có cấu trúc như những chùm bông ba chiều, xoè ra và móc vào nhau, tạo thành vô số túi khí nhỏ. Khí đứng yên là chất cách nhiệt rất tốt — thân nhiệt truyền qua đó rất chậm, nên ta thấy ấm.

Từ đó suy ra hai hệ quả rất thực tế:

• Chăn phồng bao nhiêu thì ấm bấy nhiêu. Cùng một cân lông, chăn nào bung tơi hơn thì nhốt được nhiều khí hơn và ấm hơn. Người trong nghề gọi độ bung này là độ phồng.
• Lông bị ép dẹt hoặc bết lại là mất ấm ngay, dù cân nặng của chăn không đổi một gam nào. Chăn vẫn đủ lông, chỉ là lông không còn xoè ra được nữa.

Nói cách khác, bảo quản chăn lông vũ thực chất là bảo quản khoảng trống bên trong nó. Mọi thao tác làm mất khoảng trống đó đều là thao tác phá chăn, kể cả khi làm với ý tốt là cho gọn tủ.

Hai lỗi giết chăn lông vũ, gần như nhà nào cũng mắc một cái

Lỗi thứ nhất: hút chân không, ép dẹt cả năm. Túi hút chân không đúng là rất gọn — cái chăn to đùng nén xuống còn mỏng như tấm ván. Vấn đề là ép trong vài ngày thì lông còn đàn hồi trở lại, còn ép liên tục tám chín tháng thì các sợi lông tơ bị gãy nát ở chỗ gập. Sang mùa sau mở túi ra, chăn nở lại được một phần chứ không về được như cũ, và phần lông đã gãy thì gãy vĩnh viễn. Đây là kiểu hỏng không sửa được bằng cách giặt lại.

Lỗi thứ hai: cất khi chăn còn ẩm, hoặc cất vào chỗ ẩm. Lỗi này phổ biến hơn và hậu quả khó chịu hơn. Lông vũ là chất hữu cơ — bản chất là lông của con vật. Gặp ẩm và bị bịt kín, nó sinh mốc và bốc ra thứ mùi ngai ngái rất đặc trưng, ngửi một lần là nhớ. Mùi đó nằm sâu trong ruột chăn chứ không phải trên bề mặt vỏ, nên phơi nắng vài buổi không ăn thua.

Hai lỗi này hay đi cùng nhau: chăn chưa khô hẳn, lại còn hút chân không bịt kín, thành ra một môi trường ẩm và kín gió suốt cả mùa hè.

Giặt sạch trước khi cất, đừng cất chăn bẩn

Nhiều người nghĩ chăn mùa đông nhìn vẫn sạch thì cất luôn cho đỡ việc, sang năm lấy ra giặt cũng được. Đây là tính toán sai, vì thứ làm hỏng chăn trong lúc cất lại là những thứ mắt không nhìn ra:

• Mồ hôi và dầu da đã thấm vào vỏ chăn suốt cả mùa. Chúng không màu lúc mới bám, nhưng để lâu sẽ oxy hoá và ố vàng dần ngay trong lúc chăn nằm trong tủ. Đến khi lấy ra thì vệt vàng đã thành cố định, tẩy chỉ mờ chứ khó sạch hẳn.
• Tế bào da chết, vụn thức ăn, vảy da thú cưng là mồi cho mọt và côn trùng trong tủ. Cất một cái chăn còn thức ăn cho chúng thì đừng ngạc nhiên khi mở ra thấy lỗ thủng li ti.
• Mùi tích tụ. Mùi người, mùi phòng ngủ mùa lạnh đóng kín cửa, mùi khói bếp — cất kín cả năm thì mùi ấy đậm lên chứ không nhạt đi.

Vậy nên nguyên tắc là: giặt trước khi cất, chứ không phải giặt trước khi dùng. Cách giặt chi tiết cho từng loại ruột chăn có trong bài giặt chăn lông vũ tại Thanh Hoá.

Sấy khô hoàn toàn và đánh tơi lông trở lại

Đây là khâu quyết định, và cũng là khâu hay bị làm dối vì nó tốn thời gian. Sau khi giặt, lông vũ ướt vón thành từng cục nặng trịch dồn về một phía; nhiều người nhìn cảnh đó thì hoảng, tưởng chăn hỏng. Không phải — lông vũ ướt luôn như vậy, việc còn lại là làm khô và đánh cho nó tơi ra.

1. Sấy ở nhiệt thấp, thời gian dài. Nhiệt cao làm khô nhanh bề mặt nhưng cháy và giòn sợi lông, và tệ hơn là vỏ ngoài khô rồi mà lõi vẫn ẩm. Chăn lông vũ cần mẻ sấy dài hơn hẳn chăn bông thường, đây là lý do nó có mức giá riêng.
2. Cho vào vài quả bóng sấy, hoặc vài quả bóng tennis sạch bọc trong chiếc tất sạch. Bóng nảy trong lồng sấy sẽ đập vào các cục lông vón, phá chúng ra và trả lại độ tơi. Không có bước này thì chăn khô nhưng vẫn lổn nhổn.
3. Dừng giữa chừng, lôi ra giũ mạnh vài lần, vỗ hai mặt cho lông chạy đều về các ô, rồi cho vào sấy tiếp. Làm hai ba lượt như vậy, chăn sẽ đều và phồng hơn hẳn.
4. Kiểm tra bằng tay, không tin mắt. Bóp kỹ vào từng ô, nhất là các đường chỉ chia ô và bốn góc — chỗ đó khô sau cùng. Còn cảm giác mát lạnh, hơi nặng, hơi bết là chưa khô.
5. Để nguội hẳn rồi mới gấp. Chăn vừa ra khỏi máy còn nóng, gấp và cất ngay sẽ hấp hơi nước bên trong. Trải ra chỗ thoáng đến khi sờ thấy nguội bằng nhiệt độ phòng.

Cất bằng gì, cất ở đâu — và chuyện trời nồm Thanh Hoá

Nguyên tắc chung: thoáng khí, khô ráo, lỏng tay. Cụ thể:

• Dùng túi vải thoáng khí — loại túi vải không dệt bán sẵn, hoặc đơn giản là một cái vỏ chăn cũ bằng cotton. Tuyệt đối tránh túi nilon kín và thùng nhựa bịt băng dính, vì hơi ẩm lọt vào thì không có đường ra.
• Xếp lỏng, đừng cuộn chặt. Gấp vài nếp to thay vì cuộn tròn siết dây. Nếu tủ đủ chỗ thì để nguyên độ phồng còn tốt hơn.
• Đặt chỗ cao ráo, ngăn trên của tủ áo là hợp lý. Tránh gầm giường sát nền nhà và tránh sàn tầng một, vì hai chỗ này hút ẩm từ nền lên rất nhanh.
• Không đè vật nặng lên trên. Chồng thêm mấy cái chăn khác hoặc vali lên là ép dẹt y như hút chân không, chỉ chậm hơn.
• Chống ẩm bằng thứ khô ráo, không mùi gắt. Vài gói hút ẩm đặt cạnh là đủ. Long não và các loại viên thơm nặng mùi thì cân nhắc, vì lông vũ giữ mùi rất dai, sang mùa sau đắp lên người vẫn còn nồng.

Riêng ở ngoài Bắc và Bắc Trung Bộ, trong đó có Thanh Hoá, còn một khoảng thời gian đặc biệt phải để ý: mùa nồm quãng tháng Hai tháng Ba. Những ngày tường đổ mồ hôi, sàn nhà nhớp nháp, độ ẩm không khí gần chạm trần — đó chính là lúc chăn đang nằm trong tủ dễ hỏng nhất. Mốc trên đồ cất qua mùa hầu hết bắt đầu từ mấy tuần này chứ không phải giữa hè.

Cách xử lý không có gì cao siêu: những ngày nồm thì đóng cửa phòng và cửa tủ, đừng mở toang cho hơi ẩm tràn vào, bật máy hút ẩm hoặc điều hoà chế độ khô nếu có. Qua đợt nồm, chọn một hôm nắng hanh gió khô, lấy chăn ra giũ mạnh và hong gió trong bóng râm vài tiếng rồi cất lại. Mỗi mùa hè làm được một hai lần như vậy là chăn gần như không có cửa mốc. Cách phòng ẩm cho cả tủ đồ mùa đông nói kỹ hơn trong bài cách bảo quản đồ đông qua hè không bị mốc.

Khi nào nên gửi Nhà Gọn?

Không phải cái chăn nào cũng cần mang ra tiệm. Nếu nhà có máy giặt lồng đủ lớn, có máy sấy và có chỗ hong thoáng, tự làm ở nhà là được. Nhưng có mấy tình huống mà tự làm rất dễ hỏng chăn:

• Máy giặt nhà quá nhỏ so với chăn. Chăn lông vũ đôi nhét căng lồng thì nước và chất giặt không đảo được, giặt xong vẫn còn xà phòng trong ruột. Xà phòng sót lại làm lông bết dính, và đó là lý do rất nhiều chăn tự giặt ở nhà không bao giờ phồng lại.
• Nhà không có máy sấy. Đây là ca khó nhất. Chăn lông vũ phơi ngoài trời gần như không thể khô tới lõi trong một hai ngày, nhất là quãng giao mùa trời nồm. Chăn phơi bốn ngày mà lõi vẫn ẩm rồi đem cất chính là kịch bản mốc kinh điển.
• Chăn đã có vết ố vàng, vết mốc chấm hoặc mùi lạ từ mùa trước. Loại này cần xử lý vết riêng trước khi vào mẻ giặt chung, làm sai một bước là vết ăn sâu thêm.

Ở Nhà Gọn Laundry, chăn được giặt trên máy giặt và máy sấy công nghiệp, giặt riêng từng đơn chứ không trộn đồ khách này với khách khác, sấy khô hoàn toàn ở nhiệt phù hợp với từng loại ruột rồi mới gấp trả. Giá niêm yết công khai theo cân: chăn lông vũ 55.000đ/kg — mức riêng vì cần chất giặt chuyên và mẻ sấy dài; chăn siêu nhẹ 45.000đ/kg; chăn, ga thông thường 35.000đ/kg. Vết cần xử lý riêng cộng thêm 30.000đ–200.000đ tuỳ loại vết và độ cũ, luôn báo trước chứ không tự cộng vào hoá đơn. Cần lấy ngay sau 2 giờ thì phụ thu 20%, gửi vào dịp lễ Tết cũng phụ thu 20%.

Nhà nào gửi đều theo mùa — chăn, ga, rèm, thảm — thì thẻ thành viên trả trước đỡ được một khoản: Bạc nạp 500.000đ tặng thêm 10%, Vàng nạp 1.000.000đ tặng thêm 15%, Kim Cương nạp 2.000.000đ tặng thêm 20%. Tiệm có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, nói rõ trước khi nhận. Nếu tủ đông nhà bạn còn áo phao và áo dạ chưa xử lý, xem thêm cách giặt đồ mùa đông và áo phao để làm gọn một lượt.