Cách giặt áo chống nắng giữ được khả năng cản tia UV

Đầu hè, mấy chị bán hàng ở chợ Điện Biên và mấy anh chạy xe công nghệ quanh Đại lộ Lê Lợi ai cũng sắm một chiếc áo chống nắng. Chiếc áo mỏng tang, trùm kín từ cổ xuống mu bàn tay, mặc vào là yên tâm phóng xe giữa trưa.

Nhưng chuyện tiệm hay nghe là thế này: mua tháng ba, đến tháng sáu thì than áo chẳng còn tác dụng gì, mặc vẫn thấy rát da mà lại nóng hầm hơn cả áo thun. Nhìn chiếc áo thì vẫn lành lặn, màu vẫn tươi, chưa sờn chỗ nào. Hỏi kỹ ra thì gần như lần nào cũng ra cùng một nguyên nhân: áo bị giặt sai.

Áo chống nắng không phải một chiếc áo bình thường may bằng vải mỏng. Nó là đồ chức năng — và đồ chức năng thì cách chăm khác hẳn quần áo thường.

Khả năng cản nắng nằm ở đâu trong chiếc áo

Muốn giữ được thứ gì thì trước hết phải biết thứ đó nằm chỗ nào. Với áo chống nắng, khả năng cản tia cực tím đến từ ba chỗ, và ba chỗ này bền khác nhau:

• Mật độ dệt của vải. Sợi dệt càng dày khít thì khe hở giữa các sợi càng nhỏ, tia nắng lọt qua càng ít. Đây là phần bền nhất, gần như đi theo chiếc áo suốt đời — trừ khi vải bị giãn ra vì kéo căng hoặc vắt xoắn mạnh, làm khe hở rộng thêm.
• Màu và độ đậm của vải. Màu sẫm hấp thụ tia cực tím nhiều hơn màu nhạt. Đây cũng là lý do áo chống nắng bạc màu thì khả năng cản nắng giảm theo.
• Lớp phủ chức năng trên sợi. Đây là phần nhà sản xuất xử lý thêm để tăng khả năng chắn tia cực tím và giúp vải nhanh khô. Nó là phần mỏng manh nhất, và cũng chính là phần bị mất đi khi ta giặt sai.

Nói cách khác: giặt sai thì cái mất đi trước tiên là lớp phủ, sau đó đến màu. Cấu trúc dệt thì vẫn còn, nên áo vẫn cản được một phần — nhưng không còn được như lúc mới nữa.

Bốn thứ phá lớp phủ nhanh nhất

Tiệm gặp đi gặp lại đúng bốn thủ phạm này:

• Nước nóng. Vải áo chống nắng phần lớn là sợi tổng hợp như polyester hoặc nylon. Sợi tổng hợp gặp nhiệt cao thì mềm ra và biến dạng ở cấp độ rất nhỏ, kéo theo lớp phủ bong và bong không đều. Ngâm nước nóng vài lần là áo bắt đầu đổi tay sờ, hết cảm giác trơn mát ban đầu.
• Nước xả vải. Nước xả làm mềm bằng cách để lại một lớp màng bám quanh sợi. Với áo thun cotton thì tốt, nhưng với áo chức năng thì lớp màng đó đè lên lớp phủ và bít luôn các khe thoáng. Đây chính là lý do nhiều người thấy áo ngày càng bí — mồ hôi không thoát ra được nữa.
• Chất tẩy có clo. Javen và các loại tẩy mạnh vừa ăn màu vừa phá lớp phủ, chỉ một lần là thấy khác ngay. Áo sáng màu dính vết thì càng dễ bị đem ra tẩy, và càng dễ hỏng vì lý do này.
• Sấy nóng và bàn là. Cả hai đều là nhiệt trực tiếp áp lên mặt vải phủ. Bàn là nóng đặt thẳng lên áo chống nắng có thể làm chảy sợi thành vệt bóng cứng, hỏng hẳn chỗ đó, không sửa được.

Giặt tay hay giặt máy đều được, nhưng phải đúng cách

Áo chống nắng mỏng nên giặt rất nhanh. Cách tiệm khuyên như sau:

• Đọc nhãn mác trước. Mất mười giây nhưng quyết định cả cách làm. Nhãn nào ghi giặt tay thì cứ theo nhãn, đừng cho vào máy.
• Lộn trái áo, kéo hết khoá và dán lại nhám dính. Lộn trái để mặt ngoài đỡ ma sát; khoá kéo hở và miếng dán nhám là thứ hay móc rách chính chiếc áo hoặc đồ giặt cùng.
• Nước mát, dưới 30 độ. Nước thường trong bể là vừa. Mùa hè nước máy ở Thanh Hoá đôi khi hơi ấm vì đường ống phơi nắng, nên xả bỏ một chút cho nguội rồi mới hứng.
• Nước giặt trung tính, liều nhẹ. Áo mỏng nên bẩn ít, dùng chừng một nửa liều bình thường là đủ. Đổ nhiều lại khó xả sạch, mà xà phòng còn tồn trong sợi cũng làm áo bí.
• Giặt máy thì chọn chế độ nhẹ và cho vào túi lưới. Chế độ nhẹ, thời gian ngắn, tốc độ vắt thấp. Túi lưới giữ áo khỏi bị quấn xoắn quanh trục lồng.
• Giặt tay thì vò nhẹ, đừng chà. Ngâm chừng năm mười phút, bóp nhẹ cho nước đi qua vải, chú ý cổ áo và mu bàn tay là hai chỗ dính mồ hôi và kem chống nắng nhiều nhất. Tuyệt đối không chà xát hai mặt vải vào nhau.
• Xả thật kỹ, hai đến ba lần nước. Với đồ chức năng, xả sạch quan trọng ngang giặt sạch.

Nguyên tắc chăm sợi tổng hợp mỏng này giống với đồ tập và đồ thể thao, đã bàn kỹ hơn trong bài cách giặt đồ vải thun lạnh, đồ thể thao poly.

Vắt và phơi — chỗ nhiều người làm hỏng áo mà không biết

• Không vắt xoắn kiệt nước. Xoắn mạnh làm sợi giãn ra và khe dệt rộng thêm — mà khe dệt chính là phần cản nắng bền nhất của áo. Thay vào đó, gấp áo lại, ép nhẹ giữa hai lòng bàn tay cho ra bớt nước, hoặc cuộn áo trong khăn bông rồi ấn.
• Phơi trong bóng râm, nơi thoáng gió. Đây là điều nghe ngược đời nhưng rất quan trọng: phơi áo chống nắng giữa nắng gắt chính là làm áo lão hoá. Tia cực tím và nhiệt độ cao phá lớp phủ, y hệt cách nó phá da ta.
• Treo bằng móc rộng vai, đừng vắt ngang dây. Vắt ngang dây phơi làm áo hằn nếp và giãn không đều ở đúng chỗ tì lên dây.
• Không sấy nóng. Vải mỏng khô rất nhanh, chừng một hai tiếng trong bóng râm có gió là được, không cần đến máy sấy.
• Không là ủi lên mặt vải phủ. Áo có nếp thì treo lên cho tự phẳng. Nếu buộc phải là, dùng mức thấp nhất, lót một lớp vải mỏng ở giữa và lướt nhanh mặt trong.

Nói cho thật: lớp phủ nào rồi cũng mòn

Tiệm không muốn hứa hão. Lớp phủ chức năng trên áo chống nắng hao mòn dần theo số lần giặt và theo thời gian mặc, đó là bản chất của loại vải này, không có cách chăm nào giữ nó nguyên vẹn mãi. Giặt đúng cách chỉ làm chậm quá trình lại, và làm chậm được đáng kể — nhưng không dừng được nó.

Vài dấu hiệu cho biết áo đã tới lúc thay:

• Vải bạc màu rõ rệt so với lúc mới, nhất là ở hai vai và lưng.
• Giơ áo lên soi ngược sáng thấy lỗ dệt to ra, ánh sáng lọt qua nhiều hơn hẳn.
• Vải mỏng đi, sờ thấy nhão, mất cảm giác chắc tay ban đầu.
• Có vết rách, sờn hoặc thủng nhỏ ở tay áo hay khuỷu tay.

Áo còn dày dặn thì vẫn cản nắng khá tốt nhờ mật độ dệt kể cả khi lớp phủ đã yếu. Nhưng áo đã mỏng và bạc thì nên nghỉ hưu, đừng tiếc. Về nguyên tắc chọn nước giặt và nước xả cho từng loại vải, có thể xem thêm ở bài cách chọn nước giặt, nước xả phù hợp.

Khi nào nên gửi Nhà Gọn?

Áo chống nắng bình thường thì giặt ở nhà là hợp lý, không cần mang ra tiệm. Nhưng có mấy trường hợp gửi tiệm đỡ rủi ro hơn nhiều:

• Áo dính vết khó như dầu xe, nhựa đường, mực bút, kem chống nắng bám thành mảng vàng ở cổ — tự tẩy tay dễ làm loang và làm hỏng lớp phủ.
• Áo chống nắng loại cao cấp có màng chống thấm, nhãn ghi giặt riêng hoặc giặt khô, không rõ nên làm thế nào.
• Cả nhà một lúc mấy chiếc cùng đồ gió, áo mưa, đồ tập — gom một mẻ gửi tiệm gọn hơn ngồi giặt tay từng cái.
• Áo đã lỡ bị bí sau nhiều lần giặt chung với nước xả và muốn xử lý cho đúng cách.
• Cuối mùa cất tủ, muốn giặt sạch và sấy khô hoàn toàn trước khi gấp cất để sang năm lấy ra không bị mùi tủ.

Tại Nhà Gọn Laundry, đồ được giặt riêng từng đơn trên máy giặt và máy sấy công nghiệp, tách theo chất liệu chứ không trộn chung, giá niêm yết công khai. Áo chống nắng, áo gió, đồ tập tính theo cân như quần áo thường: giặt sấy dưới 8kg là 28.000đ/kg, từ 8kg trở lên là 22.000đ/kg, đơn tối thiểu 30.000đ. Chiếc nào có vết cần xử lý riêng thì tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ loại vết, luôn báo trước khi làm. Áo khoác cần đi đường giặt khô theo chiếc thì 40.000–120.000đ. Cần gấp có phụ thu 20% cho đơn lấy ngay sau 2 giờ, và phụ thu 20% dịp lễ Tết.

Nhà nào gửi đều thì thẻ thành viên trả trước tiện hơn: Bạc nạp 500.000đ tặng thêm 10%, Vàng nạp 1.000.000đ tặng thêm 15%, Kim Cương nạp 2.000.000đ tặng thêm 20%. Riêng đồ mưa và đồ gió có lớp chống thấm, cách chăm còn vài điểm khác nữa, xem bài cách giặt áo mưa, áo gió đúng cách.