Cách giặt áo sơ mi flannel (dạ chuột) không xù, không co

Chiếc sơ mi flannel — ở ta hay gọi là áo dạ chuột — là món đồ được yêu vì lý do rất cụ thể: nó ấm mà không nặng, mềm tay, mặc đơn cũng được mà khoác ngoài áo thun cũng xong. Mua về mùa đầu tiên thì mặt vải mịn như nhung, càng giặt càng thấy mềm ra.

Rồi đến mùa thứ hai, thứ ba, nó bắt đầu đổi tính. Mặt áo nổi lấm tấm những viên lông nhỏ ở nách, ở sườn, ở chỗ đeo balo. Ống tay ngắn đi trông thấy. Cổ áo mềm oặt không đứng nổi nữa. Chủ áo thường kết luận "vải hàng chợ", nhưng phần lớn trường hợp thủ phạm nằm ở chế độ giặt và cái máy sấy.

Chuyện là thế này: cái làm nên độ ấm và độ mềm của flannel không phải kiểu dệt mà là lớp lông tơ được chải lên trên bề mặt vải (nhà nghề gọi là chải nhung — napping). Lớp lông tơ ấy giữ không khí, và không khí mới là thứ giữ ấm. Lớp lông đó cũng chính là thứ mong manh nhất: nước nóng, ma sát mạnh và nhiệt sấy cao làm sợi tơ rối lại thành viên, và mỗi viên xù rơi đi là một chút hơi ấm mất theo.

Nhận diện: flannel, nỉ hay dạ — ba thứ khác nhau

Tên gọi ở chợ ở shop bị dùng lẫn khá nhiều, mà cách giặt lại phụ thuộc vào chuyện áo bạn thực sự là gì:

• Flannel / dạ chuột. Vải dệt (thường cotton hoặc cotton pha) rồi chải nhung một hoặc hai mặt. Nhìn kỹ thấy rõ đường dệt bên dưới lớp lông. Đây là loại áo sơ mi kẻ ca-rô quen thuộc, có cổ có nẹp có cúc.
• Nỉ (fleece). Vải dệt kim từ sợi tổng hợp, xốp dày, không thấy đường dệt ngang dọc rõ ràng. Hoodie và áo nỉ chui đầu thuộc nhóm này — cách giặt riêng có ở bài cách giặt áo hoodie, áo nỉ không xù lông.
• Dạ (wool coat). Vải len ép dày, nặng, dùng may áo khoác măng tô. Nhóm này thuộc diện giặt khô, không giặt máy tại nhà.

Cách phân biệt nhanh nhất: nhìn nhãn. Flannel cotton thường ghi "100% cotton" hoặc "cotton/polyester", ký hiệu giặt máy nước lạnh, ký hiệu sấy ở mức thấp hoặc gạch chéo. Nếu nhãn ghi wool thì xử lý như đồ len, đừng áp bài này.

Trước khi giặt — bốn việc mất hai phút

1. Cài hết cúc, kể cả cúc cổ và cúc măng-sét. Nẹp áo mở toang trong lồng máy sẽ bị kéo giãn, sau vài lượt là nẹp vặn vẹo không phẳng lại được.
2. Lộn trái áo. Mặt phải — mặt bạn nhìn thấy khi mặc — được giấu vào trong, ma sát dồn vào mặt trái. Đây là việc đơn giản nhất mà hiệu quả rõ nhất trong cả bài này.
3. Kiểm tra túi. Bút, khoá, tiền xu, giấy ăn. Riêng tờ giấy ăn quên trong túi sẽ vỡ vụn bám kín mặt lông áo, gỡ ra mất cả buổi.
4. Xử lý vết cục bộ trước. Vết cà phê, vết dầu ăn — thấm chất giặt lên vết, để 10–15 phút. Đừng chà mạnh, ma sát chính là thứ tạo xù.

Giặt: nước lạnh, chu trình nhẹ, vắt chậm

• Nước lạnh, hoặc ấm dưới 30°C. Cotton co lại vì nhiệt, và nhiệt cũng làm lông tơ dựng lên rồi rối vào nhau. Nước lạnh giặt sạch đồ mặc thường ngày hoàn toàn đủ.
• Chọn chu trình nhẹ / delicate. Lồng đảo chậm, ít ma sát. Chu trình "cotton mạnh" là kẻ thù của lớp lông tơ.
• Tốc độ vắt thấp. Vắt 1200 vòng làm áo xoắn thành thừng, hằn nếp gãy dọc thân áo và ép dẹp lớp lông. Để mức thấp nhất máy có.
• Giặt cùng nhóm đồ mềm. Đừng cho chung với quần jeans, khăn tắm dày, hay đồ có khoá kéo và móc kim loại — mỗi cái móc là một cái bàn chải cào lên mặt áo suốt cả chu trình.
• Chất giặt lỏng, liều vừa đủ. Bột giặt hạt to tan chậm trong nước lạnh, hạt chưa tan cọ vào mặt lông. Đổ nhiều hơn liều ghi trên nhãn không sạch hơn, chỉ tồn dư nhiều hơn và làm mặt vải thô ráp.
• Cân nhắc túi lưới với áo mỏng hoặc áo đã cũ.

Về nước xả vải: dùng liều nhẹ thì áo mềm và bớt tĩnh điện mùa hanh, nhưng dùng đều tay lâu ngày thì lớp làm mềm phủ lên sợi và làm áo bí, kém thấm hút. Một lần trong vài lượt giặt là đủ.

Sấy và phơi — chỗ hỏng áo nhiều nhất

Nếu chỉ nhớ được một điều từ bài này thì nhớ điều này: nhiệt sấy cao là nguyên nhân hàng đầu làm flannel co và xù. Sợi cotton trong áo bị nước làm trương lên, rồi bị nhiệt cao rút lại đột ngột — mỗi lượt sấy nóng là một lần áo ngắn thêm một chút.

• Tốt hơn cả là phơi. Móc áo lên móc vai bản rộng, cài cúc trên cùng, vuốt phẳng vai và cổ, phơi chỗ thoáng gió.
• Tránh nắng gắt giữa trưa. Nắng miền Trung tháng Sáu tháng Bảy làm màu kẻ ca-rô bạc nhanh và làm sợi giòn. Phơi sáng sớm hoặc chiều muộn, hoặc bóng râm có gió.
• Phải sấy thì để mức thấp và lấy ra khi còn hơi ẩm, rồi treo cho khô nốt. Sấy đến khô cong trong lồng nóng là lúc áo co nhiều nhất.
• Mùa nồm Thanh Hoá — tháng Hai tháng Ba tường đổ mồ hôi, áo dày phơi ba ngày vẫn ẩm — thì bật quạt thổi thẳng vào áo, hoặc sấy mức thấp một lượt ngắn. Áo dày cất vào tủ khi còn ẩm là có mùi ngay.

Đây cũng là điểm chung của mọi đồ cotton dày. Cơ chế co rút và cách phòng có phân tích kỹ hơn ở bài cách giặt đồ cotton không bị co rút.

Khử xù nhẹ và giữ phom cổ, nẹp áo

Áo đã xù thì cạo được, nhưng cạo là dọn hậu quả chứ không phải phục hồi — lớp lông tơ mất đi thì mất luôn.

1. Trải áo phẳng trên mặt bàn, căng nhẹ vùng cần cạo.
2. Đưa máy cạo xù theo một chiều, không ấn mạnh, không đi tới đi lui. Không có máy thì dùng lược răng thưa hoặc miếng đá cạo xù, làm chậm, thử ở gấu áo trước.
3. Không dùng dao lam hay kéo cắt sát mặt vải. Rất dễ cắt vào sợi nền và tạo lỗ — lỗi này gặp thường xuyên.
4. Giặt nhẹ một lượt sau khi cạo để cuốn hết vụn lông.

Về phom cổ và nẹp: cổ flannel mềm hơn cổ sơ mi công sở nên không cần hồ cứng, nhưng cần được là ở nhiệt vừa và treo đúng cách. Là ở mức dành cho cotton, lót một tấm vải mỏng lên trên rồi mới đặt bàn là — đặt bàn là nóng trực tiếp lên mặt lông sẽ ép bẹp lớp tơ, tạo vệt bóng không lấy lại được. Là mặt trái là an toàn hơn cả. Nguyên tắc giữ phom cổ áo nói chung có ở bài cách giặt áo sơ mi nam giữ form cổ áo.

Treo áo bằng móc vai bản rộng, đừng dùng móc dây thép mảnh — móc mảnh tạo hai cái bướu ở đầu vai sau vài tuần. Cuối mùa lạnh, gấp áo cất vào hộp hoặc túi vải thoáng thay vì treo cả năm, vì treo lâu làm áo dão vai.

Mùa lạnh nên giặt tần suất nào?

Flannel không phải áo lót, mặc trực tiếp lên da nhưng không bí như áo thun. Ngoài Bắc và Bắc Trung Bộ mùa lạnh, thực tế hợp lý là 2–3 lần mặc mới giặt một lượt, trừ khi có vết bẩn hoặc bạn ra mồ hôi nhiều. Giặt ít hơn nghĩa là ít ma sát hơn, áo bền hơn.

Giữa các lần mặc, treo áo ra chỗ thoáng gió vài tiếng cho bay hơi ẩm rồi mới cất vào tủ. Đừng vắt áo lên thành ghế qua đêm rồi sáng mặc lại — nếp gãy hằn ở đó rất khó là phẳng.

Những lỗi hay gặp

• Giặt nước nóng cho "sạch hẳn". Nước nóng không làm sạch hơn với đồ mặc thường ngày, chỉ làm áo co và xù.
• Sấy chung với khăn tắm. Khăn bông nhả xơ bám kín mặt lông flannel, và ma sát trong lồng nóng tăng gấp bội.
• Vắt tốc độ cao. Áo xoắn thành thừng, hằn nếp gãy dọc thân, ép bẹp lớp lông tơ.
• Treo áo ướt nặng lên móc mảnh. Áo flannel ngậm nước rất nặng, móc mảnh làm giãn vai ngay lượt đầu.
• Là trực tiếp lên mặt phải khi bàn là nóng già. Để lại vệt bóng ép, không phục hồi được.
• Đổ thuốc tẩy clo lên áo kẻ ca-rô. Màu phai loang lổ, hỏng hẳn.
• Cất áo vào tủ khi còn hơi ẩm trong mùa nồm — vài ngày là có mùi, vài tuần là có mốc.

Khi nào nên gửi tiệm

• Áo flannel len hoặc pha len — nhóm này giặt máy tại nhà rất dễ co không phục hồi.
• Áo có vết dầu mỡ, vết mực, vết rượu vang đã thấm sâu.
• Đầu mùa lạnh lấy đồ từ tủ ra, cả chồng áo ám mùi ẩm sau một mùa hè cất kín.
• Không có chỗ phơi tử tế trong mùa nồm, mà máy giặt nhà không sấy được ở mức thấp.

Ở Nhà Gọn, nếu gửi theo đơn giặt sấy thường thì tính theo cân: 28.000đ/kg cho đơn dưới 8kg, 22.000đ/kg cho đơn từ 8kg, đơn tối thiểu 30.000đ. Muốn giặt khô theo chiếc để giữ phom thì sơ mi 50.000–60.000đ, áo khoác 40.000–120.000đ tuỳ loại và độ dày. Áo có vết cần tẩy riêng thì tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ vết, luôn báo giá trước khi làm. Cần lấy gấp trong 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20%.

Đồ được giặt riêng từng đơn — mỗi khách một lồng, đếm món khi nhận và đếm lại khi trả — và sấy bằng máy sấy công nghiệp có kiểm soát nhiệt, tức là khô kiệt cả phần cổ và nẹp dày mà không phải quay đến khô cong ở nhiệt cao. Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày; có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, báo trước khi chốt lịch.