Cách giặt cà vạt, nơ cổ đúng cách

Cà vạt là món đồ công sở kỳ lạ: nằm ngay chính giữa ngực, ai nhìn cũng thấy đầu tiên, mà lại gần như không bao giờ được đưa vào máy giặt. Áo sơ mi giặt một tuần mấy lần, quần Âu vài tuần một lần, còn cái cà vạt thì cứ treo đó năm này qua năm khác cho tới hôm dây một vệt nước mắm giữa bữa trưa.

Rồi ai cũng có một lần thử. Xối nước, xoa xà phòng, vò như vò khăn mặt, phơi lên dây. Hôm sau lấy xuống thì cái cà vạt xoắn như sợi thừng, mặt lụa nổi những nếp gợn sóng không là phẳng lại được, và phần đuôi ngắn hơn hẳn so với lúc mua. Đó không phải do bạn giặt ẩu — đó là cấu tạo của nó phản ứng đúng như vậy với nước.

Bài này nói cho gọn: bên trong cà vạt có gì mà kỵ nước, phải làm gì trong năm phút đầu khi vừa dây bẩn, là ủi thế nào cho khỏi bóng mặt vải, cách treo và cuộn để giữ nếp, và mốc nào thì buộc phải mang ra tiệm.

Bên trong cà vạt có gì mà kỵ vò với ngâm

Cắt dọc một chiếc cà vạt ra, bạn sẽ thấy nó không phải một mảnh vải gấp lại. Nó gồm ba phần:

• Lớp lót định hình chạy suốt chiều dài — thường bằng len hoặc vải không dệt, chính là thứ làm cà vạt có độ dày, độ đứng và độ nảy khi thắt. Lớp lót này co giãn theo kiểu riêng của nó, không giống lớp lụa bên ngoài.
• Lớp vải ngoài cắt chéo thớ. Người ta cố tình cắt vải nghiêng 45 độ so với thớ dệt, để khi quàng qua cổ và thắt nút, cà vạt tự nằm phẳng chứ không vênh. Vải cắt chéo mềm và co lại rất nhanh khi gặp nước nóng.
• Một đường chỉ khâu tay chạy dọc mặt sau. Sợi chỉ này để chùng có chủ ý, cho phép cà vạt giãn ra khi thắt rồi trở về khi tháo. Vò xoắn làm đứt hoặc rút sợi chỉ đó, và khi ấy cà vạt nhăn nhúm vĩnh viễn.

Cho ba thứ đó vào chậu nước rồi vò, nghĩa là bắt ba vật liệu co giãn khác nhau cùng chịu một lực xoắn. Chúng dịch lệch nhau, và không có cách nào đưa chúng về đúng vị trí cũ. Đó là lý do người trong nghề coi cà vạt lụa là món giặt khô chứ không phải giặt nước. Nếu bạn chưa rõ giặt khô là gì và khác giặt thường chỗ nào, có bài giải thích riêng ở giặt khô là gì, khi nào cần.

Năm phút đầu quyết định vết bẩn có cứu được không

Vết bẩn trên cà vạt gần như luôn xảy ra ở nơi công cộng: bữa trưa với khách, tiệc cưới, bữa cơm tiếp đối tác. Phản xạ tự nhiên là chạy vào nhà vệ sinh xối nước — và đó lại là việc làm hỏng nhiều chiếc cà vạt nhất.

1. Thấm, đừng chà. Dùng khăn giấy khô ấn thẳng xuống vết rồi nhấc lên, đổi phần giấy sạch, lặp lại. Chà ngang đẩy vết vào sâu giữa các sợi và làm xù mặt lụa.
2. Đừng xối nước. Trên lụa, một quầng nước loang có viền còn khó xử lý hơn cả vết bẩn ban đầu, vì nó để lại đường ranh giới thấy rõ khi khô.
3. Với vết dầu mỡ, rắc bột hút. Bột bắp hoặc phấn rôm rắc một lớp mỏng lên vết, để vài tiếng cho bột hút dầu, rồi phủi nhẹ bằng bàn chải lông mềm theo chiều sợi.
4. Với vết cà phê, nước ngọt, rượu vang — thấm khô hết phần còn ướt, để nguyên, mang ra tiệm sớm. Càng để lâu, đường trong đồ uống càng oxy hoá thành vệt vàng khó gỡ.
5. Với vệt mồ hôi và ngả màu ở nút thắt, đây là chỗ tích tụ theo năm chứ không phải một sự cố. Nó cần xử lý ở tiệm, làm tại nhà rất dễ ra một mảng loang sáng hơn phần còn lại.

Có một điều nên nói thẳng: vết cũ đã ăn vào sợi lụa nhiều tháng, hoặc vết đã từng bị chà bằng xà phòng làm xù mặt vải, thì khả năng phục hồi hạn chế. Xử lý tử tế sẽ làm nó nhạt đi rõ rệt, nhưng đừng kỳ vọng trở lại như mới — và cũng đừng vì sốt ruột mà đổ liều hoá chất mạnh lên lụa.

Có giặt tay được không?

Câu trả lời phụ thuộc chất liệu. Cà vạt polyester hoặc microfiber giá phổ thông — loại đồng phục công ty, cà vạt học sinh, cà vạt lễ tân — chịu nước tốt hơn nhiều so với lụa, và bạn có thể lau bề mặt bằng khăn ẩm vắt kiệt pha chút chất giặt dịu, lau theo một chiều, rồi để khô phẳng trên khăn bông. Vẫn không ngâm, không vò, không vắt xoắn, vì lớp lót bên trong thì loại nào cũng có.

Cà vạt lụa, pha len, dệt jacquard, có thêu hoặc in thủ công thì đừng thử. Chi phí một lượt giặt khô ở tiệm luôn nhỏ hơn cái giá của một chiếc cà vạt hỏng phom, nhất là với những chiếc được tặng hoặc mua theo bộ với vest.

Là ủi: qua khăn ẩm, nhiệt thấp, đừng miết

Bàn là đặt thẳng lên lụa sẽ để lại vệt bóng — mặt vải bị ép bẹt và phản sáng khác phần xung quanh, nhìn rất rõ dưới đèn phòng họp. Cách an toàn:

1. Trải cà vạt phẳng, mặt phải hướng lên, phủ một chiếc khăn cotton ẩm lên trên.
2. Đặt bàn là ở nấc nhiệt thấp, ấn xuống vài giây rồi nhấc lên, dịch sang chỗ khác. Đừng miết trượt như là áo sơ mi — miết làm lớp lót bên trong xô lệch.
3. Nếu có bàn là hơi nước cầm tay thì tiện hơn: treo cà vạt lên, phun hơi cách mặt vải chừng 10cm, dùng tay vuốt nhẹ hai mép cho thẳng.
4. Đừng là dẹp hai mép biên. Cà vạt vốn có phần rìa hơi tròn tự nhiên; là bẹt hai mép làm nó trông như miếng bìa dán.

Nhân tiện, phần lớn nếp nhăn trên cà vạt đến từ cách tháo chứ không phải cách là. Đội đồ công sở nào hay bị nhàu cả bộ thì xem thêm bài giặt đồ công sở, sơ mi tại Thanh Hoá.

Treo và cuộn — cách giữ nếp không tốn tiền

• Tháo nút hoàn toàn mỗi lần cởi. Kéo ngược đầu nhỏ ra khỏi nút, đừng nới rồi tròng qua đầu để mai dùng lại. Nút thắt để nguyên qua đêm là nếp gãy cố định.
• Treo trên móc cà vạt hoặc vắt qua thanh ngang, để trọng lượng tự kéo nếp giãn ra. Một đêm treo thường đủ để nếp nhẹ tự phẳng.
• Đi công tác thì cuộn, đừng gấp. Cuộn từ đầu nhỏ về đầu to, mặt phải ra ngoài, đặt vào ngăn trong vali. Gấp đôi để lại một đường gãy giữa thân, chỗ dễ thấy nhất khi mặc.
• Cất chỗ khô thoáng. Mùa nồm tháng Hai tháng Ba ở Thanh Hoá, tủ áo kín hơi là chỗ mốc mọc sớm; nên để một gói hút ẩm trong ngăn và mở cửa tủ cho thoáng vài giờ những ngày trời hửng.
• Đừng phơi nắng gắt. Nắng miền Trung tháng Sáu tháng Bảy làm lụa màu đậm bạc đi trông thấy, và làm sợi giòn.

Nơ cổ khác gì cà vạt

Nơ cổ tự thắt cũng có lớp lót bên trong, xử lý y như cà vạt. Loại nơ cài sẵn có thêm chốt kim loại và phần bọt xốp giữ dáng — hai thứ này rất ghét nước: chốt kim loại có thể gỉ và để lại vệt nâu trên vải, còn bọt xốp ngậm nước xong sẽ méo dáng. Với nơ cài sẵn, cứ lau điểm bẩn bằng khăn ẩm rồi để khô phẳng, và cất trong hộp cứng thay vì nhét đáy ngăn kéo.

Những lỗi hay gặp

• Cho cà vạt vào máy giặt cùng sơ mi "cho tiện". Đây là lỗi số một và cũng là lỗi không sửa được.
• Chà xà phòng lên vết dầu. Xà phòng làm xù mặt lụa, và sau đó dù tiệm có gỡ được vết thì mặt vải vẫn khác.
• Là trực tiếp không lót khăn. Vệt bóng do là trực tiếp không phục hồi được.
• Nới nút rồi tròng qua đầu cất đi. Ba tháng sau, nếp gãy ở chỗ nút thành cố định.
• Treo cà vạt trong tủ kín suốt mùa nồm. Lớp lót bằng len bên trong là món khoái khẩu của mốc và mọt.
• Dùng máy sấy tóc thổi nóng cho nhanh khô sau khi lau. Nhiệt điểm cao làm co cục bộ, để lại vết nhăn nhỏ ngay giữa thân.

Khi nào nên gửi tiệm

Mấy tình huống nên đưa ra tiệm thay vì loay hoay ở nhà:

• Cà vạt lụa, pha len, dệt hoa văn nổi — bất cứ vết gì cũng nên để tiệm xử lý bằng dung môi giặt khô thay vì nước.
• Vết dầu mỡ, mực, rượu vang, nước mắm đã khô mặt.
• Nút thắt ngả màu sau nhiều năm dùng.
• Cần gấp cho một sự kiện — cưới hỏi, hội nghị, chụp ảnh công ty — khi không có thời gian thử nghiệm.
• Gửi cả bộ vest, sơ mi, quần Âu cùng lúc để màu và độ phẳng đồng đều.

Ở Nhà Gọn, cà vạt và nơ cổ không nằm trong nhóm cân theo kg, nên tiệm báo giá theo món trước khi làm, tuỳ chất liệu và tình trạng vết — không có chuyện làm xong mới báo. Nếu bạn gửi cả bộ đi làm thì các mức niêm yết để tham khảo: sơ mi giặt khô 50.000–60.000đ, quần Âu/kaki/jeans 55.000đ, vest nam/nữ 89.000–119.000đ, áo khoác 40.000–120.000đ. Khoản tẩy vết riêng 30.000–200.000đ tuỳ vết, luôn báo giá trước. Cần lấy gấp trong 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20%. Muốn cổ áo sơ mi đi kèm cũng đứng phom thì xem thêm cách giặt áo sơ mi nam giữ form cổ áo.

Đồ được giặt riêng từng đơn — mỗi khách một lồng, đếm món khi nhận và đếm lại khi trả. Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày; có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, báo trước khi chốt lịch.