Cách giặt đồ vải nhung tăm (corduroy) không bẹt tăm, không bạc màu

Đầu mùa lạnh, kéo chiếc quần nhung tăm ra khỏi đáy tủ để mặc lại. Vải vẫn dày, đường may vẫn chắc, không sờn chỗ nào. Nhưng đưa ra chỗ sáng thì thấy rõ: hai mảng ở đầu gối và một mảng ở mông nhạt màu hơn hẳn phần còn lại, sờ vào trơn lì chứ không còn gợn tăm, xoay nghiêng thì ánh lên như bị bôi sáp. Chiếc quần chưa hỏng, nhưng nhìn đã cũ hơn tuổi thật của nó vài năm.

Chuyện này xảy ra với gần như mọi món nhung tăm, và phần lớn không phải do mặc nhiều. Nó đến từ cách giặt, cách vắt và nhất là cách là. Tin mừng là hiểu đúng cấu tạo vải thì hầu hết hư hại đều tránh được, và một phần trong đó còn chữa lại được ở nhà.

Vì sao nhung tăm bạc màu tại chỗ, chứ không bạc đều

Nhung tăm — tiếng Anh là corduroy — không phải vải dệt phẳng. Người ta dệt thêm một hệ sợi phụ chạy nổi trên mặt vải, rồi cắt hệ sợi đó thành từng hàng lông ngắn dựng đứng, song song nhau. Mỗi hàng lông ấy là một tăm; sờ dọc thân quần thấy gợn đều tay chính là sờ vào các hàng tăm này.

Điểm mấu chốt: màu bạn nhìn thấy phụ thuộc vào hướng nằm của đầu sợi, không chỉ phụ thuộc thuốc nhuộm. Khi cả rừng sợi cùng dựng thẳng, ánh sáng bị hút vào giữa các sợi và phản xạ tán loạn, mắt ta thấy màu sâu và mượt. Khi sợi bị ép nằm rạp về một phía, đầu sợi thành một mặt nhẵn, ánh sáng phản xạ đồng loạt theo một hướng và vùng đó bóng lên, nhạt đi.

Nói cách khác, phần lớn hiện tượng gọi là "bạc màu" ở nhung tăm thực chất là tăm bị bẹt, thuốc nhuộm vẫn còn nguyên trong sợi. Đó là lý do mảng nhạt luôn xuất hiện đúng ở đầu gối, mông, khuỷu tay, mép túi — những chỗ chịu ép và chịu cọ nhiều nhất — chứ không loang đều cả tấm vải như đồ cháy nắng. Phân biệt được hai chuyện này rất đáng tiền: tăm bẹt thì dựng lại được, sợi mài cụt thì mất thật. Nguyên lý sợi nổi này giống họ hàng gần của nó là nhung tuyết, nói kỹ trong bài cách giặt đồ vải nhung velvet đúng cách.

Năm việc làm bẹt tăm nhanh nhất

1. Chà bàn chải hoặc vò mạnh vào vết bẩn. Nguyên nhân hàng đầu, và oan uổng nhất vì người ta chà với ý tốt. Lông chải cứng bẻ gãy và mài cụt đầu sợi, để lại mảng nhẵn giữa nền vải gợn: vết bẩn thì sạch, dấu chà ở lại vĩnh viễn.
2. Là trực tiếp lên mặt phải. Nhiệt cộng lực ép là công thức chuẩn để dí sợi nằm rạp — một đường bàn là ấn mạnh tạo vệt bóng chỉ trong vài giây.
3. Vắt kiệt và vặn xoắn. Vắt tốc độ cao ép chiếc quần thành khối chặt trong lồng; vặn tay thì xoắn sợi theo trục. Cả hai đều ép tăm nằm và tạo nếp gãy chéo.
4. Nhồi chặt lồng máy. Đồ chen nhau trong lồng là đồ bị ép suốt cả chu trình, nhất là khi giặt chung chăn dày hay quần jean cứng.
5. Sấy nóng tới khô cong. Nhiệt cao làm sợi cotton co và cứng lại ở đúng tư thế đang nằm; tăm đang bẹt thì bẹt luôn.

Giặt đúng: sáu bước, không cần mua thêm gì

1. Rũ bụi trước khi cho vào nước. Nhung tăm giữ bụi và tóc trong khe giữa các hàng tăm. Rũ mạnh vài cái hoặc lăn cây lăn bụi xuôi chiều tăm, đừng để bụi gặp nước rồi bết lại.
2. Xử lý vết bẩn bằng cách chấm, không chà. Nhỏ chút nước giặt pha loãng lên đúng vệt, để năm mười phút cho ngấm, rồi ấn nhẹ đầu ngón tay và thấm bằng khăn trắng ẩm — ấn xuống rồi nhấc lên, lặp lại nhiều lần. Đây là khác biệt giữa "sạch vết" và "sạch vết kèm một mảng bóng".
3. Lộn mặt trái, cài khuy, kéo hết khoá. Lộn trái để mặt tăm không cọ vào lồng máy và vào đồ khác; cài khuy, kéo khoá để móc kim loại không cào ngang hàng tăm.
4. Nước mát khoảng ba mươi độ, chế độ nhẹ, giặt riêng. Nước nóng làm cotton co và màu phai nhanh hơn. Chỉ cho lồng máy khoảng hai phần ba chỗ để đồ trôi tự do thay vì bị nén.
5. Dùng ít nước xả, hoặc bỏ hẳn. Lớp màng nước xả bám quanh sợi làm tăm mềm rũ và bết vào nhau, mất đúng độ dựng ta đang cố giữ.
6. Hạ tốc độ vắt. Vắt mức thấp, chấp nhận đồ còn ướt hơn chút. Giặt tay thì tuyệt đối không vặn xoắn: gấp lại ép nhẹ cho ra nước, hoặc cuộn vào khăn bông khô rồi ấn.

Phơi: treo dọc theo chiều tăm, tránh nắng gắt

Tăm chạy dọc theo chiều đứng của món đồ, nên hãy phơi sao cho trọng lực kéo xuôi chiều đó:

• Quần và chân váy: kẹp cạp vào móc kẹp, treo thẳng đứng, hai ống buông tự do; kẹp vào mép trong để không hằn dấu ra mặt ngoài. Đừng vắt ngang ống quần lên dây phơi vì chỗ tì lên dây sẽ hằn một vệt bẹt chạy ngang, rất khó xoá.
• Áo khoác, áo sơ mi nhung tăm: dùng móc bản rộng có vai dày, cài một hai khuy cho phom nằm thẳng.

Chỗ phơi nên thoáng gió, bóng râm hoặc nắng nhẹ. Nắng gắt chiếu thẳng vào mặt tăm làm phai màu thật — lần này là phai thuốc nhuộm chứ không phải hiệu ứng ánh sáng — và làm sợi giòn; phơi mặt trái ra ngoài là cách đơn giản để che mặt tăm. Dùng máy sấy thì chọn mức nhiệt thấp, lấy ra khi còn hơi ẩm rồi vuốt lại chiều tăm và hong khô tự nhiên.

Là và làm phẳng: dùng hơi, đừng dùng lực

Nhung tăm nhăn thì phẳng lại được, nhưng phải phẳng bằng hơi chứ không bằng lực ép. Ba cách, xếp từ an toàn nhất:

1. Treo trong phòng tắm. Móc đồ lên, xả nước nóng cho phòng đầy hơi ẩm, đóng cửa chừng mười lăm phút. Nếp nhăn tự tụt, gần như không rủi ro.
2. Bàn là hơi nước cầm tay, không chạm vải. Treo đồ lên móc, giữ đầu bàn là cách mặt vải vài phân, đi từ trên xuống theo chiều tăm, tay kia kéo nhẹ gấu cho vải căng.
3. Bàn là thường, lộn trái và có lớp lót. Phủ một chiếc khăn cotton mỏng, đặt nhiệt trung bình, đưa đều tay. Tuyệt đối không là trực tiếp lên mặt tăm.

Nguyên tắc "lót khăn, là mặt trái" này dùng chung cho nhiều loại vải dày có bề mặt, giống cách xử lý nhóm quần vải dày trong bài cách giặt quần kaki, vải kaki đúng cách.

Chữa mảng tăm đã bẹt — làm được tới đâu

Nói thẳng phần giới hạn trước: đầu sợi đã bị mài cụt thì không có cách nào phục hồi. Chỗ đó vải mỏng đi thật, mất hẳn lớp lông tạo màu. Cách nhận biết: sờ ngang không còn thấy gợn tăm, nhìn nghiêng thấy trơ nền vải bên dưới.

Còn nếu sợi vẫn còn, chỉ đang nằm rạp — sờ vẫn thấy gợn nhẹ — thì làm theo bốn bước sau:

1. Làm ẩm vùng bẹt bằng hơi nước: treo đồ rồi phun hơi từ bàn là giữ cách vài phân, hoặc xịt sương nước sạch cho vải ẩm đều, không ướt sũng.
2. Đợi một hai phút cho hơi ngấm vào chân sợi.
3. Dùng bàn chải lông mềm chải xuôi chiều tăm, lực nhẹ, đi một chiều từ trên xuống. Đừng chải qua chải lại vì chải ngược làm rối chân sợi.
4. Để khô tự nhiên ở tư thế treo thẳng, không sờ vào, không đè đồ lên.

Lặp lại hai ba lượt, cách nhau cho vải khô hẳn. Mảng bóng thường mờ đi thấy rõ, tuy khó về đúng như phần chưa bị ép. Sau ba lượt vẫn y nguyên thì khả năng cao sợi đã mòn — nên dừng lại.

Khi nào nên gửi tiệm

Phần lớn đồ nhung tăm bạn tự giặt ở nhà là ổn, và bài này viết ra đúng để bạn tự làm. Có ba trường hợp mang ra tiệm thì đỡ rủi ro hơn:

• Nhãn ghi chỉ giặt khô, hoặc đồ có pha len, có lớp lót. Nhóm này co rút không đều giữa lớp ngoài và lớp lót, giặt nước một lần là phom lệch luôn. Ở Nhà Gọn Laundry, giặt khô nhóm quần dài (Âu, kaki, jeans) là 55.000đ; áo khoác 40.000–120.000đ tuỳ kiểu và độ dày; chân váy 40.000–70.000đ. Món nhung tăm cụ thể của bạn được xem tận nơi rồi mới báo giá, và chỉ làm khi bạn đồng ý.
• Vết dầu mỡ, vết bùn khô hoặc vết đã cũ. Nhóm này cần dung môi phá dầu chứ không phải chà, mà chà đúng là thứ giết tăm nhanh nhất. Tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ loại vết và độ cũ, luôn báo trước khi làm. Cũng nói trước: vết để lâu thường chỉ mờ đi chứ không sạch hẳn.
• Cả chồng đồ mùa lạnh lấy ra dùng lại sau một mùa cất tủ. Giặt sấy tính theo cân: dưới 8kg là 28.000đ/kg, từ 8kg trở lên 22.000đ/kg, đơn tối thiểu 30.000đ. Cách chọn giữa giặt nước và giặt khô cho từng món nói kỹ trong bài giặt khô Thanh Hoá.

Đồ được giặt riêng từng đơn trên máy giặt và máy sấy công nghiệp, đếm món khi nhận và khi trả, giá niêm yết công khai. Giờ trả hẹn ngay khi nhận đơn. Lấy gấp trong vòng hai giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì có phụ thu thêm hai mươi phần trăm, báo trước.