Cách giặt đồ vải phi, satin nhân tạo không xước bóng

Bộ đồ ngủ satin mua hồi hè, mặc thích vì mát và trơn, nhìn ra ánh đèn thì cả tấm lưng áo sáng lên một vệt mượt. Được chừng hai tháng, một hôm mắc vết cà phê ở tay áo, tiện tay lấy bàn chải quần áo chà cho nhanh. Vết cà phê thì đi thật, nhưng chỗ vừa chà để lại một mảng mờ đục, sờ hơi ram ráp. Giặt lại mấy lần nữa, mảng mờ đó vẫn nằm nguyên đấy, và ra nắng còn thấy rõ hơn cả vết cà phê ban đầu.

Chuyện này xảy ra vì một lý do rất cơ học: độ bóng của vải phi không nằm trong sợi mà nằm ở bề mặt. Nó là kết quả của cách dệt, và cách dệt đó lại là chỗ yếu khi gặp ma sát. Bài này giải thích cơ chế trong một phút, rồi đi vào cách giặt, làm khô và là để giữ mặt vải mượt sau nhiều lần dùng.

Vải phi, satin, lụa satin — ba tên gọi hay bị lẫn

Trước khi giặt, cần biết mình đang cầm cái gì:

• Satin không phải tên sợi, mà là tên một kiểu dệt. Trong kiểu dệt này, sợi dọc chạy nổi lên trên nhiều sợi ngang liền nhau rồi mới chìm xuống. Kết quả là mặt vải có nhiều đoạn sợi dài nằm song song, phản chiếu ánh sáng đều nhau thành vệt bóng.
• Vải phi là cách gọi quen ở Việt Nam cho hàng dệt kiểu satin bằng sợi polyester. Nhẹ, rẻ, rất nhanh khô, ít nhăn, nhưng kỵ nhiệt cao.
• Lụa satin là kiểu dệt đó nhưng bằng tơ tằm. Sờ mát, rủ nặng tay hơn, giá khác hẳn và cách chăm cũng khác — chi tiết nằm trong bài giặt áo lụa tơ tằm không hỏng.

Cách phân biệt nhanh khi nhãn đã mờ: bóp một góc vải trong lòng bàn tay chừng mười giây rồi thả ra. Polyester gần như không giữ nếp nhăn và mát trở lại rất nhanh; tơ tằm giữ nếp lâu hơn và ấm tay hơn. Cách chắc chắn vẫn là đọc nhãn thành phần, xem thêm bài đọc thành phần vải trên nhãn quần áo.

Vì sao vải phi mất bóng, và mất rồi thì không lấy lại được

Ba nguyên nhân, xếp theo mức độ hay gặp:

1. Ma sát làm xù sợi. Những đoạn sợi nổi trên mặt vải chính là phần hứng trọn lực chà. Bàn chải, vò hai mặt vải vào nhau, hay giặt chung với đồ jean và đồ có khoá kéo đều làm chúng bị xước và tướp ra. Sợi đã tướp thì ánh sáng tán ra nhiều phía thay vì phản chiếu đều, mắt nhìn thấy một mảng mờ đục.
2. Nhiệt làm bết mặt sợi. Polyester là sợi gốc nhựa. Nước nóng, sấy nóng hay bàn là quá nhiệt làm bề mặt sợi mềm và bết lại, để lại vệt bóng lì loang lổ — đây là kiểu bóng giả, khác hẳn ánh bóng đều của vải mới.
3. Vắt xoắn làm gãy nếp. Vặn tay hay vòng vắt tốc độ cao ép cả khối vải thành những nếp gấp sắc. Trên vải phi, nếp gấp đó hằn lại thành đường sáng tối chạy dọc thân áo, khá dai.

Cần nói thẳng: cả ba hư hại này đều không phục hồi được. Giặt lại nhiều lần, dùng nước xả hay hấp nóng đều không dựng lại được đoạn sợi đã tướp. Vì thế với vải phi, phòng quan trọng hơn chữa rất nhiều.

Chuẩn bị trước khi cho vào nước

• Lộn mặt trái. Đây là việc đơn giản nhất và hiệu quả nhất. Mặt bóng quay vào trong, mọi va chạm trong mẻ giặt đổ lên mặt trái.
• Kéo hết khoá, cài hết cúc trên chính món đó và trên các món giặt cùng. Răng khoá kéo là thứ cào xước vải phi nhanh nhất.
• Cho vào túi lưới. Túi lưới không chỉ chống móc mà còn giảm lực kéo giãn khi lồng quay.
• Giặt cùng đồ mỏng, đồ nhẹ. Đừng đi chung mẻ với khăn bông, jean, đồ có khuy kim loại hay đồ nhiều móc gài.
• Xử vết bằng cách chấm, không chà. Thấm khăn mềm vào nước giặt pha rất loãng, chấm lên vết từ ngoài vào trong, để vài phút rồi chấm lại bằng khăn ẩm sạch. Tuyệt đối không bàn chải.

Giặt: nước mát, nước giặt loãng, lực nhẹ

1. Nước mát. Vải phi không cần nước nóng để sạch, vì sợi polyester hút nước rất ít nên chất bẩn nằm ở bề mặt chứ không ngấm sâu. Nước nóng chỉ đem lại rủi ro bết sợi và co phần chỉ may.
2. Hoà tan nước giặt vào nước trước. Đừng đổ nước giặt đậm đặc thẳng lên mặt vải bóng — chỗ đó dễ để lại quầng loang khi khô.
3. Giặt tay bằng cách nhấn nhả chừng hai ba phút là đủ với đồ mặc thường ngày. Nếu dùng máy, chọn chế độ nhẹ hoặc chế độ đồ mỏng, thời gian ngắn.
4. Vòng vắt để mức thấp nhất hoặc bỏ hẳn vòng vắt. Đây là điểm quyết định giữa một chiếc áo còn phẳng và một chiếc áo hằn nếp.
5. Xả kỹ bằng nước mát tới khi vải không còn nhớt tay. Cặn nước giặt đọng lại làm mặt vải xỉn đi và bám bụi nhanh hơn.

Một lưu ý riêng cho đồ nhiều lớp: váy phi có lớp lót, áo phi có nẹp dựng phom thì hai lớp co giãn khác nhau khi ướt. Nhóm này giặt tay chắc ăn hơn máy, và tuyệt đối không vắt.

Làm khô và là

• Ép ráo bằng khăn bông. Trải áo lên khăn khô, cuộn lại rồi ấn dọc cuộn. Đổi khăn khô, làm thêm một lượt.
• Phơi trong bóng râm, nơi có gió. Vải phi khô rất nhanh, chỉ vài giờ. Nắng gắt kéo dài làm màu phai không đều, nhất là hàng màu đậm.
• Móc có đệm vai cho áo, phơi vắt ngang cho đồ nặng. Móc dây thép mảnh để lại hai vết gồ ở vai và vết đó khá lâu mới hết.
• Sấy máy thì để nhiệt thấp và lấy ra khi còn hơi ẩm. Sấy quá khô làm vải tích điện, dính người và hút bụi.
• Là mặt trái, nhiệt thấp, khi vải còn hơi ẩm. Lót thêm một lớp vải cotton mỏng giữa bàn là và mặt vải. Đặt bàn là xuống rồi nhấc lên, không đẩy trượt.

Khi nào nên gửi tiệm

Đồ ngủ và áo phi mặc hằng ngày thì tự giặt ở nhà hoàn toàn ổn. Có mấy nhóm gửi tiệm thì đỡ rủi ro hơn:

• Đồ satin nhiều lớp, có dựng phom hoặc nhãn ghi chỉ giặt khô. Áo váy ngắn 77.000đ, áo váy dài 99.000đ, chân váy 40.000–70.000đ, váy dạ hội 150.000đ.
• Chăn ga gối vỏ satin. Bộ đồ giường vải phi khá to và trơn, giặt ở nhà hay bị cuộn thành khối rồi hằn nếp. Giặt sấy chăn ga tính 35.000đ/kg, chăn siêu nhẹ 45.000đ/kg, chăn lông vũ 55.000đ/kg, ruột gối 50.000–100.000đ/cái.
• Vết bẩn khó trên nền vải bóng — dầu mỡ, mỹ phẩm, mực. Đây là nhóm rất dễ hỏng khi tự thử vì phản xạ đầu tiên của ai cũng là chà. Tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ loại vết và độ cũ, báo giá trước khi làm; vết để lâu thường chỉ mờ đi chứ không sạch hẳn.
• Cả tủ đồ mỏng cần giặt một lượt. Giặt sấy theo cân 28.000đ/kg với đơn dưới 8kg và 22.000đ/kg từ 8kg trở lên, đơn tối thiểu 30.000đ.

Nếu tủ nhà bạn có cả đồ nhung thì lưu ý nhóm đó ngược hẳn với vải phi ở khâu là và khâu treo — xem bài giặt đồ vải nhung velvet đúng cách.

Ở Nhà Gọn Laundry, đồ mỏng được tách riêng khỏi đồ dày, giặt riêng từng đơn, đếm món khi nhận và khi trả, giá niêm yết công khai. Lấy gấp trong hai giờ hoặc gửi vào dịp lễ Tết thì phụ thu thêm hai mươi phần trăm, báo trước khi nhận đồ. Thẻ thành viên có ba hạng: Bạc nạp 500.000đ tặng thêm 10%, Vàng nạp 1.000.000đ tặng thêm 15%, Kim Cương nạp 2.000.000đ tặng thêm 20%.