Có nên giặt giày thể thao bằng máy giặt không

Đôi giày chạy bộ đi được nửa năm, mũi giày ngả vàng, lòng giày bốc mùi. Chủ nhân của nó đọc đâu đó rằng cứ ném vào máy giặt, chọn chế độ nhẹ là xong. Ném thật. Ba mươi phút sau, lồng máy kêu ầm ầm như có ai gõ búa, lấy ra thì đôi giày sạch hơn thật, nhưng viền đế bên trái đã hở một đoạn bằng đốt ngón tay, và phần đệm ở gót bóp vào thấy mềm oặt chứ không đàn hồi như trước.

Câu hỏi "có nên giặt giày bằng máy giặt không" thường được trả lời cụt lủn: người bảo được, người bảo hỏng ngay. Cả hai đều đúng một nửa, vì câu trả lời phụ thuộc vào đôi giày cụ thể trên tay bạn. Giày vải bố đế cao su liền khối với giày chạy có đệm khí là hai vật hoàn toàn khác nhau, dù trông đều là "giày thể thao". Bài này phân loại rõ nhóm nào chịu được máy, nhóm nào thì không, và nếu giặt thì phải giặt như thế nào.

Trả lời thẳng: được, nhưng chỉ với một nhóm giày

Giặt máy an toàn khi đôi giày thoả cả bốn điều kiện sau. Thiếu một điều thì cân nhắc, thiếu hai điều trở lên thì đừng:

• Thân giày bằng vải — canvas, vải bố, lưới dệt phổ thông. Không da, không da lộn, không vải phủ lớp bóng.
• Đế cao su liền khối, không có khoang đệm khí, không có tấm đệm bọt kỹ thuật ở giữa đế.
• Cấu tạo đơn giản, không hạt đính, không tem phản quang dán, không lớp trang trí ép nhiệt.
• Đế được khâu hoặc dán chắc, chưa có dấu hiệu hở. Đế đã hở một chút thì nước sẽ len vào và làm hở thêm.

Một cách kiểm tra nhanh ngay tại nhà: lật nghiêng giày và nhìn đường tiếp giáp giữa thân và đế. Nếu thấy một dải keo bóng chạy vòng quanh, đôi giày này được dán. Keo dán chịu được nước ở mức bình thường, nhưng nước nóng cộng va đập liên tục trong lồng máy là chuyện khác.

Nhóm giày không nên cho vào máy

1. Giày da và da lộn. Da ngâm nước rồi vắt sẽ khô cứng, co lại và nứt tại nếp gấp mũi giày. Da lộn thì bết mặt nhung thành từng mảng lì, không chải lại được. Đây là kiểu hỏng dứt điểm.
2. Giày chạy bộ có đệm khí hoặc đệm bọt kỹ thuật. Phần đệm là kết cấu bọt xốp, ngậm nước rất lâu và bị nén mạnh khi máy vắt. Sau vài lần, giày còn nguyên hình dáng nhưng đã mất độ nảy — chạy dễ đau chân hơn trước.
3. Giày dán keo, giày giá mềm cấu tạo mỏng. Nước và lực đập làm hở keo, thường bắt đầu từ mũi hoặc gót.
4. Giày có chi tiết dán ép — logo ép nhiệt, tem phản quang, hạt đính, thêu kim tuyến. Những chi tiết này bong ra trước cả khi giày kịp sạch.
5. Giày da trắng hoặc giày sáng màu đắt tiền. Không phải vì máy không giặt được, mà vì nếu hỏng thì tiếc, và các vết ố vàng trên đế trắng vốn cần cách xử lý riêng chứ máy giặt không giải quyết được — chi tiết ở bài cách bảo quản giày trắng không ố vàng.

Nếu giặt máy thì làm đúng theo trình tự này

Với đôi giày đủ điều kiện ở trên, làm theo thứ tự sau để giảm rủi ro:

1. Tháo dây và lót giày. Hai thứ này giặt riêng bằng tay hoặc cho vào túi lưới nhỏ. Để nguyên thì phần dưới lót không được rửa mà lại lâu khô.
2. Gõ sạch đất đá ở đế. Cạo rãnh đế bằng bàn chải cũ hoặc que gỗ. Đất khô rơi ra trong lồng máy sẽ tắc lưới lọc.
3. Chà trước các vết bẩn nặng bằng bàn chải mềm với chút nước giặt pha loãng. Máy giặt làm sạch tổng thể, không xử lý được vết cứng đầu.
4. Cho mỗi chiếc vào một túi lưới, hoặc cả đôi vào một túi lưới lớn có khoá kéo.
5. Thêm ba đến bốn chiếc khăn cũ vào cùng mẻ để chèn đệm, giảm va đập và giảm rung.
6. Chọn chế độ giặt nhẹ, nước lạnh hoặc nước mát, vắt ở tốc độ thấp nhất. Nước nóng làm mềm keo, vắt mạnh làm biến dạng phom giày.
7. Dùng nước giặt dạng lỏng, liều lượng bình thường. Bột giặt hạt dễ đọng lại trong khe vải rồi để lại vệt trắng khi khô.
8. Không dùng nước tẩy clo kể cả với giày trắng — nó làm phần cao su ngả vàng, đúng cái bạn đang muốn tránh.

Cách làm khô sau khi giặt

• Ép nhẹ bằng khăn khô để rút bớt nước trong thân giày. Đừng vắt xoắn.
• Nhồi giấy trắng không in mực vào trong. Giấy vừa hút nước vừa giữ phom. Tránh giấy báo vì mực nhả sang lớp lót sáng màu.
• Dựng nghiêng giày, mũi chúc xuống, nơi có gió lùa và trong bóng râm.
• Thay giấy sau ba tới bốn giờ, và thay thêm một lần nữa nếu giấy vẫn ẩm.
• Dây và lót giày phơi riêng, để khô hẳn mới lắp lại. Lót giày còn ẩm chính là nguồn gốc của mùi hôi quay lại chỉ sau vài ngày.

Nói thêm về mùi: giặt sạch không đồng nghĩa với hết mùi. Mùi thường đến từ lót giày và từ độ ẩm còn đọng bên trong, nên xử lý mùi là một việc riêng, các cách làm nằm ở bài cách khử mùi hôi giày đơn giản.

Rủi ro cho chính chiếc máy giặt

Phần này ít người nghĩ tới nhưng đáng cân nhắc, vì máy giặt đắt hơn đôi giày:

• Móp lồng, nứt cửa kính. Giày rắn và nặng, khi lồng quay nhanh thì lực va đập không nhỏ. Túi lưới và khăn chèn giảm được phần lớn nguy cơ này.
• Tắc lưới lọc do cát, sỏi nhỏ và mảnh vụn từ rãnh đế. Nên vệ sinh lưới lọc sau mẻ giặt giày.
• Rung lệch trục khi giặt một đôi giày trong lồng gần như rỗng, trọng lượng dồn về một phía.
• Bẩn chéo sang mẻ sau. Sau khi giặt giày, nên chạy một chu trình rỗng với nước để tráng lồng trước khi giặt quần áo.

Với máy cửa trên có trục xoắn giữa lồng, rủi ro quấn dây và va đập cao hơn máy cửa ngang. Nhiều nhà sản xuất cũng ghi rõ trong sách hướng dẫn là không giặt giày — kiểm tra sách hướng dẫn của máy trước khi thử.

Khi nào nên mang ra tiệm

Trung thực mà nói, giặt máy chỉ hợp với giày vải thường ngày. Có mấy nhóm gửi tiệm thì chắc tay hơn:

• Giày da, da lộn, giày cao cấp — cần xử lý bằng dung dịch riêng và làm khô có kiểm soát.
• Giày chạy có đệm kỹ thuật — cần làm sạch mà không nén ép phần đệm.
• Giày trắng đã ố vàng ở đế và ở mũi — vết ố cần xử lý riêng chứ không phải giặt mạnh hơn.
• Giày đã hở keo hoặc bong đế — giặt trước khi dán lại là làm hỏng thêm.

Ở Nhà Gọn Laundry, vệ sinh giày tối màu 90.000đ, giày sáng màu 110.000đ, da trơn 150.000đ, da lộn và giày cao cấp 150.000–300.000đ tuỳ tình trạng, xem tận tay rồi báo giá trước khi làm. Cần lấy gấp trong hai giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu thêm hai mươi phần trăm, báo trước. Cũng nói rõ giới hạn: đế đã bong keo lâu ngày, mặt da đã nứt hay phần đệm đã xẹp thì làm sạch được, nhưng không trả lại được trạng thái ban đầu. Quy trình chi tiết nằm ở bài vệ sinh giày tại Thanh Hoá.