Cách giặt vỏ bọc nệm, topper tại nhà đúng cách và bao lâu một lần

Sáng chủ nhật, tháo hết chăn ga ra giặt. Lột ga xong thì lộ ra lớp vỏ bọc nệm bên dưới, thứ mấy tháng nay chẳng ai để ý tới. Nhìn kỹ mới thấy nó ngả vàng ở vùng giữa giường, có vệt ẩm mờ ở mép chân, sờ vào hơi nhám. Thế là tiện tay ném luôn vào máy, chọn chế độ nước nóng cho sạch, rồi sấy khô cho nhanh vì chiều còn phải trải lại giường. Đến lúc lắp vào thì hai góc chun không kéo tới cạnh nệm nữa. Kéo mạnh thì chun bật ra, vải căng như sắp rách.

Vỏ bọc nệm và vỏ topper nằm ở lớp sâu nhất của giường, nên vừa bị bỏ quên lâu nhất, vừa hay bị giặt vội theo kiểu "nóng cho chắc". Mà đây lại đúng là nhóm đồ giường kỵ nhiệt nhất trong nhà. Bài này nói rõ vì sao chúng hỏng, cách giặt để không hỏng, và bao lâu thì nên giặt một lần.

Phân biệt trước: vỏ bọc nệm, topper, vỏ topper

Ba thứ này hay bị gọi lẫn nhau, mà cách giặt lại khác hẳn:

• Vỏ bọc nệm (mattress protector). Tấm mỏng bọc trực tiếp lấy nệm, thường có chun bo bốn góc hoặc chun viền quanh. Phần lớn loại bán ở Việt Nam có lớp màng chống thấm ép ở mặt sau. Đây là món giặt được và cần giặt định kỳ.
• Topper. Tấm đệm mỏng đặt trên nệm cho êm, ruột là bông, cao su non hoặc mút hoạt tính. Ruột topper thường không giặt máy được — nhồi mút mà ngâm nước thì bên trong lâu khô, dễ mốc và mất độ đàn hồi.
• Vỏ topper. Lớp áo tháo rời của topper, có khoá kéo chạy quanh. Cái này giặt được, và đó chính là thứ nên giặt thay vì giặt cả ruột.

Nói cách khác: cái bạn cầm ra máy giặt phải là vỏ, không phải ruột. Nếu topper nhà bạn liền khối, không tháo vỏ được, thì đó là món phải xử lý bằng máy chuyên dụng chứ không nhét vào máy gia đình. Nguyên tắc chung cho cả nhóm nệm dày nằm trong bài giặt nệm, đệm tại nhà ở Thanh Hoá.

Vì sao vỏ bọc nệm co rút, lắp không lại được

Vỏ bọc nệm hầu như không co vì "vải xấu". Nó co vì cấu tạo hai lớp gặp phải nhiệt.

Mặt trên là vải cotton, cotton pha hoặc vải lông tơ mềm. Mặt dưới là một lớp màng nhựa mỏng ép dính vào vải để nước không thấm xuống nệm. Hai vật liệu này giãn nở và co lại theo nhiệt ở mức rất khác nhau. Khi bạn giặt nước nóng rồi sấy nóng, lớp màng co nhiều, lớp vải co ít, chúng kéo nhau. Kết quả nhìn thấy được là bề mặt nhăn sóng như vỏ cam, tấm vỏ nhỏ lại vài phân mỗi chiều, và chun bốn góc không còn ôm tới cạnh nệm.

Ba hư hại khác cùng nhóm nguyên nhân:

1. Màng chống thấm bong mảng. Mặt dưới có chỗ phồng rộp, có chỗ dính bết. Tấm vỏ vẫn dùng được nhưng hết tác dụng chống thấm ở đúng chỗ đó.
2. Chun mất đàn hồi. Chun cao su rất kỵ nhiệt. Sấy nóng vài lần là chun chùng hẳn, vỏ tuột góc suốt đêm.
3. Vỏ bốc mùi hôi dù vừa giặt. Dấu hiệu vỏ chưa khô hẳn ở lõi giữa hai lớp — nấm mốc sinh sôi ngay trong lớp ẩm kẹt đó.

Điểm chung: nhiệt và độ ẩm còn sót. Xử lý được hai thứ này là xử lý được gần hết vấn đề.

Đọc nhãn trước khi làm bất cứ điều gì

Nhãn khâu ở mép vỏ là thứ đáng đọc nhất, và cũng là thứ hay bị cắt bỏ nhất. Bốn ký hiệu cần nhìn:

• Chậu nước có con số. Con số đó là nhiệt độ nước cao nhất được phép, tính bằng độ C. Đa số vỏ bọc nệm chống thấm ghi ba mươi hoặc bốn mươi. Thấy con số nào thì lấy đó làm trần, đừng vượt.
• Hình tam giác gạch chéo. Nghĩa là cấm chất tẩy chứa clo. Với vỏ chống thấm thì gần như luôn có ký hiệu này, vì clo phá lớp màng rất nhanh.
• Hình vuông có vòng tròn bên trong. Đó là ký hiệu sấy máy. Một chấm ở giữa là nhiệt thấp, hai chấm là nhiệt vừa, còn hình đó bị gạch chéo nghĩa là cấm sấy.
• Bàn là gạch chéo. Không là. Vỏ chống thấm gặp bàn là nóng là hỏng ngay lập tức, lớp màng chảy dính vào mặt bàn là.

Nhãn mất rồi thì lấy mức an toàn nhất làm chuẩn: nước mát khoảng ba mươi độ, không chất tẩy clo, không sấy nóng, phơi khô tự nhiên. Chậm hơn nhưng chưa bao giờ làm hỏng món gì.

Giặt đúng: bảy bước làm tại nhà

1. Kiểm sức chứa máy trước. Vỏ cỡ giường đôi khi thấm nước nặng gấp mấy lần lúc khô. Máy gia đình dưới bảy ký thường không quay nổi, đồ dồn về một bên và máy rung mạnh. Vỏ chiếm quá nửa lồng máy khi còn khô thì nên gửi tiệm chứ đừng cố.
2. Giặt riêng, không giặt chung. Đừng bỏ chung với khăn tắm hay quần jean. Đồ nặng va đập làm lớp màng chống thấm bị chà xát và bong sớm.
3. Xử lý vết bẩn cục bộ trước. Thoa nước giặt đậm đặc lên đúng vệt ố mồ hôi, để mười phút cho ngấm rồi xoa nhẹ bằng ngón tay. Đừng chà bàn chải cứng lên mặt có màng.
4. Chọn nước mát, khoảng ba mươi độ. Nước nóng không làm vỏ sạch hơn đáng kể, nhưng chắc chắn làm nó co. Chất giặt thường là đủ; bỏ hẳn thuốc tẩy chứa clo.
5. Chế độ nhẹ, vắt tốc độ thấp. Vắt kiệt làm nhăn lớp màng và tạo nếp gãy khó phẳng lại. Vỏ ướt hơn một chút chỉ tốn thêm thời gian phơi.
6. Bỏ nước xả vải. Lớp màng nước xả bám lên bề mặt làm vỏ hút ẩm kém đi, nước đọng thành giọt trên mặt vải thay vì được vải giữ lại.
7. Xả thêm một lần nữa. Vải nhiều lớp giữ xà phòng lâu hơn vải mỏng, mà xà phòng còn sót gây cảm giác nhám và dễ kích ứng da.

Phơi: trải phẳng, đừng vắt gập lên dây

Cách phơi quyết định phom của tấm vỏ nhiều hơn cách giặt.

Đừng vắt gập đôi lên một sợi dây. Nước dồn hết xuống hai vạt, tấm vỏ nặng kéo lệch, nếp gấp ở giữa hằn thành đường không phẳng lại được — và với vỏ có màng chống thấm thì chỗ gập đó dễ gãy màng. Hai cách phơi đúng:

• Trải phẳng lên giá phơi lưới hoặc hai dây song song. Hai dây cách nhau chừng một sải tay, đặt tấm vỏ nằm ngang bắc qua cả hai. Trọng lượng chia đều, không hằn nếp, gió lùa được cả hai mặt.
• Vắt qua thanh giàn rộng bản. Chỉ có một chỗ treo thì chọn thanh bản rộng thay vì dây mảnh, và đổi vị trí gập vài lần trong lúc phơi để không hằn một nếp cố định.

Chỗ phơi cần thoáng gió hơn là nắng gắt. Nắng to chiếu thẳng vào mặt có màng làm màng giòn và nứt theo thời gian, cũng làm vải bạc màu. Phơi mặt vải hướng ra ngoài, mặt màng quay vào bóng râm là hợp lý nhất.

Nếu buộc phải sấy máy, chọn nhiệt thấp, lấy ra khi vỏ còn hơi ẩm rồi trải phẳng cho khô nốt. Bỏ thêm hai quả bóng sấy hoặc một chiếc khăn khô vào lồng giúp vỏ tơi và khô đều. Nhãn ghi cấm sấy thì không sấy, kể cả nhiệt thấp.

Bao lâu giặt một lần — nhịp theo mùa và theo nhà

Không có một con số đúng cho mọi nhà. Nhưng có một khung dễ áp:

• Nhà bình thường, phòng thoáng: vỏ bọc nệm và vỏ topper giặt hai đến ba tháng một lần.
• Mùa hè nóng ẩm ở Thanh Hoá: rút xuống khoảng sáu tuần, vì mồ hôi đêm thấm qua ga xuống lớp vỏ nhiều hơn hẳn.
• Nhà có trẻ nhỏ, thú cưng ngủ cùng, hoặc người dễ dị ứng: mỗi tháng một lần.
• Ngay lập tức, không đợi lịch: khi có đổ nước, có sự cố tè dầm, khi người nằm vừa ốm dậy, hoặc khi ngửi thấy mùi ẩm mốc.

Nhịp này khác nhịp giặt ga gối — ga trải giường phải giặt dày hơn nhiều vì nó tiếp xúc trực tiếp với da. Chi tiết nhịp giặt từng món có trong bài bao lâu nên giặt chăn ga một lần, còn cách giặt ga đúng thì xem cách giặt ga trải giường sạch thơm đúng cách.

Một mẹo vận hành: có hai bộ vỏ bọc nệm thì việc này nhẹ hẳn. Tháo bộ này ra là lắp bộ kia vào, bộ vừa tháo cứ phơi thong thả cho khô sâu. Chính cái sốt ruột "chiều phải trải lại giường" mới là thứ đẩy người ta sang sấy nóng.

Chữa vỏ đã co rút — làm được tới đâu

Nói thẳng: vỏ đã co nặng thì không kéo lại được như cũ. Khi lớp màng chống thấm đã nhăn cứng hoặc bong thành mảng, cấu trúc đã đổi vĩnh viễn. Có kéo giãn thì vỏ cũng chỉ rộng ra tạm thời rồi co lại.

Nhưng vỏ mới co nhẹ sau một lần sấy nóng thì còn cứu vãn được phần nào:

1. Làm ẩm đều toàn bộ tấm vỏ bằng nước mát — xả nhanh trong máy ở chế độ nhẹ, hoặc phun cho ẩm đều.
2. Trải phẳng ra sàn có lót khăn hoặc ra giường, mặt vải hướng lên.
3. Kéo giãn từng cạnh theo cả chiều dài và chiều rộng. Kéo đều tay, đừng giật.
4. Lắp thẳng lên nệm khi còn ẩm rồi để khô tại chỗ, hoặc chèn vật nặng ở bốn góc giữ vỏ căng cho tới khi khô hẳn.

Cách này thường lấy lại được vài phân, đủ để chun bám lại cạnh nệm. Làm hai lần mà vẫn không ăn thua thì nên thay vỏ mới — một tấm vỏ không ôm được nệm sẽ tuột góc suốt đêm và cọ nhăn ga bên trên.

Khi nào nên gửi tiệm

Phần lớn vỏ bọc nệm bạn tự giặt ở nhà là ổn, và bài này viết ra đúng để bạn tự làm. Có bốn trường hợp gửi tiệm thì đỡ hơn:

• Topper liền khối, không tháo được vỏ. Nhóm này cần máy giặt và máy sấy công nghiệp mới xử lý được, vì lõi dày phải quay đủ mạnh và sấy đủ lâu mới khô sâu. Ở Nhà Gọn Laundry, nệm topper tính 50.000đ/kg.
• Vỏ cỡ giường lớn mà máy nhà quá nhỏ. Nhồi cố vào lồng máy vừa hại máy vừa không sạch vì đồ không có chỗ đảo. Giặt sấy chăn, ga tính 35.000đ/kg; chỉ cần sấy khô cho nhanh ngày mưa nồm thì sấy riêng chăn ga 30.000đ/kg.
• Vết ố lâu ngày hoặc vết đặc thù. Vết mồ hôi ngả vàng đã đóng nhiều tháng cần xử lý bằng cách phá dầu chứ không phải chà mạnh. Tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ loại vết và độ cũ, luôn báo trước khi làm. Nói trước cho rõ: vết ố lâu năm thường chỉ mờ đi chứ không sạch hẳn.
• Mùa nồm, nhà không có chỗ phơi khô sâu. Đây là lý do thực tế nhất ở Thanh Hoá. Vỏ giặt sạch mà phơi ba ngày vẫn ẩm thì thà đem sấy máy công nghiệp một lần cho khô hẳn.

Đồ được giặt riêng từng đơn trên máy giặt và máy sấy công nghiệp, đếm món khi nhận và khi trả, giá niêm yết công khai. Giờ trả được hẹn khi nhận đơn. Nếu cần lấy gấp trong vòng hai giờ hoặc gửi vào dịp lễ Tết thì có phụ thu thêm hai mươi phần trăm, báo rõ trước khi nhận.