Cách làm sạch ghế sofa nỉ tại nhà và khi nào nên gọi thợ

Chiều chủ nhật rảnh rỗi, nhìn bộ sofa nỉ ngoài phòng khách thấy tay vịn xỉn đi và chỗ hay ngồi sẫm hơn phần còn lại, thế là xách xô nước pha nước rửa chén ra lau. Ghế ẩm ẩm nhưng nghĩ bụng đến tối là khô. Ba hôm sau ngồi xuống, người vừa lún vào đệm thì một luồng mùi chua chua bốc lên. Chỗ vừa lau kỹ nhất giờ có một vòng viền sẫm chạy quanh, rõ hơn cả vết bẩn ban đầu.

Chuyện này lặp lại ở rất nhiều nhà, và nguyên nhân gần như luôn là một: làm ướt quá tay. Sofa nỉ không hỏng vì bẩn, nó hỏng vì được rửa như rửa sàn. Bài này nói rõ bên trong chiếc ghế có gì nên nước lại nguy hiểm đến vậy, rồi chỉ từng bước hút bụi, xử lý vết và làm khô đúng cách — kèm cả những chỗ tự làm sẽ không tới nơi, để bạn khỏi mất công.

Bên trong ghế sofa nỉ có gì, và vì sao nước là kẻ thù

Chỗ bạn ngồi thực ra là ba lớp chồng lên nhau. Ngoài cùng là vải nỉ, loại vải có lớp tuyết xù nhỏ dựng lên khỏi mặt nền. Giữa là lớp lót vải không dệt mỏng. Trong cùng, chiếm gần hết thể tích, là lõi mút xốp — về bản chất là một khối bọt biển khổng lồ, đầy lỗ rỗng thông nhau.

Chính cấu tạo đó tạo ra cái bẫy. Nước bạn lau lên không nằm yên trên mặt vải: nó thấm qua lớp tuyết, qua lớp lót, rồi bị lõi mút hút xuống và giữ lại. Mặt vải mỏng nên khô sau vài giờ, nhìn và sờ đều thấy khô — nhưng bên trong khối mút không có gió lùa qua, hơi ẩm thoát ra rất chậm. Một chiếc đệm ghế bị lau ẩm quá tay có thể mang nước bên trong suốt cả tuần.

Từ đó sinh ra ba kiểu hỏng quen thuộc:

• Mốc và mùi chua từ trong ra. Ẩm cộng bóng tối cộng bụi hữu cơ là điều kiện lý tưởng cho nấm mốc. Mùi bạn ngửi thấy khi ngồi xuống là mùi từ lõi bốc lên qua mặt vải, không phải mùi bám ở bề mặt — nên xịt thơm chỉ che được vài tiếng.
• Vòng ố viền quanh vùng vừa lau. Nước lan tới đâu thì đẩy bụi bẩn hoà tan trong lõi tới đó. Đến rìa vùng ẩm, nước bay hơi và bỏ lại toàn bộ chỗ bẩn đọng thành một đường viền sẫm. Vết cũ tan ra thì vết mới hiện lên, to hơn.
• Bết tuyết, bóng lì thành mảng. Chà mạnh làm lớp tuyết nỉ nằm rạp một chiều và không dựng lại được, mảng đó phản sáng khác xung quanh nên nhìn cứ như bẩn.

Trước khi làm gì, hãy lật gầm ghế hoặc soi nhãn khâu trong đường may để tìm mã vệ sinh. W là dùng được dung dịch gốc nước. S là chỉ dung môi, gặp nước sẽ để lại vòng ố. WS hoặc SW là dùng được cả hai. X là chỉ hút bụi, không được làm ướt bằng bất cứ thứ gì.

Bước quan trọng nhất lại là bước ít người làm kỹ: hút bụi

Nghe chán nhưng đúng: phần lớn cái gọi là "sofa xỉn màu" chỉ là bụi mịn nằm lẫn trong chân tuyết vải. Hút sạch lớp đó là ghế sáng lên rõ rệt mà chưa cần giọt nước nào. Ngược lại, lau ẩm khi bụi còn nguyên là biến bụi thành bùn loãng rồi đẩy xuống sâu hơn.

1. Tháo hết nệm rời và gối tựa ra, dựng riêng một chỗ, hút cả hai mặt.
2. Đổi sang đầu hút khe. Đi hết các đường may, khe giữa lưng và đệm, hai bên tay vịn — chỗ tóc, vụn bánh và cát tụ lại nhiều nhất.
3. Hút mặt phẳng theo hai chiều, một lượt ngang rồi một lượt dọc — tuyết vải nằm theo chiều nào thì bụi giấu ở chiều ngược lại. Đừng bỏ qua mặt dưới và phía sau lưng ghế.
4. Chải dựng tuyết vải bằng bàn chải lông mềm sau khi hút, đi nhẹ theo một chiều. Bề mặt đều lại thì màu cũng đều theo.

Làm đến đây mà ghế đã ưng mắt thì dừng lại. Rất nhiều trường hợp không cần đi tiếp.

Xử lý vết: cục bộ, khô nhất có thể

Nguyên tắc chung là chỉ chạm vào đúng chỗ có vết, và dùng lượng ẩm ít nhất đủ việc.

1. Thử trước ở chỗ khuất — mặt sau lưng ghế hoặc mép dưới đệm. Chấm dung dịch, để khô hẳn rồi mới xem có bay màu không.
2. Vết còn ướt thì thấm ngay. Khăn giấy hoặc khăn trắng khô, ấn xuống rồi nhấc lên, đổi mặt khăn liên tục. Đừng chà — chà là đẩy chất bẩn xuống lõi và làm bết tuyết.
3. Pha loãng, và xịt lên khăn chứ đừng xịt lên ghế. Đây là mấu chốt: dung dịch xịt thẳng lên vải sẽ chạy xuống lõi, còn xịt lên khăn thì lượng ẩm nằm trong tầm kiểm soát.
4. Thấm từ ngoài vào trong. Bắt đầu từ mép ngoài của vết rồi tiến dần vào giữa. Làm ngược lại là kéo vết loang rộng ra.
5. Thấm lại bằng khăn ẩm sạch để lấy hết chất giặt còn sót — xà phòng đọng lại sẽ hút bụi mới và chỗ đó bẩn nhanh gấp đôi phần còn lại. Rồi thấm khô lần cuối bằng khăn bông dày, ấn mạnh cả lòng bàn tay để rút ẩm ngược lên.

Với vết dầu mỡ, hãy rắc bột bắp hoặc baking soda phủ kín, để nửa giờ cho bột hút dầu rồi hút sạch, trước khi nghĩ đến chuyện dùng nước.

Làm khô cưỡng bức — bước hay bị bỏ nhất

Lau xong là mới xong nửa việc. Nửa còn lại là đưa hơi ẩm ra khỏi ghế càng nhanh càng tốt, vì nấm mốc cần thời gian mới sinh sôi được; rút ngắn thời gian ẩm là chặn được nó.

• Đặt quạt thổi song song mặt ghế, không thổi vuông góc từ trên xuống. Gió lướt ngang mang hơi ẩm đi, còn thổi thẳng chỉ ép ẩm quay vào trong.
• Dựng nghiêng các nệm rời để cả hai mặt cùng thoáng. Mẹo này rút ngắn thời gian khô nhiều hơn hẳn các mẹo còn lại.
• Mở cửa cho gió lùa, hoặc bật máy hút ẩm nếu trời nồm.
• Đừng ngồi lên khi chưa khô hẳn. Sức nặng ép nước từ lõi lan ngang ra và tạo đúng cái vòng ố mà bạn muốn tránh.
• Chờ bốn đến tám tiếng tuỳ thời tiết, rồi ấn mạnh lòng bàn tay xuống giữa đệm mười giây để kiểm tra. Tay khô là được.

Sau khi ghế khô hẳn, rắc một lớp baking soda mỏng, để khoảng một giờ rồi hút thật sạch. Cách này khử được mùi bám ở bề mặt vải khá tốt. Nhưng phải nói thẳng: nó không chạm được vào mùi phát ra từ lõi.

Nói thẳng về giới hạn của việc tự làm

Có hai chỗ mà mọi mẹo trong bài này đều không giải quyết được, và biết trước thì đỡ mất công:

Vết ố lâu ngày thường chỉ mờ đi chứ không sạch hẳn. Vết cà phê, nước ngọt hay mồ hôi để nhiều tháng đã kịp bám vào từng sợi vải và oxy hoá ở đó. Xử lý đúng cách thì nó nhạt đi đáng kể, nhìn xa không nhận ra — nhưng soi kỹ dưới ánh sáng vẫn còn dấu. Ai hứa với bạn là sạch hoàn toàn thì nên hỏi lại cho kỹ.

Lõi mút đã mốc thì lau bề mặt không cứu được. Khi mùi bốc lên mỗi lần ngồi, khi lật vỏ ra thấy mặt trong lớp lót có đốm xám hoặc đen, thì nấm đã ăn vào trong khối mút. Lau, xịt, phơi nắng đều chỉ chạm tới mặt ngoài. Việc phải làm là mở vỏ kiểm tra và thay phần mút bị hỏng — việc của thợ bọc ghế, không phải của khăn lau.

Khi nào nên gọi dịch vụ

Sofa nỉ hút bụi định kỳ và xử vết ngay khi mới dây thì tự làm ở nhà là hợp lý, và bài này viết ra đúng để bạn tự làm. Có bốn trường hợp gọi thợ thì đỡ hơn:

• Cần làm sạch sâu cả bộ chứ không vá chỗ này chỗ kia. Việc đó cần máy phun và hút cùng lúc, bơm dung dịch vào rồi rút phần lớn nước ra ngay — thứ quyết định là lực hút, chứ không phải chất tẩy; các bước nói kỹ trong bài giặt sofa tại nhà và quy trình thực hiện. Hạng mục này báo giá sau khi xem thực tế.
• Gối tựa, gối ôm và ruột gối trên sofa. Nhóm này tháo ra giặt riêng được và nên giặt định kỳ vì chúng hứng mồ hôi nhiều nhất. Ruột gối 50.000–100.000đ/cái. Cách phân biệt loại giặt được nói trong bài cách giặt gối ôm, gối tựa sofa.
• Vết cứng đầu: dầu mỡ, mực bút bi, mỹ phẩm, nước ngọt sẫm màu. Nhóm này cần dung môi phù hợp thay vì chà. Tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ loại vết và độ cũ, báo trước khi làm — và vết để lâu thường chỉ mờ đi.
• Thảm trải dưới sofa, hoặc ghế văn phòng số lượng nhiều. Thảm mềm 40.000–45.000đ/kg. Với dàn ghế cơ quan, cách làm theo đợt để không đứt việc nói trong bài vệ sinh ghế văn phòng tại Thanh Hoá.

Đồ mang về xưởng được giặt riêng từng đơn trên máy giặt và máy sấy công nghiệp, đếm món khi nhận và khi trả, giá niêm yết công khai. Lấy gấp trong vòng hai giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì có phụ thu thêm hai mươi phần trăm, báo trước.