Cách làm sạch và khử mùi giỏ đựng đồ bẩn

Một chị khách ở phường Hạc Thành gọi lên tiệm hỏi vì sao đồ giặt về thơm được đúng hai hôm. Hỏi kỹ mới ra chuyện: nhà chị có một chiếc giỏ nhựa có nắp đậy kín, đặt sát tường trong nhà tắm, dùng đã bốn năm và chưa từng được rửa lần nào. Áo giặt xong xếp vào tủ thì vẫn thơm; nhưng bộ đồ mặc trong ngày cứ bỏ vào giỏ ấy, hôm sau lôi ra là đã có mùi chua nhẹ ở nách áo, và mùi đó theo cả sang mẻ giặt tiếp theo.

Cái giỏ đựng đồ bẩn là món duy trì mùi cho cả phòng ngủ mà hầu như không ai nghĩ tới, vì mặc định trong đầu là "giỏ đựng đồ bẩn thì bẩn cũng đúng thôi". Nhưng bẩn và bốc mùi là hai chuyện khác nhau. Bài này giải thích mùi trong giỏ sinh ra bằng cơ chế nào, cách chọn một chiếc giỏ không tự nuôi mùi, lịch vệ sinh cho ba loại giỏ hay gặp, và nguyên tắc quan trọng hơn cả việc rửa giỏ: không dồn đồ còn ẩm vào đó.

Mùi trong giỏ đồ bẩn sinh ra từ đâu

Mùi hôi trên vải hầu như không phải mùi của mồ hôi. Mồ hôi mới tiết ra gần như không mùi. Cái mùi chua, mùi ngai ngái mà bạn ngửi thấy là sản phẩm chuyển hoá của vi khuẩn khi chúng ăn chất hữu cơ bám trên sợi vải: mồ hôi khô, dầu da, tế bào chết, cặn nước xả còn sót.

Vi khuẩn cần đủ bốn điều kiện để làm việc năng suất, và một chiếc giỏ đồ bẩn thông thường cung cấp cả bốn:

• Thức ăn — chính là lớp mồ hôi và dầu da trên đồ vừa cởi ra.
• Độ ẩm — chiếc áo còn hơi ẩm, cái khăn tắm dùng buổi sáng, đôi tất đi giày cả ngày.
• Nhiệt độ ấm — khối đồ chồng lên nhau giữ nhiệt, mùa hè Thanh Hoá thì càng thuận lợi.
• Thiếu khí lưu thông — nắp đậy kín, thành giỏ liền khối, giỏ kê sát tường hoặc để trong nhà tắm.

Vấn đề không dừng ở chỗ đồ trong giỏ bị ám mùi. Sau vài tháng, chính lòng giỏ trở thành một bề mặt phủ cặn hữu cơ và bào tử nấm mốc. Từ lúc đó, giỏ chuyển vai: nó không còn chỉ chứa mùi mà bắt đầu phát mùi. Bạn có giặt đồ sạch đến mấy, bỏ lại vào giỏ đó vài giờ là đồ nhiễm ngược. Đây cũng là một trong những nguyên nhân bị bỏ sót khi quần áo giặt xong vẫn hơi mùi mà chủ nhà đổ hết lỗi cho máy giặt hoặc cho nước giặt.

Chọn giỏ đúng: thoáng khí quan trọng hơn đẹp

Phần lớn giỏ bán sẵn được thiết kế cho mắt nhìn chứ không cho luồng khí. Nếu sắp mua giỏ mới hoặc đang cân nhắc đổi, hãy chấm theo bốn tiêu chí sau:

1. Thành giỏ có lỗ thoáng. Giỏ lưới, giỏ nan, giỏ nhựa đục lỗ đều được. Thành liền khối kín mít là loại giữ ẩm giỏi nhất trong nhóm, nên tránh.
2. Đáy giỏ được nâng khỏi mặt sàn. Có chân đế hoặc gờ cao chừng 2–3cm để khí đi qua bên dưới. Giỏ đặt bẹp xuống nền gạch sẽ đọng hơi nước ở đáy, và đáy chính là chỗ mốc xuất hiện đầu tiên.
3. Nắp hờ hoặc không nắp. Nếu nhà cần nắp cho gọn mắt, chọn nắp có khe thoáng, đừng chọn nắp gioăng kín kiểu thùng đựng thực phẩm.
4. Lớp lót vải tháo rời được. Nhiều giỏ nan có túi vải lót bên trong. Túi ấy hứng gần hết phần ẩm và cặn, tháo ra giặt được là một lợi thế lớn. Túi lót may dính chết vào khung thì rất khó vệ sinh.

Chỗ đặt giỏ cũng quan trọng ngang chất liệu giỏ. Đừng để giỏ trong nhà tắm — đó là căn phòng ẩm nhất nhà, mỗi lần tắm là hơi nước phủ lên toàn bộ khối đồ đang chờ giặt. Cũng đừng nhét giỏ vào gầm tủ kín hay góc sau cánh cửa. Vị trí hợp lý là góc phòng thoáng, cách tường một khoảng bằng bàn tay, tránh nắng chiếu trực tiếp làm giòn nhựa. Nguyên tắc này họ hàng với cách bố trí tủ quần áo trong bài bảo quản quần áo trong tủ không bị ẩm mốc: khí phải đi được thì vải mới yên.

Vệ sinh theo từng chất liệu giỏ

Ba loại giỏ phổ biến ở nhà người Việt cần ba cách chăm khác hẳn nhau. Dùng nhầm cách là hỏng giỏ hoặc làm mốc nặng thêm.

Giỏ nhựa và giỏ lưới kim loại. Đây là nhóm dễ chăm nhất. Mỗi tuần, lau lòng giỏ bằng khăn ẩm, chú ý bốn góc đáy nơi cặn xơ vải hay đọng. Mỗi tháng, mang ra rửa bằng nước ấm pha một chút nước rửa chén hoặc nước giặt loãng, dùng bàn chải cọ vòng quanh mép đáy, xả sạch rồi dựng nghiêng cho ráo nước trong bóng râm. Nếu giỏ đã có mùi rõ, sau khi rửa thì lau lại một lượt bằng nước pha giấm loãng, để khô tự nhiên. Tuyệt đối không cất giỏ khi lòng còn ẩm.

Giỏ nan mây, tre, cói. Đẹp mắt nhưng hút ẩm mạnh và không chịu được nước. Cách chăm là hút bụi hoặc quét bàn chải lông mềm dọc theo các mối đan mỗi tuần để lấy xơ vải ra. Mỗi tháng lau bằng khăn vắt thật kiệt, phơi nơi có gió và nắng nhẹ đến khi khô hẳn. Không ngâm, không xối nước, không phơi nắng gắt cả buổi vì nan sẽ nứt và bong sợi. Với loại này, chiếc túi vải lót bên trong gần như bắt buộc.

Giỏ vải và giỏ khung gấp. Ưu điểm là giặt được cả chiếc. Cứ hai đến ba tuần, tháo khung, giặt vỏ vải ở nước ấm cùng mẻ đồ trắng hoặc đồ sáng màu, rồi phơi khô hoàn toàn — kể cả phần đường may dày ở miệng giỏ, vì đó là chỗ giữ ẩm lâu nhất. Nếu vỏ giỏ có vết ố lâu ngày ở đáy, xử lý điểm trước khi giặt chứ đừng trông vào một vòng giặt máy.

Nguyên tắc vận hành hằng ngày

Vệ sinh giỏ là việc định kỳ, nhưng thứ giữ giỏ luôn không mùi lại là mấy thói quen nhỏ mỗi ngày:

• Chia ngăn ngay từ lúc bỏ vào. Ba ngăn hoặc ba giỏ nhỏ: đồ sáng màu, đồ tối màu, đồ nặng mùi và đồ bếp. Vừa tiện lúc phân loại giặt, vừa tránh chuyện một chiếc áo bếp dính dầu ám sang cả khối đồ mặc thường.
• Không để quá ba ngày. Mùa nóng ẩm ở Thanh Hoá thì rút xuống hai ngày. Đồ càng nằm lâu, vết bẩn càng ăn sâu và mùi càng khó bay sau khi giặt.
• Đừng nhồi quá đầy. Giỏ đầy ắp thì khí không lưu thông được giữa các lớp đồ, đúng bằng hiệu ứng của một chiếc nắp kín.
• Rũ đồ trước khi bỏ vào. Quần áo vo tròn giữ ẩm ở phần lõi lâu hơn nhiều so với đồ được rũ và thả phẳng.
• Có lịch giặt cố định. Việc này giải quyết gốc rễ của cả hai vấn đề trên; gợi ý cách xếp lịch nằm ở bài lịch giặt đồ khoa học cho gia đình bận rộn.

Khi mùi đã ăn sâu và khi nào nên đưa tiệm

Có lúc giỏ đã được rửa sạch mà mùi trong phòng vẫn còn. Lúc đó nên nghĩ tới những thứ nằm quanh giỏ chứ không phải bản thân giỏ: tấm thảm chân giường ngay dưới đó, chiếc rèm phủ sát góc tường, hay cái nệm topper lâu ngày chưa giặt. Vải khổ lớn hút mùi rất giỏi và giữ mùi rất dai, trong khi hầu như không ai giặt chúng theo lịch.

Nhóm đồ này khó xử lý ở nhà vì nặng, khó phơi khô và dễ hỏng phom nếu vắt sai. Ở Nhà Gọn Laundry, rèm thường tính 40.000đ/kg, thảm mềm 40.000–45.000đ/kg, nệm topper 50.000đ/kg; tẩy vết tính riêng 30.000–200.000đ tuỳ loại vết và độ cũ, báo giá trước khi làm. Đồ mặc hằng ngày thì giặt sấy theo cân: 28.000đ/kg với đơn dưới 8kg và 22.000đ/kg từ 8kg trở lên, đơn tối thiểu 30.000đ. Nếu cần lấy gấp trong vòng 2 giờ thì phụ thu thêm 20%, và dịp lễ Tết cũng phụ thu 20%. Mỗi đơn giặt riêng, không dồn chung đồ nhiều khách vào một mẻ.

Cuối cùng, nếu chiếc giỏ đã mủn nan, nứt nhựa, hoặc mốc thành mảng ăn vào thớ vật liệu thì thay giỏ mới rẻ hơn nhiều so với công sức xử lý — và cũng chấm dứt hẳn vòng lặp đồ sạch bị ám mùi trở lại.