Cách phơi đồ tránh bạc màu và giòn vải vì nắng gắt

Chiếc áo phông đen của cậu con trai nhà chị Hà mua đầu hè, mặc đi học thêm. Đến cuối tháng tám lôi ra thì nó không còn đen nữa — nó ngả sang màu xám tro, mà lại xám không đều: phần hai vai và lưng nhạt hẳn, còn phần nách và gấu áo vẫn giữ được sắc đậm. Chị bảo tại chất vải rởm. Thực ra chiếc áo ấy đã kể lại rất chính xác thói quen phơi đồ của cả nhà: giặt xong lúc mười giờ, vắt ra sào ngoài sân thượng, phơi thẳng nắng cho tới chiều mới thu.

Phơi nắng vốn là bản năng của người Việt và cũng có lý do chính đáng: nắng làm đồ khô nhanh, khử được mùi ẩm, hạn chế nấm mốc. Nhưng nắng mùa hè ở Thanh Hoá từ khoảng mười giờ tới ba giờ chiều thì mạnh tới mức nó vừa làm khô vừa phá vải cùng lúc. Hiện tượng phơi quần áo bị bạc màu và vải giòn dần không phải chuyện chất lượng hàng, mà phần lớn nằm ở khung giờ và cách treo. Bài này nói rõ cơ chế, rồi chia nhóm đồ và hướng dẫn cách phơi để giữ được màu lâu hơn.

Nắng làm hỏng quần áo bằng hai đường khác nhau

Nhiều người gộp chung thành một chuyện, nhưng thực tế nắng tấn công quần áo theo hai hướng riêng biệt, và cách phòng cũng khác nhau:

• Tia cực tím phá thuốc nhuộm. Màu trên vải là các phân tử thuốc nhuộm bám vào sợi. Tia cực tím mang năng lượng đủ lớn để bẻ gãy dần các phân tử ấy. Màu không trôi đi đâu cả, nó bị phân huỷ tại chỗ. Đó là lý do quần áo phai màu vì nắng thường nhạt đúng mặt hứng nắng, còn mặt trong vẫn đậm.
• Tia cực tím và nhiệt làm đứt mạch sợi. Sợi cotton, sợi lanh hay sợi tổng hợp đều là những chuỗi phân tử dài. Nắng gắt kéo dài bẻ đứt các chuỗi đó, sợi ngắn lại và mất độ dai. Vải mất độ dai thì sờ vào thấy ram ráp, vò nhẹ đã thấy tơi vụn, cổ áo bai ra không co lại được nữa.

Điểm cần nhớ: hư hại nhóm một chỉ làm xấu, hư hại nhóm hai làm hỏng. Một chiếc áo bạc màu vẫn mặc được nếu bạn chấp nhận sắc nhạt; một chiếc áo đã giòn thì chỉ chờ ngày rách ở đường may. Cả hai đều tích luỹ dần chứ không xảy ra sau một lần phơi, nên rất khó nhận ra cho tới lúc đã muộn.

Cũng vì cơ chế này mà nhiều nhà thắc mắc sao đồ giặt kỹ, dùng nước giặt tử tế mà vẫn xuống màu nhanh. Nếu bạn đang nghi khâu giặt, có thể đọc thêm bài cách giặt quần áo không phai màu để loại trừ trước, rồi mới soi lại khâu phơi.

Chia đồ thành hai nhóm: chịu được nắng và phải vào bóng râm

Không phải món nào cũng cần tránh nắng. Có nhóm phơi nắng còn có lợi. Cách chia đơn giản nhất là hỏi: món này có màu để mà mất không, và sợi nó có mảnh không.

Nhóm phơi nắng được, thậm chí nên phơi nắng:

• Khăn tắm, khăn mặt màu trắng và ga trải giường trắng — nắng giúp khử ẩm, hạn chế mùi mốc.
• Đồ lót cotton trắng, tất, khăn sữa trẻ em — nhóm cần khô nhanh và sạch khuẩn hơn là cần giữ màu.
• Giẻ lau bếp, khăn lau bàn — vốn đã bẩn và mau hỏng, phơi nắng để khô kiệt là hợp lý.
• Chăn, ga, gối dày sau khi giặt — nhóm này lâu khô, một buổi nắng giúp đánh bay phần ẩm nằm sâu trong lõi bông.

Nhóm phải phơi bóng râm:

• Đồ màu đậm: đen, xanh than, đỏ rượu, tím than, xanh chàm. Đây là nhóm bạc màu rõ nhất và cũng dễ thấy nhất bằng mắt.
• Áo in hình, in decal, in cao su. Nắng làm lớp in cong mép, nứt và bong từng mảng.
• Đồ thể thao, đồ bơi, đồ ôm co giãn có sợi spandex. Sợi co giãn mất đàn hồi vì nắng rất nhanh, mặc vài tháng là bai nhão.
• Áo lụa tơ tằm, đồ len, đồ dạ, áo dài. Nhóm này vừa mất màu vừa mất kết cấu sợi.
• Quần jeans và đồ nhuộm chàm — bạc thành vệt loang, và thường bạc lệch hai ống.

Lưu ý một chỗ hay bị hiểu nhầm: phơi bóng râm không có nghĩa là phơi trong phòng kín. Vải cần gió để bay hơi nước, thiếu gió thì đồ ẩm lâu và sinh mùi. Chỗ phơi hợp lý là mái hiên, hành lang, logia hoặc dưới giàn che — có gió luồn qua nhưng không có nắng chiếu thẳng vào mặt vải.

Bốn thao tác thay đổi kết quả rõ nhất

Nếu chỉ chọn được vài việc để làm, đây là bốn việc đáng làm nhất, xếp theo mức hiệu quả:

1. Lộn trái trước khi treo. Thao tác mất hai giây nhưng hiệu quả rõ rệt, vì mặt hứng nắng lúc này là mặt trong — chỗ không ai nhìn. Áo in hình bắt buộc phải lộn trái, vì lớp in nằm ngoài chịu nắng trực tiếp sẽ nứt trước cả khi vải xuống màu.
2. Chọn khung giờ. Phơi trước chín giờ sáng hoặc sau ba rưỡi chiều là hai khoảng an toàn trong mùa hè. Nếu buộc phải phơi giữa trưa, hãy thu đồ ngay khi sờ thấy khô thay vì để suốt buổi — phần lớn hư hại xảy ra ở quãng thời gian đồ đã khô mà vẫn nằm phơi.
3. Giãn khoảng cách treo. Hai món treo sát nhau thì mặt tiếp giáp lâu khô, còn mặt ngoài thì phơi nắng thừa để chờ. Cách nhau một gang tay là đủ để gió đi qua cả hai mặt, nhờ đó đồ khô đều và bạn rút được thời gian phơi xuống.
4. Giũ mạnh trước khi treo. Đồ vừa vắt ra bị xoắn thành thừng, các nếp gấp giữ nước lâu. Giũ vài cái cho vải bung ra vừa rút ngắn thời gian khô vừa đỡ phải là ủi sau đó.

Thêm một điểm nhỏ mà nhiều người bỏ qua: đừng vắt kiệt hết cỡ với đồ mỏng và đồ co giãn. Vòng vắt tốc độ cao xoắn sợi rất mạnh, cộng thêm nắng gắt là công thức làm bai cổ áo nhanh. Với nhóm đồ mỏng, chọn vòng vắt vừa rồi phơi bóng râm có gió sẽ giữ dáng lâu hơn hẳn.

Nhận ra vải đã giòn — và nói thẳng là không cứu được

Đây là phần cần thành thật. Khi sợi vải đã đứt mạch vì tia cực tím, không có cách nào phục hồi. Đó là hư hại bên trong từng sợi chứ không phải chất bẩn bám ngoài, nên không loại nước giặt, nước xả hay dịch vụ giặt nào đảo ngược được. Nước xả vải làm bề mặt trơn và mềm tay hơn nên bạn thấy đỡ, nhưng độ bền kéo thì vẫn mất — đó là cảm giác chứ không phải phục hồi.

Vài dấu hiệu cho biết một món đã đi tới ngưỡng đó:

• Vò nhẹ trong lòng bàn tay thấy sợi tơi ra, có bụi vải mịn bám tay.
• Đường may bục trước trong khi thân vải vẫn còn lành — sợi ở mép may chịu lực nhiều nên đứt sớm.
• Cổ áo và cửa tay bai ra, giặt xong không co lại như trước.
• Màu bạc lệch hẳn giữa hai mặt vải khi lộn trái ra so sánh.

Với món đã tới mức này, cách xử lý thực tế là hạ cấp công năng — chuyển sang mặc ở nhà, làm khăn lau, hoặc bỏ. Việc đáng làm hơn là điều chỉnh cách phơi cho những món còn lại trong tủ, vì đó mới là phần bạn còn giữ được.

Khi thời tiết không cho bạn chọn

Mùa hè Thanh Hoá có những đợt nắng liên tiếp cả tuần, nhưng cũng có những đợt mưa dầm mà không có tia nắng nào. Hai thái cực này đều làm khó khâu phơi, chỉ khác chiều: nắng thì phá vải, mưa thì đồ không khô và sinh mùi ẩm. Cách xử lý cho vế mưa nằm trong bài cách phơi quần áo nhanh khô ngày mưa, còn nếu bạn đang phân vân giữa việc phơi và việc dùng máy sấy thì bài chọn sấy máy hay phơi nắng có so sánh cụ thể theo từng loại vải.

Có một lựa chọn thứ ba mà nhiều hộ dùng cho nhóm đồ khó: gửi sấy. Sấy máy ở nhiệt độ có kiểm soát tránh được cả hai vấn đề của nắng gắt — không có tia cực tím nên không phá thuốc nhuộm, và nhiệt được giữ trong ngưỡng an toàn thay vì phụ thuộc trời. Nhà Gọn nhận sấy riêng cho đồ bạn đã tự giặt ở nhà: quần áo 22.000đ/kg, chăn ga 30.000đ/kg. Nếu gửi trọn khâu giặt và sấy thì quần áo tính 28.000đ/kg với đơn dưới 8kg và 22.000đ/kg từ 8kg trở lên, đơn tối thiểu 30.000đ.

Riêng nhóm đồ dễ tổn thương nhất — áo lụa, áo dài, vest, đồ len — thì giặt khô theo chiếc vẫn là đường an toàn hơn cả việc tự xoay ở nhà: vest 89.000đ đến 119.000đ, sơ mi 50.000đ đến 60.000đ, áo dài trơn 80.000đ, áo khoác 40.000đ đến 120.000đ. Đây là những món mà một lần phơi sai nắng đủ để hỏng cả bộ, nên chi phí giặt đúng cách thường rẻ hơn chi phí thay mới.