Cách tẩy vết bút sáp, màu vẽ của bé trên quần áo

Bốn giờ rưỡi chiều, đón con ở cổng lớp, bé chạy ra ôm chân mẹ và khoe bức tranh vừa vẽ. Nhìn xuống thì thấy ngay: ngực áo đồng phục trắng có một vệt sáp đỏ dài bằng đốt ngón tay, gấu áo dính thêm hai chấm xanh, đầu gối quần thì một mảng vàng mờ mờ do ngồi bệt lên hộp màu đổ. Về tới nhà, phản xạ đầu tiên của hầu hết chúng ta là ngâm ngay vào chậu nước nóng cho "tan bẩn". Đúng ba mươi phút sau, chấm đỏ nhỏ đã thành mảng hồng loang rộng gấp bốn lần, và bây giờ thì nó nằm sâu trong sợi vải.

Đó là chỗ sai phổ biến nhất với loại vết này. Bút sáp không cùng họ với vết nước ngọt hay vết bùn, và xử lý nó phải đi ngược bản năng: làm lạnh trước, chứ không làm nóng.

Bút sáp bám vào vải theo cơ chế nào

Cây bút sáp bé cầm hằng ngày, xét về thành phần, gần với cây nến hơn là cây bút mực. Ruột bút chủ yếu là sáp parafin trộn với bột màu (pigment — hạt màu rắn, không tan trong nước). Khi bé miết bút lên áo, hai thứ bám vào vải theo hai đường khác nhau, và đó chính là lý do phải xử lý hai lần.

Sáp là chất gốc dầu, không tan trong nước, nên nước giặt thường vốn pha để đánh bật chất bẩn tan trong nước sẽ trượt qua nó. Sáp lại chảy ra khi ấm lên: bạn dội nước nóng, khối sáp đang nằm gọn trên mặt vải hóa lỏng, len theo kẽ sợi ra xung quanh, rồi nguội và đông lại ở vị trí mới, rộng hơn và sâu hơn. Đó là toàn bộ nguyên nhân của chuyện "càng giặt càng loang".

Bột màu thì khác. Nó là hạt rắn, bị lớp sáp ép vào kẽ sợi và mắc lại ở đó theo kiểu cơ học. Gỡ hết sáp rồi vẫn có thể còn một bóng màu mờ nằm lại. Vậy nên trình tự đúng luôn là: gỡ sáp trước, đánh màu sau. Làm ngược lại thì lớp sáp còn nguyên sẽ che chắn cho bột màu, chà mấy cũng vô ích.

Trước khi động tay: hai việc phải làm

1. Đọc nhãn mác trong cổ áo. Ký hiệu chậu nước gạch chéo nghĩa là món đó không giặt nước. Đồ len, đồ có lớp lót, áo khoác phao thì đừng tự xử lý ướt tại nhà.
2. Thử ở góc khuất trước. Bước này không được bỏ, dù bạn đã quen tay bao nhiêu lần. Chọn một chỗ khuất — mặt trong gấu áo, mép đường may, phần lai quần — chấm một giọt dung dịch định dùng, đợi năm phút rồi thấm lên khăn trắng. Khăn ăn màu tức là vải phai; dừng lại ngay và mang ra tiệm. Đồ trẻ em màu sặc sỡ, đồ nhuộm thủ công và đồ in hình rất hay phai kiểu này.

Nếu vết không phải sáp mà là sơn hay mực thì cơ chế khác hẳn — xem cách tẩy vết sơn nước, sơn dầu trên quần áo và cách tẩy vết mực bút bi trên quần áo.

Sáu bước xử lý vết bút sáp

1. Làm lạnh cho sáp cứng lại. Cho món đồ vào túi nilon rồi bỏ ngăn đá chừng mười lăm tới hai mươi phút. Không tiện thì áp một viên đá bọc trong túi kín lên vết. Sáp lạnh trở nên giòn, gạt ra dễ hơn nhiều so với sáp đang mềm.
2. Gạt phần sáp nổi. Dùng cạnh một chiếc thìa, con dao ăn cùn hoặc thẻ nhựa cứng, gạt theo một chiều từ ngoài vào trong. Đừng cạo tới, cạo lui và đừng dùng vật sắc — sợi vải bị xước là hỏng vĩnh viễn. Mục tiêu chỉ là lấy đi phần khối nổi, không cần sạch.
3. Kẹp giấy thấm và là hơi ở nhiệt thấp. Lót vài lớp khăn giấy trắng dưới vết, đặt thêm vài lớp lên trên, rồi là ở mức nhiệt thấp nhất trong vài giây. Sáp nóng chảy sẽ bị giấy hút lên. Đổi giấy sạch sau mỗi lượt, làm tới khi giấy không còn ăn màu. Dùng giấy trắng trơn — giấy in chữ sẽ nhả mực ngược vào vải.
4. Phá phần dầu còn lại. Thoa một chút nước rửa chén loại chuyên đánh dầu mỡ lên vết, xoa nhẹ bằng đầu ngón tay theo vòng tròn nhỏ, để ngấm mười tới mười lăm phút. Vết dày thì đặt mặt có vết úp xuống khăn trắng và thấm từ mặt trái, để chất bẩn đi ra khỏi vải chứ không bị đẩy sâu thêm.
5. Giặt ở nước ấm vừa. Giặt riêng món đó, đừng thả chung cả mẻ, kẻo sáp còn sót chia đều cho những món khác. Nước ấm vừa phải là đủ để nước giặt hoạt động mà không làm phần sáp chưa lấy hết chảy lan.
6. Kiểm tra kỹ trước khi sấy. Đây là bước hay bị bỏ qua và trả giá đắt. Nhiệt của máy sấy sẽ nung phần màu còn sót cho bám chặt vĩnh viễn. Vải còn ướt mà nhìn nghiêng dưới ánh sáng vẫn thấy bóng màu thì lặp lại từ bước bốn, tuyệt đối chưa cho vào máy sấy.

Không phải màu vẽ nào cũng giống nhau

Trên hộp màu của bé thường có nhiều loại, và mỗi loại đòi một cách khác:

• Màu nước, màu bột pha nước. Dễ nhất. Xả nước mát từ mặt trái ngay khi còn ướt, sau đó giặt bình thường là hầu như đi hết.
• Bút sáp, màu sáp dầu. Đúng quy trình sáu bước ở trên. Màu sáp dầu đậm hơn bút sáp thường nên có thể phải lặp lại hai ba lượt.
• Màu acrylic, màu vẽ trên vải. Đây là loại đáng ngại. Acrylic là nhựa, khô rồi thì nó tạo màng bám chắc vào sợi. Còn ướt thì xả nước mát ngay may ra kịp; đã khô cứng thì nói thẳng là gần như không lấy được mà không hại vải.
• Bút lông dầu, bút dạ vĩnh viễn. Cần dung môi, mà dung môi mạnh thì kèm rủi ro cho cả vải lẫn sức khỏe. Món quý nên đưa tiệm.

An toàn hóa chất — phần bắt buộc đọc

Đồ trẻ nhỏ tiếp xúc trực tiếp với da bé nhiều giờ mỗi ngày, nên phần này quan trọng ngang phần tẩy vết:

• Tuyệt đối không trộn chất tẩy chứa clo (nước Javel) với amoniac hay với giấm. Hỗn hợp này sinh ra khí độc ngay lập tức, đủ gây bỏng đường hô hấp trong không gian kín như nhà tắm. Mỗi lần chỉ dùng một loại hóa chất, và nếu đổi sang loại khác thì phải xả sạch nước trước.
• Với acetone hay nước rửa móng tay: chất này làm tan sợi acetate và các loại vải pha acetate hoặc modal pha acetate — vải thủng thành lỗ chỉ sau vài giây, không phục hồi được. Nó cũng làm phai màu nhuộm ở nhiều loại vải. Luôn thử ở góc khuất trước, làm ở nơi thoáng khí, và để xa mọi nguồn lửa vì hơi acetone rất dễ bắt cháy. Không dùng cho đồ sơ sinh.
• Xả thật kỹ sau khi tẩy. Xong việc, giặt lại nguyên món với nước giặt dịu nhẹ rồi thêm một lượt xả sạch, tới khi vò vải dưới vòi không còn nhớt tay và không còn mùi lạ. Phơi nơi thoáng gió cho bay hết hơi dung môi rồi mới cất tủ.
• Cất hóa chất xa tầm với của bé ngay sau khi dùng, kể cả khi định quay lại làm tiếp.

Nguyên tắc xả kỹ này áp cho mọi thứ bé chạm vào, không riêng quần áo — đồ chơi vải cũng vậy, chi tiết trong bài cách giặt đồ chơi vải cho bé an toàn.

Nói thẳng: có những vết không cứu được

Chúng tôi không hứa mọi vết đều sạch hoàn toàn, vì điều đó không đúng. Nhóm vết dưới đây thường chỉ mờ đi chứ khó về nguyên trạng:

• Vết đã qua máy sấy nóng — nhiệt đã cố định màu vào sợi.
• Màu acrylic đã khô cứng thành màng trên vải.
• Vết sáp đậm trên vải sáng màu, mỏng, hoặc vải tổng hợp bám màu mạnh.
• Vết đã bị chà mạnh bằng bàn chải cứng khiến sợi xù lên — chỗ xù giữ màu lại và nhìn vẫn thấy dấu.

Với những món này, chuyển sang làm áo mặc nhà hoặc đặt một miếng vá trang trí lên chỗ vết là cách thực tế hơn việc đổ thêm hóa chất mạnh rồi làm thủng áo.

Khi nào nên gửi tiệm

Phần lớn vết bút sáp bạn tự làm ở nhà được, và bài này viết ra để bạn tự làm. Có bốn trường hợp đưa tiệm sẽ đỡ hơn:

• Đồ có nhãn "chỉ giặt khô". Áo khoác lót, đồ dạ hội của bé, đồ biểu diễn — xử lý ướt tại nhà là hỏng.
• Vết cũ đã qua máy sấy. Cần xử lý bằng cách phá dầu chuyên dụng chứ không phải chà mạnh. Ở Nhà Gọn Laundry, tẩy vết 30.000–200.000đ tùy loại vết, độ cũ và chất vải, luôn báo giá trước khi làm. Nói trước luôn: vết cũ thường chỉ mờ đi.
• Cả mẻ đồ bị dây sáp trong máy sấy. Việc này mất nhiều lượt xử lý riêng từng món. Giặt sấy tính theo cân: dưới 8kg là 28.000đ/kg, từ 8kg trở lên 22.000đ/kg, đơn tối thiểu 30.000đ.
• Bạn đã thử một lần và vết loang rộng ra. Dừng lại, đừng thử tiếp bằng chất mạnh hơn. Mang đến để xem còn cứu được tới đâu.

Đồ được giặt riêng từng đơn trên máy giặt và máy sấy công nghiệp, đếm món khi nhận và khi trả, giá niêm yết công khai. Cần lấy ngay trong vòng hai giờ thì phụ thu thêm hai mươi phần trăm, dịp lễ Tết cũng vậy.