Cách tẩy vết nhựa cây, mủ mít, mủ chuối dính trên quần áo

Sáng chủ nhật về quê, bố trèo lên cây hái mấy quả mít. Trưa về, chiếc áo phông trắng dính bốn năm vệt mủ, lúc đầu còn trong, đến chiều đã chuyển sang nâu sẫm. Vò xà phòng một hồi thì vết không mờ đi mà loang rộng thêm.

Chuyện này rất hay gặp ở Thanh Hoá vào mùa mít, mùa chuối, hay chỉ đơn giản là sau một buổi dọn vườn. Cùng nhóm với mủ mít còn có mủ chuối, mủ sung, nhựa thông, nhựa cây cảnh trong sân. Chúng khác hẳn vết bùn hay vết mồ hôi, và chính vì thế mà cách xử lý quen thuộc lại phản tác dụng.

Bài này nói rõ vì sao nước và bột giặt bó tay trước mủ cây, làm theo thứ tự nào cho đúng, xử lý riêng phần màu nâu đen ra sao, và tới đâu thì nên dừng để mang ra tiệm.

Mủ cây không phải vết bẩn thông thường

Muốn xử lý đúng thì phải hiểu mình đang đối đầu với cái gì. Mủ mít, mủ chuối, mủ sung là nhũ dịch có gốc dầu và cao su tự nhiên. Nói cho dễ hình dung: nó gần với keo dán hơn là với vết cà phê.

• Nó không tan trong nước. Nước chảy qua bề mặt khối nhựa rồi trôi đi, không mang theo được gì. Đây là lý do càng xả càng thấy vô ích.
• Nó bám bằng độ dính chứ không bằng độ ngấm. Ban đầu nó chỉ nằm trên mặt vải. Nếu bạn để yên và gỡ đúng cách thì gỡ được gần hết.
• Nó khô lại thành màng dẻo. Khô rồi thì vò mạnh cũng không rơi ra, mà chỉ kéo theo sợi vải.
• Mủ mít và mủ chuối còn oxy hoá. Gặp không khí, nhựa chuyển màu nâu đen, giống hệt miếng mít cắt ra để lâu bị thâm. Phần màu này mới là thứ khó nhất, vì nó ngấm vào sợi như thuốc nhuộm.

Vì thế, một vết mủ thực chất là hai bài toán chồng lên nhau: khối nhựa dính bên trên, và vệt màu ăn vào sợi bên dưới. Làm gộp một lượt thì hỏng cả hai.

Nguyên tắc gốc: gỡ khối trước, đụng nước sau

Sai lầm chung của gần như tất cả mọi người là dội nước và vò ngay khi phát hiện ra vết. Đúng ra phải làm ngược lại.

1. Để yên cho khô, hoặc chủ động làm cứng. Nhựa còn ướt mà chà thì nó nhoè ra và len vào giữa các sợi. Nếu vết còn dẻo, bọc vài viên đá vào túi nilon rồi áp lên chừng mười phút, khối nhựa sẽ co lại và giòn.
2. Cạo ngang bề mặt vải. Dùng thìa cà phê, sống dao ăn hoặc móng tay, cạo ngang chứ không chọc thẳng xuống. Phần lớn khối nhựa sẽ bong ra thành mảnh.
3. Kiểm tra mặt trong. Rất hay xảy ra chuyện mủ thấm sang mặt sau mà không ai để ý, đến lúc giặt xong mới thấy.
4. Chỉ khi trên vải còn lại một vệt mỏng thì mới sang bước dung dịch. Còn khối nổi mà đổ dung dịch vào chỉ tốn công và làm vết lan.

Nguyên tắc này giống với cách xử lý bùn đất khô, phần bã cứng phải rơi hết đã. Bạn có thể xem thêm ở bài cách tẩy vết bùn đất, cỏ cây trên quần áo.

Dùng dầu ăn hoặc cồn để phá phần nhựa còn lại

Đây là mấu chốt. Nhựa gốc dầu thì phải dùng thứ cùng gốc dầu hoặc dung môi nhẹ để phá cấu trúc của nó.

Cách thứ nhất, dùng dầu ăn. Nghe ngược đời vì đang tẩy bẩn lại bôi dầu lên áo, nhưng có lý của nó.

1. Nhỏ vài giọt dầu ăn lên đúng vệt nhựa, xoa nhẹ bằng đầu ngón tay, để năm phút. Nhựa sẽ mềm ra và nhả khỏi sợi vải.
2. Dùng khăn giấy hoặc khăn trắng sạch chấm hút phần nhựa đã mềm, đổi chỗ khăn liên tục.
3. Bôi nước rửa chén đậm đặc lên chỗ vừa xử lý để cắt nốt phần dầu. Đây là bước bắt buộc, bỏ qua thì bạn đổi vết nhựa thành vết dầu.
4. Để ngấm mười phút rồi xả bằng nước ấm, xả từ mặt trái đẩy ra ngoài.

Cách thứ hai, dùng cồn y tế. Nhanh hơn nhưng mạnh hơn, nên phải thử trước.

1. Thử ở góc khuất, ví dụ mặt trong gấu áo, chấm một giọt cồn, chờ khô hẳn xem có phai màu không. Đồ màu sẫm và đồ nhuộm rẻ tiền rất dễ ra màu.
2. Kê một khăn trắng sạch dưới mặt trái của vết, chấm cồn từ mặt phải. Nhựa hoà ra sẽ chuyển xuống khăn.
3. Đổi chỗ khăn khi thấy bẩn. Không đổi thì bạn chỉ đang di vết bẩn vòng quanh chiếc áo.
4. Xong thì bôi nước giặt, để mười lăm phút rồi giặt lại bình thường.

Với vết đã khô cứng nhiều ngày, có thể kết hợp: dầu ăn làm mềm trước, cạo nhẹ, rồi cồn xử lý phần màng còn lại.

Riêng phần màu nâu đen của mủ mít, mủ chuối

Gỡ hết nhựa rồi mà vẫn còn một vệt nâu nhạt, đó là chất màu đã oxy hoá ngấm vào sợi. Xử lý phần này bằng cách khác hẳn.

• Đồ trắng và sáng màu: vắt nước cốt chanh lên vệt, rắc chút muối hạt, phơi ra nắng chừng ba mươi phút rồi giặt lại. Axit trong chanh cộng với ánh nắng làm nhạt màu oxy hoá khá tốt.
• Đồ màu: không dùng chanh và nắng vì dễ loang. Ngâm nước giặt ấm khoảng ba mươi độ trong một tiếng, lặp lại một lượt nữa nếu cần. Cách này chậm nhưng an toàn cho màu vải.
• Thời gian là yếu tố quyết định. Xử lý trong vài giờ đầu thì khả năng sạch hẳn rất cao. Để qua vài ngày, nhất là đã phơi nắng gắt, thì thường chỉ nhạt đi.
• Đừng dùng thuốc tẩy clo cho vết này. Với sợi cotton, clo có thể làm vệt oxy hoá ngả sang vàng và ăn cả sợi vải, kết quả xấu hơn lúc đầu.

Ba việc cấm làm, vì làm là hỏng luôn

• Cấm dội nước nóng. Nhiệt làm nhựa chảy ra rồi bám sâu hơn vào sợi khi nguội lại, đồng thời cố định luôn phần màu nâu. Nước ấm nhẹ là hết mức.
• Cấm cho vào máy sấy khi vết chưa sạch. Đây là lỗi làm mất cơ hội cuối cùng. Chưa sấy thì còn làm lại được nhiều lượt, sấy rồi thì phần lớn là chịu. Phơi nắng gắt cũng có tác dụng tương tự với vết oxy hoá.
• Cấm vò mạnh hai mép vải vào nhau. Vết không đi đâu cả, chỉ có sợi xù lên và chỗ đó bạc màu, nhìn còn rõ hơn vết ban đầu.

Thêm một việc nữa nên tránh: đừng ném thẳng chiếc áo dính mủ vào máy giặt cùng cả mẻ. Nhựa dính sẽ được lồng giặt phân phát đều sang những món khác, mất một chiếc thành mất cả mẻ.

Khi nào nên dừng tay và mang tới tiệm

Không phải vết nào cũng nên cố ở nhà. Bốn dấu hiệu nên dừng:

1. Món đồ không giặt nước được: áo khoác dạ, áo lông vũ, vest, áo dài, đồ có lớp lót định hình. Nhóm này cần giặt khô và là hơi chứ không xử lý bằng nước tại nhà.
2. Vết đã qua máy sấy hoặc phơi nắng gắt nhiều ngày. Nhiệt đã cố định màu, tự làm thêm chỉ mòn vải.
3. Đã thử hai lượt mà vết không nhạt thêm. Lượt thứ ba thường không đổi gì.
4. Vải mỏng đã bắt đầu xù sợi ở chỗ bạn chà. Dừng ngay, chà thêm là thủng.

Giá ở tiệm để bạn tự tính trước: tẩy vết 30.000 đến 200.000đ tuỳ vết và tuỳ chất liệu; giặt sấy quần áo thường dưới 8kg là 28.000đ/kg, từ 8kg trở lên 22.000đ/kg, đơn tối thiểu 30.000đ. Giặt khô theo chiếc: sơ mi 50.000 đến 60.000đ, quần Âu, kaki, jeans 55.000đ, áo khoác 40.000 đến 120.000đ. Cần lấy ngay sau 2 giờ thì phụ thu 20%, dịp lễ Tết cũng phụ thu 20%.

Nói thẳng để bạn khỏi kỳ vọng sai: vệt nâu của mủ mít để khô nhiều ngày trên vải sáng màu thường chỉ nhạt đi chứ không về sạch hoàn toàn. Tiệm sẽ xem đồ và nói rõ làm được tới đâu trước khi nhận, thay vì nhận bừa rồi trả lại một chiếc áo vẫn còn vết. Với vết dính dầu mỡ hoặc xi đánh giày cùng loại gốc dầu, cách xử lý có nhiều điểm chung, xem thêm ở bài cách tẩy vết xi đánh giày trên quần áo.