Cách tẩy vết ố mồ hôi trên vành mũ, lót mũ

Chiếc mũ lưỡi trai đội đi chạy bộ mỗi sáng, cả năm trời chưa cởi ra nhìn kỹ. Một hôm lật ngửa nó lên thì thấy: dải băng lót bên trong đã ngả vàng thành một vòng liền, chỗ chạm trán cứng đơ, sờ vào lạo xạo như có cát. Tệ hơn, màu vàng đó đã thấm ngược ra mặt ngoài thành một quầng loang ngay phía trên lưỡi trai — chỗ ai đối diện cũng nhìn thấy đầu tiên.

Phản xạ thường thấy lúc này là thả cả chiếc mũ vào chậu nước xà phòng ngâm cho bõ tức. Đó cũng là lúc chiếc mũ hỏng lần thứ hai, lần này thì hỏng phom. Bài này nói vết vàng ấy thật ra là chất gì, vì sao càng để lâu càng khó gỡ, rồi chỉ cách xử lý từng lớp mà không đụng tới phần cứng của mũ — kèm cả những chỗ mà xử lý đúng cách vẫn không sạch hẳn được.

Vết vàng trên vành mũ là gì

Mồ hôi phần lớn là nước, nhưng phần không phải nước mới là thứ ở lại. Trong đó có muối, có urê và axit lactic, và quan trọng nhất là dầu từ tuyến bã nhờn trên da đầu — vùng chân tóc tiết dầu nhiều hơn hẳn phần lớn các vùng da khác trên người.

Mỗi lần đội mũ, hỗn hợp đó thấm vào dải lót. Nước bay hơi hết, phần rắn nằm lại trong lòng sợi vải. Hai chuyện xảy ra sau đó:

• Muối kết tinh làm vải cứng. Cảm giác lạo xạo khi sờ vào vành mũ cũ chính là các tinh thể muối nằm giữa các sợi. Vải mất mềm, mất khả năng thấm, cọ vào trán khó chịu.
• Dầu oxy hoá và ngả vàng. Dầu bã nhờn tiếp xúc không khí lâu ngày sẽ biến đổi và sẫm màu dần. Đây là điểm mấu chốt: màu vàng bạn thấy không phải bụi bẩn nằm trên mặt vải, mà là chất đã ngấm vào trong sợi rồi tự đổi màu ở đó. Cho nên chà mạnh bao nhiêu cũng vô ích.

Cùng chuyện đó xảy ra ở nách áo và cổ áo sơ mi, cơ chế giống hệt nhau và cách xử lý cũng chung một hướng, mô tả kỹ trong bài cách tẩy ố vàng nách áo, cổ áo. Ba thứ đẩy nhanh quá trình này: kem chống nắng và keo xịt tóc dính vào mũ, phơi mũ dưới nắng gắt, và sấy nóng. Nhiệt làm vết vàng đóng lại — đó là lý do tuyệt đối không hơ, không sấy, không phơi nắng chiếc mũ khi vết còn chưa xử lý.

Vì sao không nên ngâm cả chiếc mũ

Chiếc mũ lưỡi trai không phải một mảnh vải. Nó là mấy mảnh chóp khâu lại, một dải lót bên trong, một chiếc lưỡi trai có lõi cứng, và ở nhiều mũ còn có lớp canh dựng ở mảnh trước cho chóp đứng. Các phần đó được ghép bằng chỉ và bằng keo.

Ngâm nước gây ba hỏng hóc cùng lúc:

1. Lưỡi trai vênh và không hồi lại. Mũ đời cũ hoặc mũ giá thấp thường dùng lõi bìa ép; bìa gặp nước thì trương lên, mềm nhũn, rồi khô lại ở một hình dạng cong queo mới. Lõi nhựa chịu nước khá hơn, nhưng ngâm lâu vẫn làm keo giữa các lớp bong ra.
2. Xẹp phom chóp. Lớp canh dựng bên trong mảnh trước bị ướt sẽ mềm ra, và mũ khô lại trong tư thế bẹp dí.
3. Loang màu và vòng ố mới. Mũ nhiều màu, mũ có logo thêu hoặc in, mũ vải chàm rất dễ ra màu sang phần sáng khi ngâm. Và nước lan tới đâu rồi khô ở đó sẽ để lại một đường viền sẫm ở rìa.

Vậy nên nguyên tắc là chỉ làm ẩm đúng chỗ có vết, giữ mọi phần cứng khô ráo. Cách kiểm tra nhanh: bóp nhẹ lưỡi trai, nếu thấy mềm và nghe tiếng sột soạt của giấy thì đó là lõi bìa — chiếc mũ này chỉ được lau chấm, tuyệt đối không nhúng. Lưỡi cong đàn hồi và trơn thì là lõi nhựa, dễ thở hơn. Kèm theo đó, luôn thử dung dịch ở một góc khuất mặt trong và chờ khô hẳn xem có bay màu không.

Xử lý từng lớp, làm khô là chính

1. Chải khô trước khi đụng nước. Bàn chải lông mềm hoặc bàn chải đánh răng cũ, chải xuôi khắp dải lót và mặt ngoài để lấy đi bụi và phần muối khô đã bong. Riêng việc này đã làm vành mũ mềm lại đáng kể.
2. Pha dung dịch dịu. Nước ấm nhẹ, tay chạm vào thấy dễ chịu chứ đừng nóng, pha vài giọt nước giặt trung tính. Với vết vàng cứng đầu, dùng nước giặt có men phân giải vết bẩn gốc đạm sẽ hiệu quả hơn, vì đúng bản chất vết. Cách thứ hai là trộn baking soda với chút nước thành hồ sệt.
3. Bôi lên đúng dải lót, không tràn ra ngoài. Nhúng bàn chải vào dung dịch, gạt bớt cho ráo, rồi đánh nhẹ theo những vòng tròn nhỏ dọc dải lót. Lực vừa phải thôi — việc của bạn là đưa dung dịch vào giữa các sợi, không phải mài mặt vải.
4. Để yên mười lăm đến hai mươi phút. Đây là lúc dung dịch làm việc. Đừng để khô cứng trên vải; thấy se lại thì phun sương thêm chút nước.
5. Thấm lại bằng khăn trắng ẩm vắt kiệt. Ấn xuống, nhấc lên, đổi sang mặt khăn sạch, lặp lại tới khi khăn không còn ăn màu vàng nữa. Dùng khăn trắng để nhìn được tiến độ, và để chính chiếc khăn không nhả màu sang mũ.
6. Xử quầng loang ở mặt ngoài riêng. Chấm khăn ẩm và thấm từ mép ngoài của quầng tiến dần vào giữa. Làm ngược lại là đẩy vết loang rộng thêm ra.
7. Làm khô có giữ phom. Nhét một chiếc khăn cuộn tròn, một hộp tròn hay quả bóng vừa lòng mũ để chóp giữ nguyên dáng, đặt nơi thoáng gió trong bóng râm, quạt nhẹ cho nhanh khô. Không máy sấy, không nắng gắt, không đặt gần nguồn nhiệt.

Quy trình vệ sinh trọn chiếc mũ, gồm cả cách giữ dáng chóp và lưỡi trai qua nhiều lần làm sạch, nói kỹ hơn trong bài cách giặt mũ nón lưỡi trai không mất phom.

Mũ bảo hiểm và mũ có lót tháo rời thì khác

Nếu chiếc mũ của bạn có lớp lót gỡ ra được bằng khuy bấm hoặc dán gai, mọi chuyện dễ hơn nhiều: tháo lót ra, giặt riêng phần vải mềm ấy, còn phần vỏ cứng thì chỉ lau. Cách làm với mũ bảo hiểm, kể cả xử lý mùi bám trong lớp mút, nói riêng trong bài cách vệ sinh lót mũ bảo hiểm tại nhà.

Còn với mũ len, mũ dạ, mũ da hay mũ có phom cứng dựng bằng hồ, đừng áp dụng các bước ở trên. Nhóm này gặp nước là co, là mất hồ, là loang màu, và cách chăm phải theo từng chất liệu.

Nói thẳng về giới hạn

Có ba chỗ mà mọi mẹo trong bài này đều chạm trần, biết trước sẽ đỡ mất công và đỡ thất vọng:

Vết ố lâu ngày thường chỉ mờ đi chứ không sạch hẳn. Một dải lót đã vàng qua nhiều mùa hè đã trải qua quá trình oxy hoá kéo dài, và chất gây màu nằm ngay trong lòng sợi. Xử lý kiên trì vài lượt thì vết nhạt đi rõ, nhìn ở khoảng cách bình thường không còn để ý — nhưng soi kỹ dưới ánh sáng vẫn thấy dấu. Ai nói với bạn là trả lại được màu trắng ban đầu thì nên hỏi lại cho kỹ.

Vải đã ngả vàng đều thì tẩy không giải quyết được. Khi cả dải lót cùng một sắc vàng chứ không còn phân biệt được đâu là vết, cái bạn cần là thay dải lót mới — một việc nhỏ mà thợ sửa mũ làm nhanh, và kết quả gọn hơn nhiều so với tẩy.

Phom đã hỏng thì không nắn lại được bằng cách làm sạch. Lưỡi trai từng ngấm nước rồi vênh, chóp từng bị đè bẹp lâu ngày — đó là hỏng cấu trúc. Làm sạch giúp chiếc mũ trông tươm hơn, nhưng dáng thì không quay lại.

Khi nào nên đưa ra tiệm

Mũ đội hằng ngày thì tự chăm ở nhà theo các bước trên là hợp lý, và bài này viết ra đúng để bạn tự làm. Bốn trường hợp mang ra tiệm thì yên tâm hơn:

• Mũ có phom cứng, mũ dạ, mũ da hoặc mũ đắt tiền. Nhóm này cần giữ dáng trong lúc làm sạch, mỗi chất liệu một cách. Mũ 30.000–150.000đ tuỳ loại, báo giá trước khi làm.
• Vết cứng đầu ngoài mồ hôi: dầu máy, sơn, mực, kem chống nắng lâu ngày. Nhóm này cần dung môi phù hợp thay vì chà. Tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ loại vết và độ cũ — và vết để lâu thường chỉ mờ đi.
• Mũ trắng hoặc vải sáng màu cần đều màu trở lại. Xử lý cục bộ trên nền sáng dễ để lại một mảng nhạt hơn xung quanh, nhìn còn khó chịu hơn vết ban đầu.
• Số lượng nhiều, kiểu mũ đồng phục cả đội. Làm cùng lô thì màu và độ sạch đồng đều.

Đồ được giặt riêng từng đơn trên máy giặt và máy sấy công nghiệp, đếm món khi nhận và khi trả, giá niêm yết công khai. Lấy gấp trong vòng hai giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì có phụ thu thêm hai mươi phần trăm, báo trước.