Cách xử lý đồ bảo hộ dính thuốc sâu, phân bón

Cuối vụ, nhà nào có ruộng cũng có một bộ đồ riêng để đi phun thuốc. Cái áo dài tay bạc màu, cái quần vải dày, đôi ủng và cái khẩu trang vắt trên hàng rào. Phun xong về, mồ hôi ướt lưng, nhiều người cởi ra vứt luôn vào cái chậu đồ bẩn chung của cả nhà rồi đi tắm.

Chỗ sai nằm đúng ở động tác cuối cùng đó. Hoạt chất bảo vệ thực vật còn bám trên sợi vải không tự biến mất khi đồ khô, và khi bộ đồ ấy nằm chung chậu hoặc vào chung một mẻ máy giặt, nó theo nước loang sang mọi món khác. Món bị lây thường không có dấu hiệu gì — không vết, không mùi, không đổi màu — nên cả nhà không ai biết.

Đây là chuyện sức khoẻ chứ không phải chuyện vết bẩn đẹp xấu, nên bài này viết theo hướng an toàn trước, sạch sau. Bạn sẽ thấy có những chỗ chúng tôi khuyên bỏ bộ đồ thay vì cố giặt, và có những đơn hàng tiệm sẽ từ chối nhận. Đó là chủ ý.

Điều đầu tiên: đọc nhãn trên bao bì thuốc

Trước mọi mẹo giặt, thứ đáng tin nhất là hướng dẫn in trên bao bì chai thuốc hoặc bao phân bón mà bạn vừa dùng. Nhà sản xuất biết hoạt chất của họ, và trên nhãn thường có phần hướng dẫn về đồ bảo hộ và cách xử lý sau khi phun.

• Giữ lại vỏ bao bì ít nhất tới khi giặt xong, đừng vứt ngay ngoài ruộng. Có gì bất thường xảy ra thì đó cũng là thông tin để đưa cho nhân viên y tế.
• Nếu nhãn ghi phải bỏ bộ đồ khi bị thấm đẫm, thì làm theo nhãn. Không có mẹo dân gian nào thay được khuyến cáo của nhà sản xuất.
• Nếu nhãn ghi cấp độ nguy hiểm cao hoặc yêu cầu quần áo bảo hộ chuyên dụng, nghĩa là bộ đồ vải thường của bạn vốn đã không đủ, chứ không phải giặt kỹ là xong.

Bài này chỉ nói về việc xử lý quần áo, không thay thế hướng dẫn y tế. Nếu bạn hoặc người nhà thấy chóng mặt, buồn nôn, khó thở, phát ban sau khi phun thuốc hoặc sau khi tiếp xúc với đồ dính thuốc, hãy đi khám và mang theo vỏ bao bì thuốc.

Tách riêng tuyệt đối — luật không có ngoại lệ

Bộ đồ đi phun thuốc phải có đường đi riêng từ lúc cởi ra tới lúc cất vào tủ. Không phải "cố gắng tách", mà là tách hẳn:

• Rổ riêng. Một cái rổ nhựa để ngoài hiên, chỉ dùng cho đồ đi ruộng. Không dùng chung chậu với đồ nhà.
• Mẻ giặt riêng. Một mẻ chỉ có bộ đồ đó, không nhét thêm cái khăn cho đủ tải.
• Tuyệt đối không giặt chung với đồ trẻ em, đồ lót, khăn mặt. Đây là nhóm rủi ro cao nhất vì tiếp xúc da lâu và da mỏng.
• Phơi riêng. Một đoạn dây riêng ở ngoài trời, không phơi phía trên đồ của cả nhà — nước nhỏ xuống là lây.
• Cất riêng. Treo ở nhà kho, ngoài hiên, hoặc trong túi riêng. Không xếp chung ngăn tủ với áo mặc đi làm.

Thói quen phân loại này thật ra là bản nâng cấp mức khắt khe của việc phân loại thường ngày; nếu nhà bạn chưa có nếp đó, bài cách phân loại quần áo trước khi giặt giải thích các nhóm cơ bản.

Xử lý ngay ngoài trời, trước khi mang vào nhà

Việc quan trọng nhất diễn ra ở sân, không phải ở máy giặt.

1. Cởi đồ ở ngoài, vẫn đeo găng. Găng tay cao su là món cởi sau cùng chứ không phải cởi đầu tiên. Cởi từ ngoài vào trong, cuộn mặt bẩn vào bên trong, đừng lộn ngược qua đầu.
2. Xả sơ bằng vòi nước ở ngoài trời. Xả cho trôi bớt phần thuốc còn đọng trên mặt vải. Xả ở chỗ nước thoát ra vườn hoặc rãnh, đừng xả trong nhà tắm nơi cả nhà dùng.
3. Đừng vẩy mạnh, đừng giũ tung. Giũ đồ khô còn dính thuốc là phát tán bụi thuốc vào không khí ngay chỗ bạn đứng.
4. Rửa tay bằng xà phòng ngay sau khi cởi găng, kể cả khi bạn thấy tay khô sạch.
5. Đưa đồ đã xả sơ vào giặt luôn trong ngày. Để dồn vài ngày thì hoạt chất càng ăn sâu vào sợi và càng khó trôi.

Giặt hai lượt: ít đồ, nhiều nước

Nguyên tắc của khâu giặt không phải là chà thật mạnh, mà là pha loãng và cuốn trôi.

1. Cho ít đồ vào một mẻ. Một bộ là một mẻ. Lồng máy vơi thì nước mới luân chuyển được qua từng thớ vải.
2. Chọn mực nước cao nhất mà máy cho phép, và chọn chu trình có thêm một lần xả nếu máy có.
3. Dùng chất giặt thông thường với liều theo hướng dẫn. Không cần và không nên đổ gấp ba cho "chắc ăn" — chất giặt dư chỉ đọng lại trên vải.
4. Nhiệt độ theo nhãn quần áo cho phép. Nước ấm giúp trôi tốt hơn nước lạnh, nhưng vải co rút hay bay màu thì lại thành chuyện khác.
5. Giặt lượt thứ hai ngay sau lượt đầu, cùng cách. Lượt hai là để xử lý phần còn bám lại sau lượt một.
6. Chạy một chu trình máy rỗng — không đồ, có chất giặt, nước nóng nếu máy hỗ trợ — trước khi giặt đồ gia đình. Bước này hay bị bỏ, và nó chính là cầu nối lây nhiễm sang mẻ sau. Cách vệ sinh lồng máy định kỳ có ở bài cách vệ sinh máy giặt tại nhà.
7. Phơi ngoài nắng và gió, không sấy chung với đồ nhà. Nắng và gió là hai thứ có sẵn ở ngoài đồng, cứ tận dụng.

Nói thẳng để bạn không hiểu nhầm: không có phép thử nào tại nhà xác nhận được vải đã hết hoạt chất. Quy trình trên là cách giảm rủi ro xuống mức thấp một cách hợp lý, không phải cách bảo đảm sạch tuyệt đối. Ai nói với bạn rằng giặt xong là chắc chắn an toàn hoàn toàn thì người đó đang nói quá.

Khi nào nên bỏ bộ đồ

Đây là phần nhiều người ngại nghe, nhưng cần nói rõ. Có những trường hợp cố giặt là cố sai:

• Bộ đồ bị thấm đẫm thuốc đậm đặc — đổ chai, vỡ bình, tràn khi pha. Vải đã ngậm hoạt chất nguyên chất chứ không phải dung dịch đã pha loãng, và giặt bao lượt cũng khó nói là an toàn.
• Nhãn thuốc ghi rõ phải bỏ quần áo bị thấm. Làm theo nhãn.
• Đồ dùng đi phun đã nhiều vụ, vải mỏng và bạc. Sợi vải mòn thì hoạt chất ngấm sâu và bám lâu hơn.
• Bộ đồ đã có mùi hoá chất dai dẳng sau hai lượt giặt và một lần phơi nắng đầy đủ.

Bỏ một bộ quần áo cũ rẻ hơn nhiều so với việc đánh cược sức khoẻ của cả nhà. Khi bỏ, hãy cho vào túi buộc kín rồi bỏ theo rác thải theo hướng dẫn của địa phương, đừng đem cho người khác mặc lại và đừng cắt ra làm giẻ lau bếp.

Còn phân bón thì sao

Phân bón nhìn chung ít rủi ro hơn thuốc bảo vệ thực vật, nhưng vẫn có hai việc riêng.

• Phân chuồng, phân ủ: vấn đề chính là mùi và vi sinh vật. Xả sơ ngoài trời cho trôi hết phần bám, ngâm nước có chất giặt chừng ba mươi phút rồi giặt riêng một mẻ, phơi nắng. Mùi thường hết sau một lượt phơi nắng đủ.
• Phân hoá học: vệt trắng hoặc vàng để lại trên vải phần lớn là muối khoáng, xả nước mát là tan. Nhưng một số loại phân có thể làm bạc màu vải sẫm tại chỗ dính, và vệt bạc đó thì không phục hồi được — đây là giới hạn thật, xin nói trước để bạn không mất công.
• Vôi bột làm vải cứng và có tính kiềm cao. Phủi khô hết phần bột trước, rồi mới xả nước; xả nước lên vôi khô sẽ tạo vữa bám vào sợi.

Những lỗi hay gặp

• Vứt chung chậu "để mai giặt một thể". Lỗi phổ biến nhất, và là lỗi nguy hiểm nhất.
• Giặt một lượt rồi cho luôn đồ nhà vào mẻ tiếp theo. Lồng máy chưa được rửa, mẻ sau lãnh đủ.
• Cởi găng tay đầu tiên rồi mới cởi áo quần bằng tay trần.
• Giũ mạnh bộ đồ khô ngoài sân cho "bay bụi" — thực chất là hít vào.
• Đổ gấp đôi bột giặt và nhồi đầy lồng. Nhồi đầy thì nước không luân chuyển, giặt hai lượt cũng như một.
• Phơi đồ phun thuốc phía trên đồ trẻ con trên cùng giàn phơi.
• Dùng lại khẩu trang vải và găng tay mà không giặt, hoặc giặt chung với quần áo.

Khi nào nên gửi tiệm

Với đồ bảo hộ đi làm đồng dính bùn đất, mồ hôi, dầu mỡ máy nông nghiệp thì gửi tiệm là hợp lý và tiết kiệm thời gian. Với đồ dính hoá chất bảo vệ thực vật thì khác, và chúng tôi muốn nói rõ:

• Phải báo trước khi gửi. Nhắn Zalo 0943 386 369 mô tả loại thuốc, mức dính, đồ đã xả sơ chưa. Tiệm sẽ trả lời có nhận hay không.
• Tiệm có quyền từ chối. Đồ dính thuốc đậm đặc thì chúng tôi khuyên bạn xử lý riêng tại nhà theo hướng dẫn trên bao bì, hoặc bỏ. Chúng tôi không nhận mọi loại, và không hứa ngược lại điều đó.
• Đừng gửi lẫn vào đơn giặt sấy của gia đình. Kể cả khi tiệm giặt riêng từng đơn, việc trộn đồ dính thuốc vào cùng túi đồ nhà đã tự nó là sai từ ở nhà bạn.
• Đồng phục, đồ bảo hộ số lượng lớn của tổ đội, hợp tác xã thì đặt lịch cố định sẽ gọn hơn — cách làm cụ thể có trong bài giặt đồ bảo hộ, đồng phục công nhân ở Thanh Hoá.

Về giá, đồ bảo hộ thông thường tính theo bảng niêm yết: giặt sấy dưới 8kg là 28.000đ/kg, từ 8kg trở lên là 22.000đ/kg, đơn tối thiểu 30.000đ. Vết cần tẩy riêng thì khoản tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ vết, báo giá trước khi làm. Cần lấy gấp trong 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20%.

Đồ được giặt riêng từng đơn — mỗi khách một lồng, đếm món khi nhận và đếm lại khi trả — bằng máy giặt và máy sấy công nghiệp ở mức nhiệt phù hợp với từng chất liệu. Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày; có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, báo trước khi chốt lịch.