Cách vệ sinh chiếu cói, chiếu điều hoà đúng cách

Cứ đến độ đầu hè, nhà nào cũng lôi chiếu ra khỏi tủ. Và cứ mỗi mùa lại có vài nhà phát hiện tấm chiếu năm ngoái cất kỹ giờ điểm những đốm đen li ti dọc mép, hoặc mở ra thấy sợi cói gãy răng rắc ở mấy nếp gấp. Ở Thanh Hoá, thủ phạm quen thuộc là quãng thời tiết nồm mấy tháng đầu năm — không khí ẩm sát mặt sàn, chiếu cất trong tủ kín thì ngậm ẩm âm thầm suốt mùa.

Chuyện đáng nói là nhiều tấm chiếu không hỏng vì dùng, mà hỏng vì được chăm sai cách: mang chiếu cói ra dội nước xà phòng cho sạch, hoặc tống chiếu điều hoà vào máy giặt quay mạnh rồi vắt xoắn. Bài này phân biệt ba loại chiếu hay gặp trong nhà và cách chăm từng loại, cách xử lý khi chiếu chớm mốc, dấu hiệu nên thay, và khi nào thì gửi tiệm là hợp lý hơn tự làm.

Ba loại chiếu, ba tính nết khác nhau

• Chiếu cói. Dệt từ sợi cói — sợi thực vật, hút nước rất nhanh. Ưu điểm là mát và thoáng; nhược điểm là kỵ ngâm nước. Sợi cói ngậm nước sẽ trương lên, khô lại thì giòn, và trong lúc còn ẩm thì đúng là môi trường cho nấm mốc.
• Chiếu trúc, chiếu tre. Các nan trúc hoặc tre nối với nhau bằng chỉ dệt. Bản thân nan chịu ẩm khá hơn cói, nhưng điểm yếu nằm ở chỉ nối và mép viền — chỗ này mục hoặc đứt là cả tấm bung dần. Cũng như cói, loại này chỉ lau chứ không ngâm.
• Chiếu điều hoà. Đây thực chất là chiếu vải sợi mát: mặt vải dệt sợi mảnh, bên trong thường có một lớp đệm mỏng, mềm, gấp được. Loại này giặt nước được — khác hẳn hai loại trên — nhưng phải giặt nhẹ tay, vì lớp sợi bên trong dễ xô lệch nếu quay mạnh hay vắt xoắn.

Nhận nhầm loại là bước sai đầu tiên và cũng là bước sai tốn kém nhất. Nếu tấm chiếu của bạn cứng, có nan rời rõ ràng, thì đừng nghĩ tới nước; nếu nó mềm, gấp được như một tấm chăn mỏng, thì đó là chiếu vải và mới tính chuyện giặt.

Chăm chiếu cói: lau, không ngâm

1. Giũ và hút bụi trước. Mang chiếu ra chỗ thoáng, giũ nhẹ cho bụi và tóc rơi ra, rồi hút bụi xuôi theo chiều sợi dệt. Bụi lọt trong khe sợi mà gặp nước sẽ thành vết lem, nên bước khô này phải làm trước.
2. Lau bằng khăn vắt kiệt. Nhúng khăn mềm vào nước rồi vắt thật kiệt — khăn chỉ ẩm chứ không nhỏ giọt. Lau xuôi chiều sợi, lau tới đâu dùng khăn khô thấm lại tới đó. Cả tấm chiếu nên xong trong một lượt chứ đừng để chỗ ướt chỗ khô lâu.
3. Vết bẩn thì xử lý tại chỗ. Pha nước với một chút giấm loãng hoặc nước muối nhạt, thấm vào khăn rồi chấm lên vết, không dội thẳng lên chiếu. Thử ở một góc khuất — chẳng hạn mép chiếu sát tường — trước khi làm trên mặt chính.
4. Hong ở chỗ râm, thoáng gió. Đây là bước hay bị làm sai nhất: nhiều nhà đem chiếu cói phơi nắng gắt cả buổi cho nhanh khô, kết quả sợi cói mất độ dẻo, giòn và gãy vụn ở các nếp. Râm mát và có gió là điều kiện phù hợp; nắng thì chỉ hong thoáng qua lúc nắng nhẹ.
5. Cất bằng cách cuộn tròn, đừng gấp. Nếp gấp là nơi sợi cói gãy trước tiên. Cuộn tròn, buộc lỏng, cất chỗ khô thoáng — tránh nhét sát sàn hay đáy tủ kín, nhất là trước mùa nồm.

Chiếu trúc, chiếu tre chăm theo cùng nguyên tắc, chỉ thêm một việc: mỗi lần vệ sinh thì kiểm chỉ nối và mép viền. Thấy sợi chỉ nào sờn thì khâu lại ngay lúc đó — vá một mũi lúc mới sờn dễ hơn nhiều so với việc vá cả mảng nan bung sau này.

Chăm chiếu điều hoà: giặt được, nhưng nhẹ tay

1. Đọc nhãn giặt trên chiếu trước đã. Nhà sản xuất ghi rõ nhiệt độ nước và chế độ giặt cho loại vải của họ; nhãn nói gì thì theo cái đó, phần dưới đây chỉ là hướng chung khi nhãn đã mờ.
2. Giũ khô và hút bụi. Giống chiếu cói — bụi và tóc rụng phải đi trước nước.
3. Giặt nước lạnh hoặc ấm nhẹ, chế độ nhẹ nhàng. Dùng bột giặt hoặc nước giặt loại dịu; tránh chất tẩy mạnh vì sợi mảnh dễ bợt màu, và đừng đổ nước xả quá đặc vì màng nước xả bám lại làm mặt chiếu bí, nằm bớt mát.
4. Không vắt xoắn. Vắt xoắn là cách nhanh nhất làm lớp đệm bên trong dồn cục và mặt chiếu nhăn vĩnh viễn. Ép nhẹ cho ráo nước rồi thôi.
5. Phơi trải ngang ở chỗ râm thoáng. Vắt gập lên dây phơi khiến trọng lượng nước kéo dão đúng chỗ nếp gập. Trải ngang trên giá phơi hoặc hai dây song song, lật mặt giữa chừng.
6. Khô hẳn cả lớp lót mới cuộn cất. Mặt ngoài khô không có nghĩa lớp trong đã khô. Sờ thấy còn mát lạnh ở giữa tấm thì hong tiếp — cất khi còn ẩm là mở đường cho mốc.

Chiếu chớm mốc mùa nồm — làm gì và đừng kỳ vọng gì

Mùa nồm ở Thanh Hoá là quãng khắc nghiệt nhất với đồ vải trong nhà: hơi ẩm đọng trên sàn, ngấm vào mọi thứ cất sát mặt đất. Chiếu để trong tủ kín cả mùa mà không được hong lần nào thường là tấm bị nặng nhất khi mở ra.

Mốc mới chớm — vài đốm nhỏ nằm trên bề mặt, chưa ngả mùi nồng — thì xử lý được: mang ra chỗ thoáng, giũ và hút bụi, lau bằng khăn ẩm vắt kiệt có pha chút giấm loãng, thấm khô, rồi hong nơi râm có gió cho khô kiệt. Sau đó cất bằng cách cuộn tròn ở nơi khô thoáng, và giữa mùa nồm thì thỉnh thoảng lôi ra hong lại một lần.

Còn nói thẳng cho khỏi kỳ vọng nhầm: mốc đã ăn sâu thành vệt đen bám vào thớ sợi, hoặc chiếu đã ngả mùi mốc nồng dù đã hong khô, thì khả năng phục hồi hạn chế. Không có mẹo nào và cũng không có tiệm nào hứa được sạch hoàn toàn trong trường hợp đó. Nguyên tắc chung với đồ vải trong nhà mùa ẩm cũng vậy — cách xử lý cho quần áo có ở bài xử lý quần áo bị ẩm mốc ở Thanh Hoá.

Dấu hiệu nên thay chiếu thay vì cố cứu: sợi cói gãy thành mảng và vụn ra khi giũ; chỉ nối chiếu trúc mục khiến nan xô lệch không nắn lại được; vệt đen ăn sâu không đi sau khi đã làm sạch và hong khô đúng cách; chiếu điều hoà bung sợi mặt, lớp đệm bên trong dồn cục thành gò. Một tấm chiếu nằm không êm và không sạch thì giữ lại chỉ để chật tủ.

Khi nào nên gửi tiệm giặt hộ

Tự làm được thì cứ tự làm — chiếu cói và chiếu trúc vốn chỉ cần lau và hong, không đáng phải gửi đi đâu cả, và đó cũng là câu tiệm nói thật với khách khi được hỏi. Nhưng có mấy trường hợp gửi ra tiệm hợp lý hơn:

• Chiếu điều hoà bản lớn, cỡ giường đôi. Máy giặt gia đình quay không đủ chỗ, giặt tay thì tấm ướt nặng trịch và hầu như không thể vắt ráo tử tế.
• Nhà không có chỗ phơi. Ban công hẹp hoặc gặp đúng đợt trời nồm — hong mấy ngày không khô là quay lại đúng vấn đề ban đầu. Máy sấy công nghiệp sấy khô kiệt trong ngày.
• Cần giặt cùng cả bộ chăn ga cuối mùa. Gộp một chuyến gửi cho gọn thay vì làm rải rác mỗi tuần một món.

Về giá: chiếu điều hoà là đồ vải dày nên được cân và tính theo nhóm đồ dày như chăn ga — mức niêm yết cho giặt sấy chăn, ga là 35.000đ/kg, còn sấy riêng chăn ga 30.000đ/kg nếu đồ vẫn sạch mà chỉ cần khô kiệt sau mấy hôm ẩm. Bạn cứ nhắn ảnh tấm chiếu qua Zalo, tiệm xác nhận cách tính trước rồi bạn quyết. Nếu có vết cần xử lý riêng thì tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ vết, luôn báo giá trước khi làm. Gộp cùng chuyến chăn ga cuối mùa cũng tiện: nệm topper 50.000đ/kg, rèm thường 40.000đ/kg, rèm tháo lắp 50.000đ/kg, thảm mềm 40.000–45.000đ/kg.

Chuyện chăm đồ ngủ nói chung — bao lâu nên giặt một lần và giặt thế nào cho đúng — có ở hai bài bao lâu nên giặt chăn ga một lần và cách giặt ga trải giường sạch thơm đúng cách.

Gửi đồ cho Nhà Gọn thế nào?

Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày. Ghé gửi trực tiếp hoặc nhắn Zalo 0943 386 369 để hẹn lấy và giao tận nơi — phí tuỳ đơn và quãng đường, báo trước khi chốt lịch. Mọi đơn đều giặt riêng từng đơn bằng máy giặt và máy sấy công nghiệp, đếm món khi nhận và khi trả có phiếu đối chiếu, và tính theo giá niêm yết công khai. Cần gấp thì lấy ngay sau 2 giờ có phụ thu 20%; dịp lễ Tết (7 ngày trước và sau) cũng phụ thu 20%.