Cách vệ sinh dép sandal, dép quai hậu

Đôi dép quai hậu đi cả mùa hè có một số phận khá bất công. Nó là món đi nhiều nhất trong nhà, hứng trọn mồ hôi chân vì chẳng ai đi tất với sandal, lội qua mưa rào tháng Bảy rồi lại phơi nắng tháng Sáu — thế mà lại là món ít khi được rửa nhất. Đến một hôm mở tủ giày ra là biết ngay, mùi bốc lên trước cả khi nhìn thấy đôi dép.

Có một hiểu lầm khá phổ biến ở đây: mọi người thường xối nước rửa thật kỹ mặt đế ngoài cho hết bùn đất, rồi thắc mắc vì sao dép vẫn hôi. Lý do là mùi hầu như không nằm ở đó. Nó nằm ở lớp lót chân — bề mặt tiếp xúc trực tiếp với da chân, nơi mồ hôi thấm vào rồi để lại muối và chất hữu cơ, và đó mới là chỗ vi khuẩn sinh sôi. Rửa đế ngoài cho sáng bóng mà bỏ qua lót chân thì gần như không giải quyết được gì.

Bài này đi theo trình tự thực tế: nhận diện dép mình thuộc loại nào, chà đế và kẽ quai ra sao, xử lý phần lót chân — khâu quan trọng nhất — rồi phơi và cất thế nào để sang mùa sau dép không bị bong keo hay giòn quai.

Ba kiểu quai, ba cách làm sạch

Phần đế thì đôi nào cũng chà giống nhau, nhưng phần quai thì phải nhìn chất liệu mà làm. Đây là chỗ dễ làm hỏng dép nhất.

• Quai vải, quai dù, quai canvas. Loại này chịu nước và chịu chà tốt. Dùng bàn chải mềm với nước xà phòng loãng, chà theo chiều sợi vải, chú ý phần mép quai và chỗ quai luồn qua khe đế vì bụi đọng nhiều nhất ở đó.
• Quai da hoặc giả da. Kỵ ngâm nước. Chỉ lau bằng khăn ẩm vắt kiệt, lau lại bằng khăn nước sạch rồi lau khô ngay. Với quai da thật, sau khi khô nên thoa một lớp kem dưỡng thật mỏng — da ở quai dép mỏng và gập liên tục nên nứt sớm hơn da ở giày. Cách chăm đồ da nói chung có ở bài giặt, vệ sinh đồ da (áo, túi, giày da) ở Thanh Hoá.
• Quai nhựa, quai cao su, quai silicon. Dễ nhất trong ba loại: rửa nước, chà bàn chải, xả lại là xong. Điểm cần để ý là chỗ quai cắm vào đế — hay có cặn đen bám thành viền, phải chà riêng bằng bàn chải đánh răng cũ.

Với dép quai đan nhiều lớp hoặc quai có đính hạt, đính kim loại, hãy chà nhẹ tay và tránh để nước đọng lâu ở phần đính — chỉ khâu ở đó thường là chỗ bung đầu tiên, và các chi tiết kim loại rẻ tiền dễ xỉn hoặc gỉ.

Bộ đồ nghề và mười lăm phút

Không cần gì đặc biệt: một bàn chải lông mềm, một bàn chải đánh răng cũ cho khe rãnh, một chậu nước mát, chút nước rửa bát hoặc chất giặt dịu, hai cái khăn khô. Làm ở sân hoặc nhà tắm, một đôi mất chừng mười lăm phút.

1. Gõ và phủi bụi khô trước. Đập nhẹ hai chiếc dép vào nhau cho cát sỏi ở rãnh đế rơi ra, rồi phủi bằng bàn chải khô. Chà ướt ngay khi còn cát là cách làm xước mặt đế và mặt quai.
2. Pha nước xà phòng loãng. Nước mát pha vài giọt chất giặt, khuấy tan hẳn. Đừng dùng nước nóng — keo dán đế mềm ra ở nhiệt cao, và đó là nguyên nhân của phần lớn các ca bong đế sau khi rửa.
3. Chà mặt đế ngoài bằng bàn chải mềm, đi kỹ vào các rãnh chống trượt. Bùn khô lâu ngày thì thấm nước để vài phút cho mềm rồi chà lại, thay vì cố chà mạnh ngay từ đầu.
4. Chà phần lót chân — khâu quan trọng nhất. Đây mới là nơi có mùi. Chà kỹ toàn bộ bề mặt lót, nhất là vùng gót và vùng gan bàn chân, chỗ thường có mảng sẫm màu do mồ hôi lâu ngày.
5. Làm sạch kẽ quai và khe nối. Dùng bàn chải đánh răng cũ luồn vào chỗ quai xuyên qua đế, chỗ khoá cài, chỗ dây điều chỉnh. Bụi và cặn hay đóng thành viền đen ở đúng những khe này.
6. Xử lý phần quai theo chất liệu như phần trên đã nói — chà với quai vải và quai nhựa, chỉ lau ẩm với quai da.
7. Xả sạch xà phòng. Xà phòng còn đọng để lại màng dính, mà màng dính thì bắt bụi rất nhanh, dép sạch được vài hôm là lại xỉn.
8. Lau khô bằng khăn, đặc biệt lau kỹ phần lót chân và các khe, rồi mới mang đi phơi.

Khử mùi ở lót chân

Nếu đã chà kỹ và phơi khô mà mùi vẫn còn, nghĩa là mùi đã ngấm vào lớp đệm xốp bên dưới bề mặt lót. Có vài cách xử lý, làm theo thứ tự từ nhẹ đến mạnh:

• Baking soda qua đêm. Rắc một lớp mỏng lên mặt lót chân của đôi dép đã khô hoàn toàn, để qua đêm cho bột hút ẩm và hút mùi, sáng hôm sau phủi sạch rồi lau lại bằng khăn khô. Đây là cách đơn giản và ít rủi ro nhất.
• Nước pha giấm trắng loãng. Một phần giấm với ba phần nước, nhúng khăn, vắt kiệt rồi lau đều mặt lót, để khô trong bóng râm. Mùi giấm bay hết sau vài giờ. Không dùng cách này với lót chân bọc da.
• Phơi gió nhiều giờ. Nghe đơn giản nhưng hiệu quả thật: chỗ thoáng gió trong bóng râm, để cả buổi, lật nghiêng cho gió lùa vào lòng dép. Ẩm còn sót lại chính là thứ nuôi mùi.
• Với dép có lót tháo rời được thì tháo ra chà và phơi riêng — khô nhanh hơn hẳn và sạch được cả mặt dưới lót, nơi thường ẩm nhất.

Còn nếu mùi bám dai dẳng cả ở giày lẫn dép trong nhà, thì vấn đề có thể nằm ở chỗ cất chứ không ở từng đôi. Bài cách khử mùi hôi giày đơn giản nói kỹ hơn phần này.

Phơi: chỗ hỏng dép nhiều nhất

Rửa dép thì hầu như ai cũng làm được. Phơi mới là chỗ nhiều đôi dép chết oan.

• Phơi trong bóng râm nơi thoáng gió, không phơi nắng gắt giữa trưa. Nắng gắt kéo dài làm keo dán đế mềm rồi giòn, cao su nứt chân chim, quai vải bạc màu, quai nhựa cong vênh. Đôi dép bong đế sau một mùa hè thường là do bị phơi nắng nhiều lần chứ không phải do đi nhiều.
• Dựng nghiêng hoặc treo ngược cho nước trong lòng dép và trong các khe thoát ra, thay vì đặt bệt xuống sàn.
• Đừng dùng máy sấy tóc hay để cạnh quạt sưởi cho nhanh. Nhiệt nóng làm cùng một việc như nắng gắt, chỉ nhanh hơn.
• Mùa nồm thì bật quạt thổi ngang một hai tiếng. Trong tiết nồm cuối tháng Hai sang tháng Ba, phơi trong nhà không có gió gần như không khô.
• Kiểm bằng mu bàn tay: áp vào phần lót chân ở vùng gót — chỗ lâu khô nhất. Còn cảm giác mát lạnh nghĩa là chưa khô, cất vào lúc này là mùi quay lại sau vài hôm.

Lịch vệ sinh theo mùa

Với thời tiết Thanh Hoá, nhịp hợp lý cho một đôi dép đi thường xuyên là thế này:

• Mùa hè, dép đi hằng ngày: lau lót chân bằng khăn ẩm sau mỗi vài ngày, rửa kỹ cả đôi mỗi một đến hai tuần. Mồ hôi mùa này ra nhiều nên khoảng cách phải ngắn.
• Sau mỗi lần đi biển: rửa lại bằng nước ngọt ngay trong ngày. Cát mài mòn mặt đế, còn muối biển đọng lại làm khoá cài kim loại gỉ và làm quai vải cứng lại.
• Sau khi lội mưa hoặc lội nước bẩn: rửa và phơi khô hẳn trước khi cất, đừng để đôi dép ướt nằm trong tủ giày kín.
• Cuối mùa hè, trước khi cất qua đông: làm một lượt đầy đủ — chà đế, chà lót, xử lý quai, phơi thật khô — rồi mới cất. Cất dép còn ẩm là cách chắc chắn để sang hè sau mở ra thấy mốc.
• Chỗ cất phải thoáng. Hộp kín hoặc túi nilon buộc chặt giữ lại hơi ẩm còn sót; giá dép hở hoặc kệ thoáng thì hơn hẳn.

Những lỗi hay gặp

• Ném cả đôi vào máy giặt cho nhanh. Keo dán bong mép, lớp đệm xốp bị ép biến dạng, và tiếng dép nện vào lồng máy cũng không tốt cho chính cái máy.
• Dùng nước nóng cho sạch hơn. Nước nóng làm mềm keo. Nước mát cùng bàn chải và một chút kiên nhẫn sạch không kém mà không phá đế.
• Chỉ rửa đế ngoài. Lỗi phổ biến nhất, và là lý do dép "sạch" mà vẫn hôi.
• Phơi nắng gắt cho nhanh khô và cho hết mùi. Đây là cách rút ngắn tuổi thọ đôi dép nhanh nhất trong tất cả các lỗi kể ở đây.
• Chà bàn chải cứng lên quai da. Mặt da mỏng ở quai bị mài mất lớp hoàn thiện, chỗ đó bạc màu và nứt sớm.
• Cất khi lót chân còn ẩm. Mùi quay lại sau vài ngày, và nếu cất kín thì thêm cả mốc.

Khi nào nên gửi tiệm

Rửa dép hằng tuần thì tự làm ở nhà là hợp lý. Có mấy trường hợp đáng gửi:

• Dép quai da hoặc da lộn bám bẩn diện rộng — loại này rất dễ hỏng thêm nếu xử lý sai.
• Vết dầu mỡ, vết nhựa đường, vết sơn đã ngấm vào quai vải hoặc vào lót chân.
• Mốc trắng hoặc mốc xanh trên đôi dép cất qua mùa đông trong tủ kín.
• Mùi nặng mà chà, phơi và baking soda vẫn không dứt.
• Cả tủ giày dép cần làm một lượt đầu hè hoặc trước Tết, kèm giày thể thao và giày công sở.

Ở Nhà Gọn, dép sandal và dép quai hậu không nằm trong bảng giá niêm yết theo chiếc, vì mỗi đôi một kiểu ghép vật liệu và một mức bẩn khác nhau. Bạn gửi ảnh chụp cả đôi dép qua Zalo 0943 386 369 để được báo giá trước khi làm. Để dễ hình dung khung giá của nhóm đồ đi chân, giá vệ sinh giày theo niêm yết là giày tối màu 90.000đ, giày sáng màu 110.000đ, da trơn 150.000đ, da lộn và da cao cấp 150.000–300.000đ mỗi đôi. Vết cần tẩy riêng tính theo khoản tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ vết, cũng báo giá trước. Cần lấy gấp trong 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20%.

Đồ được giặt riêng từng đơn — mỗi khách một lồng, đếm món khi nhận và đếm lại khi trả — và xử lý theo đúng chất liệu từng món chứ không làm chung một kiểu. Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày; có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, báo trước khi chốt lịch. Danh mục đầy đủ các loại giày dép nhận xử lý có ở bài vệ sinh giày ở Thanh Hoá, còn giày thể thao thì xem cách vệ sinh giày sneaker.