Cách vệ sinh ô, dù che mưa nắng

Cây ô là món đồ bị đối xử tệ nhất trong nhà. Đang mưa thì nó che cho mình, tạnh mưa thì bị gấp vội, nhét vào cốp xe hoặc dựng vào góc cửa, rồi nằm đó nguyên tuần trong tình trạng ướt. Đến lần mưa sau mở ra mới thấy mặt trong lấm tấm chấm đen và có mùi ngai ngái.

Cái làm hỏng ô hiếm khi là mưa. Nó là thói quen gấp cất lúc còn ẩm. Vải ướt ép sát vào nhau trong lớp gấp, không có gió, không có ánh sáng — đúng điều kiện cho mốc. Cùng lúc đó, nước đọng lại ở các đầu nan, ở chốt bấm và trong ống trục làm khung kim loại rỉ dần từ bên trong. Cây ô bị kẹt không bung ra được thường không phải vì hỏng lò xo, mà vì rỉ sét đã ăn vào khớp.

Ở Thanh Hoá, chuyện này còn nặng hơn vì có tới hai mùa hành cây ô: mùa mưa dầm và mùa nồm ẩm cuối tháng Hai sang tháng Ba, cộng thêm hơi muối nếu nhà gần Sầm Sơn. Bài này đi theo đúng trình tự: lau thế nào cho sạch mà không hại khung, xử lý mốc mặt trong ra sao, làm khô khung, và cất kiểu gì để sang mùa sau vẫn dùng được.

Ba điều cần biết trước khi bắt tay

Cây ô không phải một tấm vải. Nó là một kết cấu — vải bọc, nan khung, lò xo, chốt bấm — nên cách làm sạch phải tính đến cả bốn thứ đó.

• Không cho vào máy giặt. Lồng máy quay làm cong nan, bung mối chỉ nối vải với đầu nan, và nước dồn vào ống trục thì rất lâu mới ráo. Một cây ô đi máy giặt thường ra khỏi lồng là hỏng dáng.
• Không ngâm cả cây trong chậu. Cùng một lý do: nước ngấm vào trục và vào các khớp gấp, rồi rỉ sét bắt đầu từ đó. Ngâm cũng làm bong lớp phủ chống thấm ở mặt trong nhiều loại ô.
• Vải ô có lớp phủ chống thấm. Đó là lý do nước đọng thành giọt tròn rồi lăn đi thay vì ngấm. Chà mạnh bằng bàn chải cứng hoặc dùng thuốc tẩy đậm đặc là bào mòn lớp phủ này — ô sạch hơn một chút nhưng bắt đầu thấm nước ở lần mưa sau.

Với ô sáng màu hoặc ô in hoạ tiết, hãy thử trước ở mép khuất — chọn một múi vải ở mặt trong gần cán, lau thử, chờ vài phút xem màu có phai không rồi mới làm rộng ra.

Lau ô đúng cách, theo từng múi vải

Đây là quy trình chính, làm được ở ban công hay sân nhà, mất chừng hai mươi phút cho một cây ô cầm tay.

1. Mở ô ra và dựng cho ổn định. Treo cán lên dây phơi, gác lên lưng ghế, hoặc cắm vào chậu cây cho ô đứng vững. Ô đóng thì không lau được vào các nếp gấp, mà chính chỗ đó mới bẩn nhất.
2. Giũ và phủi khô trước. Bụi khô, mạng nhện, lá vụn — phủi bằng chổi lông mềm hoặc khăn khô. Làm khô trước thì lượt lau ướt sau nhẹ hẳn.
3. Dội hoặc xịt nước mát lên mặt ngoài. Vòi hoa sen ở mức nhẹ là đủ; đừng xịt áp lực mạnh vì nước sẽ dồn vào khớp nan.
4. Pha nước xà phòng loãng. Một chậu nước mát pha vài giọt nước rửa bát hoặc chút chất giặt dịu, khuấy cho tan hẳn trước khi nhúng khăn.
5. Lau từng múi vải theo chiều dọc, từ đỉnh ô xuống mép, hết múi này sang múi khác. Lau theo múi giúp bạn không bỏ sót và không kéo lệch vải khỏi đầu nan. Vết cứng đầu thì đặt khăn ẩm ủ vài phút cho mềm rồi lau lại, đừng chà mạnh ngay.
6. Chú ý mép viền và chỗ nối đầu nan. Đây là nơi bụi và cặn nước mưa đọng lại nhiều nhất, dùng bàn chải đánh răng cũ lông mềm chà nhẹ là hợp lý.
7. Lau lại bằng khăn nước sạch. Bước này hay bị bỏ qua. Xà phòng còn đọng để lại màng dính, và màng dính thì bắt bụi rất nhanh, chưa kể có thể để lại vệt loang khi khô.

Với ô sân vườn, ô quán cà phê cỡ lớn, cách làm giống hệt nhưng nên tháo rời bạt khỏi khung nếu nhà sản xuất cho phép — bạt tháo rời thì trải phẳng ra sàn chà và xả nước dễ hơn nhiều. Vải bạt loại này dày và bám bụi giống rèm ngoài trời, nguyên tắc xử lý gần với bài cách giặt áo mưa, áo gió đúng cách.

Xử lý mốc ở mặt trong

Mặt trong là chỗ mốc mọc trước, vì đó là mặt ép sát vào nhau khi gấp và là mặt lâu khô nhất. Trình tự đúng là làm khô trước, xử lý sau.

• Mở ô ra chỗ thoáng gió ngoài trời cho khô hẳn. Chà lên mốc còn ẩm chỉ làm bào tử loang sang vùng vải sạch xung quanh.
• Phủi phần mốc bám nổi bằng bàn chải lông mềm, làm ngoài trời chứ đừng làm trong phòng kín.
• Lau bằng khăn thấm nước xà phòng loãng, đi theo chiều dọc múi vải, mỗi múi một lượt.
• Lau lại bằng khăn nước sạch rồi để ô mở cho khô hoàn toàn ngoài chỗ có gió.
• Nếu còn mùi, để ô mở nơi nắng nhẹ có gió vài giờ; nắng và gió xử lý mùi ẩm rất hiệu quả. Tránh phơi nắng gắt đứng bóng nhiều buổi liền vì lớp phủ chống thấm sẽ giòn và vải bạc màu.

Nói thẳng cho đúng: mốc lâu ngày trên ô sáng màu thường để lại vệt ố mờ ngay cả khi mùi đã hết. Và nếu mốc đã lan thành mảng lớn hoặc lớp phủ mặt trong đã bong tróc từng vùng, thì thay ô thường hợp lý hơn là cố phục hồi. Cách xử lý mốc trên đồ vải trong nhà nói chung có ở bài cách xử lý quần áo ẩm mốc ở Thanh Hoá.

Đừng quên phần khung

Khâu này gần như luôn bị bỏ, và nó là lý do cây ô hỏng sớm dù vải vẫn còn tốt.

1. Lau khô toàn bộ nan và trục bằng khăn khô ngay sau khi lau vải. Đi hết các đầu nan, các khớp gập giữa nan, chốt bấm và phần cuối trục.
2. Dốc ngược ô cho nước trong trục chảy ra. Nhiều cây ô gấp có nước đọng trong ống trục mà bạn không nhìn thấy, dựng ngược vài phút là ra.
3. Nếu nhà gần biển, lau lại bằng khăn ẩm nước ngọt trước rồi mới lau khô, để rửa hơi muối bám trên kim loại. Muối là thứ đẩy nhanh rỉ sét mạnh nhất trong các nguyên nhân thường gặp.
4. Chỗ khớp đã rít thì tra một giọt dầu máy loại nhẹ, lau sạch phần dầu thừa ngay để nó không dây lên vải. Nhân thể bấm thử chốt vài lần lúc ô đã khô — chốt lỏng phát hiện sớm thì còn sửa được trước khi nó bung giữa cơn mưa.

Phơi mở — bước quyết định

Nếu bạn chỉ nhớ được một điều trong cả bài này, hãy nhớ điều đó: ô phải khô kiệt trong trạng thái mở trước khi gấp.

• Mở bung hết cỡ, treo hoặc dựng nơi thoáng gió, để cả mặt trong và mặt ngoài cùng thoát ẩm.
• Xoay ô một lần giữa chừng để các múi khuất gió cũng được thổi tới.
• Mùa nồm thì bật quạt thổi ngang vào ô một hai tiếng. Trong tiết nồm, độ ẩm không khí cao đến mức phơi trong nhà không có gió gần như không khô.
• Nắng nhẹ có gió là hợp lý; nắng gắt giữa trưa kéo dài làm vải bạc và lớp phủ chống thấm giòn đi trông thấy.
• Kiểm bằng mu bàn tay. Áp vào mặt trong ở gần đỉnh ô và ở mép viền — hai chỗ lâu khô nhất. Còn cảm giác mát lạnh nghĩa là chưa khô, để thêm.

Với ô đi làm hằng ngày mà bạn không có thời gian phơi cả buổi, có một thói quen nhỏ đáng tập: về đến nhà thì mở ô ra dựng ở ban công hoặc góc bếp thay vì gấp ngay. Chỉ vậy thôi cũng đã giải quyết phần lớn vấn đề mốc.

Bảo quản qua mùa mưa

Từ khoảng tháng Tám đến tháng Mười, Thanh Hoá vào giai đoạn mưa nhiều, và đây cũng là lúc ô hỏng nhiều nhất.

• Đừng cất ô ướt vào cốp xe hay túi xách. Nếu buộc phải mang theo lúc còn ướt, dùng túi ô loại thấm nước, rồi về đến nơi là lấy ra mở ngay.
• Túi vỏ ô chỉ để mang đi, không phải chỗ cất lâu dài — vỏ kín giữ lại hơi ẩm còn sót. Nơi cất cũng phải thoáng: giỏ đựng ô cạnh cửa ra vào hơn hẳn ngăn tủ kín dưới gầm cầu thang.
• Cuối mùa mưa làm một lượt tổng vệ sinh. Lau sạch, làm khô khung, phơi mở một buổi rồi mới cất — thói quen này kéo dài tuổi thọ cây ô thêm nhiều mùa.
• Ô ít dùng thì mỗi vài tháng mở ra một lần. Ô nằm gấp cả năm dễ bị dính bết ở nếp gấp và khô cứng lớp phủ.
• Ô sân vườn thì hạ và cất khi có gió lớn, đừng để bung suốt mùa bão — nan gãy vì gió chứ hiếm khi vì mưa.

Chuyện giữ đồ khỏi ám mùi ẩm trong nhà mùa mưa nói chung có thêm ở bài cách làm thơm quần áo mùa nồm ở Thanh Hoá.

Những lỗi hay gặp

• Cho ô vào máy giặt cho nhanh. Nan cong, vải bung khỏi đầu nan, và cây ô mất dáng.
• Gấp ngay khi vừa tạnh mưa. Lỗi phổ biến nhất, và là nguyên nhân của gần hết các ca mốc mặt trong.
• Vẩy mạnh cho ráo nước. Vẩy giật làm lỏng khớp nan và bung mối chỉ ở mép. Dựng ngược cho ráo là cách hiền hơn.
• Phơi nắng gắt cả ngày để diệt mốc. Mốc có thể bớt, nhưng vải bạc màu và lớp phủ giòn — lần mưa sau nước bắt đầu ngấm qua.
• Quên phần khung. Vải sạch bong mà khớp rỉ thì cây ô vẫn thành đồ bỏ.

Khi nào nên gửi tiệm

Với ô cầm tay thông thường, tự làm ở nhà là đủ. Có mấy trường hợp nên gửi:

• Ô sân vườn, ô quán cà phê, dù che cỡ lớn — bạt nặng, khổ rộng, nhà không có chỗ trải và phơi.
• Mốc đã ăn thành mảng hoặc mùi vẫn còn sau khi bạn đã xử lý một lượt.
• Vết bẩn cần tẩy riêng: vết dầu, vết nhựa cây, vết bùn đất lâu ngày đã ăn vào sợi vải.
• Cả bộ đồ mùa mưa cần làm một lượt: ô, áo mưa, áo khoác, rèm cửa ẩm mốc sau đợt mưa dài.
• Nhà không có chỗ phơi, nhất là chung cư và nhà ống trong phố vào mùa nồm.

Ở Nhà Gọn, ô dù không nằm trong bảng giá theo cân vì mỗi cây một kích thước và một mức bẩn khác nhau. Bạn gửi ảnh chụp cả cây ô lúc mở qua Zalo 0943 386 369 để được báo giá trước khi làm. Nếu có vết cần tẩy riêng thì khoản tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ vết, cũng báo giá trước. Gửi kèm đồ trong bảng giá thì tính theo niêm yết: áo khoác 40.000–120.000đ/chiếc, rèm thường 40.000đ/kg, rèm cần tháo lắp 50.000đ/kg. Cần lấy gấp trong 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20%.

Đồ được giặt riêng từng đơn — mỗi khách một lồng, đếm món khi nhận và đếm lại khi trả — và sấy bằng máy sấy công nghiệp ở mức nhiệt phù hợp với từng chất liệu, tức là khô tới lớp lót chứ không phải khô mặt ngoài. Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày; có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, báo trước khi chốt lịch.