Cách vệ sinh rèm sáo vải, rèm cầu vồng

Trong nhà, tấm rèm là món bị bỏ quên lâu nhất. Sàn lau mỗi ngày, ga giường thay mỗi tuần, chăn gối cuối tháng đem giặt — còn tấm rèm treo ngay cửa sổ thì có nhà ba năm chưa đụng tới. Nó không bốc mùi, không nhìn thấy bẩn ngay, nên cứ để đó.

Chỉ đến lúc kéo rèm xuống dưới ánh nắng chiều, người ta mới thấy một lớp bụi mịn phủ đều trên mặt vải, mép dưới sẫm hơn phần trên, và ở vài chỗ có những chấm đen li ti không lau ra được. Lúc đó câu hỏi đầu tiên thường là: tháo xuống quăng vào máy giặt được không? Với rèm cầu vồng và rèm sáo vải thì câu trả lời là không — và đây là chỗ nhiều nhà làm hỏng cả bộ rèm mới thay được vài năm.

Khác với rèm vải thường chỉ là một tấm vải treo trên móc, rèm cầu vồng và rèm sáo là một cơ cấu: có trục cuốn, dây kéo, bộ ly hợp, ray trượt, và tấm vải được xử lý hồ để giữ dáng. Bài này gom lại cách chăm đúng cho từng loại — hút bụi thế nào, lau tại chỗ ra sao, vết ố xử lý đến đâu, và khi nào thì nên dừng tay gọi tiệm. Có tính cả chuyện thời tiết Thanh Hoá: mùa nồm ẩm dai, nắng tháng Sáu tháng Bảy gắt, và nhà gần biển Sầm Sơn còn có hơi muối lẫn cát mịn bay vào.

Ba loại rèm hay bị gọi chung một tên

Trước khi cầm khăn, phải biết mình đang lau thứ gì. Ba loại dưới đây hay bị gọi lẫn là "rèm cuốn" nhưng cách chăm khác hẳn nhau:

• Rèm cầu vồng (rèm cuốn hai lớp). Một tấm vải liền dệt xen kẽ dải mờ và dải trong suốt, cuốn quanh trục nhôm. Chỉnh sáng bằng cách kéo cho hai lớp lệch nhau. Vải thường được xử lý hồ để dải nằm thẳng — đây chính là thứ sợ nước ngâm nhất.
• Rèm sáo dọc (rèm lá dọc). Nhiều lá vải rời khổ hẹp treo trên móc chạy trong một thanh ray, xoay quanh trục dọc để chắn nắng. Vì các lá rời nhau nên trong ba loại, đây là loại tháo được từng lá ra giặt tay — nhưng vẫn không phải giặt máy.
• Rèm cuốn trơn (một lớp). Một tấm liền, mặt sau thường phủ lớp chống nắng hoặc tráng bạc. Lớp phủ này bong ra khi bị chà mạnh hoặc gặp nước nóng, nên chỉ lau nhẹ theo chiều ngang.

Ngoài ra còn rèm sáo nhôm ngang — lá kim loại mỏng, không sợ nước nhưng rất dễ móp nếu chà mạnh, và mép lá sắc nên phải đeo găng khi lau. Loại này lau bằng khăn ẩm kẹp hai mặt là gọn nhất.

Vì sao không nên tháo cả bộ đem ngâm

Đây là việc nghe rất hợp lý mà hậu quả thì phải vài ngày sau mới lộ ra. Năm lý do:

1. Lớp hồ định hình rã ra. Ngâm nước xong tấm vải mềm oặt, mép gợn sóng, cuốn lên thì lệch trục và hai lớp không còn khớp để chắn sáng đúng chỗ nữa.
2. Chi tiết kim loại gặp nước. Trục cuốn, lò xo, bi và bộ ly hợp bên trong đều là kim loại. Nước lọt vào rồi khô chậm là gỉ và kẹt, kéo dây thấy nặng tay hoặc rèm tự tụt xuống.
3. Vải khổ lớn ngậm nước rất nặng. Một tấm rèm cửa sổ lớn khi ướt nặng gấp mấy lần lúc khô. Vắt xoắn cho nhanh ráo là gãy nếp vĩnh viễn, mà không vắt thì khô rất lâu.
4. Cuốn khi còn ẩm là mốc. Vải cuốn thành vòng sát nhau, ẩm nằm kẹp giữa các vòng không bay đi đâu được. Vài ngày sau mở ra là mốc chấm chạy thành hàng đều tăm tắp.
5. Lắp lại sai chiều. Rèm cầu vồng có mặt trước mặt sau và chiều cuốn nhất định. Lắp ngược thì rèm cuốn ra phía ngoài, hở khe sáng và trông rất kỳ.

Rèm vải thường thì lại khác — loại đó tháo giặt được nếu làm đúng cách, và các bước cụ thể có ở bài cách giặt rèm cửa tại nhà đúng cách. Rèm voan và rèm lưới mỏng lại có luật riêng nữa, xem ở cách giặt rèm voan, rèm lưới mỏng tại nhà.

Vệ sinh định kỳ: hút bụi rồi lau tại chỗ

Với rèm cầu vồng và rèm cuốn, đây là quy trình chính, làm ngay trên tường, không tháo gì cả:

1. Kéo rèm xuống hết cỡ cho tấm vải phẳng và căng đều. Rèm sáo dọc thì xoay lá về vị trí song song với tường, mặt lá quay ra phía bạn.
2. Đóng cửa sổ, tắt quạt. Nghe vặt nhưng quan trọng: gió thổi bụi vừa gạt ra bám lại ngay, làm cả buổi thành công cốc.
3. Hút bụi khô bằng đầu bàn chải mềm, để máy ở mức hút nhỏ nhất. Đi theo chiều dải vải — ngang với rèm cầu vồng, dọc theo lá với rèm sáo dọc. Không đi chéo, không ấn đầu hút vào mặt vải; áp lực mạnh làm dải vải biến dạng và có thể kéo tuột mối dệt.
4. Lau khô bằng khăn microfiber hoặc găng tay vải: kẹp tấm rèm giữa hai lòng bàn tay, kéo nhẹ từ trên xuống. Cách này gom nốt phần bụi mịn mà máy hút bỏ sót.
5. Còn bẩn thì lau ẩm. Pha nước ấm với vài giọt chất giặt dịu, nhúng khăn rồi vắt thật kiệt đến gần khô, lau một chiều từ trên xuống, lau tới đâu dùng khăn khô thấm lại tới đó.
6. Để khô hẳn rồi mới cuốn lên. Mở cửa cho thoáng hoặc bật quạt thổi ngang mặt rèm chừng một tiếng. Sờ thấy mát lạnh nghĩa là còn ẩm.

Nhịp hợp lý cho nhà phố Thanh Hoá: hút bụi khô mỗi hai đến bốn tuần, lau ẩm toàn bộ khoảng ba đến sáu tháng một lần. Nhà mặt đường lớn nhiều xe hoặc nhà có bếp mở thông phòng khách thì rút ngắn lại.

Xử lý vết ố cục bộ

Nguyên tắc gốc: vết mới dễ hơn vết cũ rất nhiều, và luôn thử trước ở mép khuất — mép dưới sát thanh nẹp hoặc mặt sau tấm rèm — chờ vài phút xem có phai màu hay để lại quầng không, rồi mới làm rộng.

• Chấm, đừng chà. Dùng khăn trắng sạch chấm từ mép ngoài vết vào giữa. Chà tròn làm vết loang rộng gấp đôi và làm xù mặt vải.
• Kê một khăn khô phía sau vết để hút ngược dung dịch, tránh nước chảy xuống trục và ray.
• Vết nước mưa hắt, viền ố vàng. Lau ẩm bằng nước sạch rộng ra quá mép vết một chút cho ranh giới nhoè đi, rồi thổi quạt cho khô nhanh — khô chậm chính là thứ tạo ra cái viền.
• Mốc chấm đen. Đeo khẩu trang, gạt phần mốc khô nổi trên bề mặt trước bằng bàn chải lông mềm, hứng bụi bằng máy hút, sau đó mới lau ẩm. Mốc đã ăn vào sợi thường chỉ nhạt đi chứ khó về màu gốc.
• Bụi dầu bếp. Rèm treo gần khu nấu bám một màng dính, bụi bết vào thành mảng nâu. Hút bụi không ăn thua, lau khăn ẩm chỉ đẩy màng dầu loang ra. Đây là ca nên gửi tiệm.

Rèm sáo dọc — mấy điểm riêng

Loại này linh hoạt hơn vì các lá rời nhau, nhưng cũng dễ lắp lộn:

• Chụp một tấm ảnh trước khi tháo. Các lá thường không giống hệt nhau về độ cũ và độ bạc màu; lắp lại đúng thứ tự thì mặt rèm mới đều.
• Tháo thanh nẹp chì ở đáy lá và tháo dây xích nối chân lá ra trước khi giặt. Chi tiết kim loại ngâm nước là gỉ, mà gỉ dây ra vải thì thành vết nâu khó gỡ.
• Giặt tay nước mát, chất giặt dịu, thả lá nằm duỗi trong chậu rộng hoặc trải trên nền sạch — không vò, không gấp nhàu.
• Treo thẳng cho ráo bằng kẹp ở mép trên, nơi thoáng gió, tránh nắng gắt. Tuyệt đối không vắt xoắn: nếp gãy trên lá sáo không phẳng lại được.
• Ray trượt trên cùng hút bụi rồi lau khăn ẩm. Đừng tra dầu cho trơn — dầu hút bụi, vài tuần sau kéo còn nặng hơn lúc chưa tra.

Nhịp chăm rèm theo mùa ở Thanh Hoá

• Mùa nồm (cuối tháng Hai sang tháng Ba). Đây là lúc không nên lau ẩm: độ ẩm không khí đã cao sẵn, lau xong rèm khô rất chậm và mốc mọc ngay. Mùa này chỉ hút bụi khô, chờ hôm trời hửng nắng mới mở cửa cho thoáng. Cách xử lý đồ vải bị ẩm mốc nói chung có ở bài cách xử lý quần áo ẩm mốc ở Thanh Hoá.
• Nắng gắt tháng Năm đến tháng Bảy. Rèm hướng Tây chịu nắng chiều nhiều nhất, mép trên thường bạc màu và sợi giòn đi trước phần còn lại. Kiểm mép trên định kỳ; thấy vải bắt đầu bở thì nhẹ tay hẳn khi hút bụi.
• Nhà ven biển Sầm Sơn. Hơi muối và cát mịn bám dày hơn trong đất liền. Hút bụi dày nhịp hơn, và khi lau ẩm thì lau lượt cuối bằng nước sạch để rửa bớt muối đọng trên sợi.
• Trước Tết. Đa số nhà dồn rèm, chăn ga và thảm vào cùng một đợt dọn. Nếu định gửi tiệm thì đặt lịch sớm, vì đây là mùa cao điểm và giai đoạn lễ Tết có phụ thu.

Những lỗi hay gặp

• Xịt dung dịch thẳng lên rèm. Nước chảy dọc mặt vải xuống trục và ray, vừa để lại vệt dài vừa làm kim loại gỉ ngầm bên trong.
• Chà bằng bàn chải cứng cho nhanh. Mặt vải xù lên, chỗ chà sáng màu hơn xung quanh, nhìn còn rõ hơn cả vết bẩn ban đầu.
• Cho cả tấm rèm cầu vồng vào máy giặt. Lỗi nặng nhất và cũng khó cứu nhất — vải mất hồ, hết cuốn thẳng.
• Cuốn rèm lên khi mới "gần khô". Gần khô không phải là khô. Mốc chấm chạy thành hàng đều là dấu hiệu của lỗi này.
• Đợi đến khi rèm bẩn hẳn mới làm. Bụi bám lâu ngày trộn với ẩm sẽ bết vào sợi; lúc đó hút bụi không ra nữa, phải xử lý bằng máy.

Khi nào nên gọi tiệm

Có mấy tình huống tự làm ở nhà vừa mất công vừa không tới:

• Rèm bám dầu bếp hoặc ám mùi thuốc lá lâu ngày — cần giặt bằng máy chứ lau khăn không giải quyết được.
• Mốc lan diện rộng sau mùa nồm, nhất là phần chân rèm sát nền.
• Rèm khổ lớn, trần cao — phòng khách thông tầng, cửa kính lớn: leo thang tự tháo vừa nguy hiểm vừa dễ làm cong ray.
• Nhà không có người biết tháo lắp. Tháo thì ai cũng làm được, lắp lại đúng chiều và cân trục mới là phần khó.
• Dọn nhà cuối năm, khi cần giải quyết một lượt cả rèm, chăn ga và thảm.

Ở Nhà Gọn, rèm tính theo cân: rèm thường 40.000đ/kg, rèm cần tháo lắp 50.000đ/kg — gói này gồm cả phần tháo xuống và lắp lại cho bạn. Nếu có vết phải tẩy riêng thì khoản tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ vết, và luôn báo giá trước khi làm. Gửi kèm chăn ga giặt sấy thì tính 35.000đ/kg, thảm mềm 40.000–45.000đ/kg. Cần lấy gấp trong 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20%. Quy trình nhận rèm cụ thể có ở trang giặt rèm cửa tại Thanh Hoá.

Đồ được giặt riêng từng đơn — mỗi khách một mẻ, đếm món khi nhận và đếm lại khi trả — và sấy bằng máy sấy công nghiệp, tức là khô hẳn trước khi cuốn lại chứ không phải khô mặt ngoài. Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày; có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, gọi 0943 386 369 để được báo phí trước khi chốt lịch.