Cách xử lý quần áo, giày dính nhựa đường, hắc ín

Mùa làm đường ở Thanh Hoá năm nào cũng vậy: một đoạn phố vừa rải nhựa, xe máy chạy qua, thế là gấu quần, mũi giày và cả tà áo dài của cô giáo dính lấm tấm những chấm đen. Nắng tháng bảy hắt xuống mặt đường mới làm lớp nhựa mềm nhũn, chỉ cần dựng chân chống một lúc là đế giày kéo theo cả mảng. Nhựa đường — hay hắc ín — là hỗn hợp gốc dầu, bám vào sợi vải rất chắc và càng chà càng loang. Bài này chỉ đúng thứ tự xử lý mà thợ giặt vẫn làm: làm lạnh cho giòn, gỡ khối nổi trước, xong mới đụng đến màng dầu còn lại.

Vì sao nhựa đường khó gỡ hơn vết dầu mỡ thường?

Vết dầu ăn hay dầu xe chỉ là một lớp dầu ngấm vào sợi. Nhựa đường thì khác: nó gồm phần dầu nặng cộng phần nhựa đặc, lại thường kéo theo cát mịn và bột đá của mặt đường. Khi nguội, cả khối bám cứng lên bề mặt vải như một mảng keo đen; khi gặp nóng, nó mềm ra và chui sâu vào từng thớ sợi.

Vì thế vết nhựa đường luôn có hai phần phải xử lý bằng hai cách khác nhau. Phần khối nổi trên mặt vải cần gỡ cơ học khi đang cứng. Phần màng dầu đã ngấm vào sợi mới cần đến dung môi. Bỏ qua bước gỡ khối mà đổ dung môi vào ngay là cách nhanh nhất biến một chấm đen bằng đầu đũa thành mảng ố loang rộng bằng bàn tay. Nguyên tắc “gỡ phần cứng trước, xử lý phần ngấm sau” này giống hệt khi bạn tẩy kẹo cao su, bã keo trên quần áo.

Ba việc phải làm ngay và ba việc tuyệt đối tránh

Xử lý ngay trong ngày bao giờ cũng dễ hơn để vài hôm cho vết khô đét lại:

• Tách riêng món đồ dính nhựa. Đừng ném chung vào giỏ đồ bẩn, nhựa còn mềm sẽ in sang những món khác.
• Lót một tấm bìa cứng hoặc mấy lớp khăn cũ vào mặt trong của lớp vải dính. Lớp lót này chặn không cho dầu thấm xuyên sang mặt sau.
• Thử trước ở mép khuất. Bất cứ chất gì định bôi lên vải — dầu ăn, xăng thơm, nước tẩy — đều phải chấm thử ở gấu trong hoặc đường may khuất, đợi vài phút xem vải có bay màu không.

Và những việc làm hỏng đồ nhanh nhất:

• Không chà xát khi nhựa còn mềm. Mỗi nhát chà là đẩy nhựa vào sâu hơn và mở rộng diện tích vết.
• Không dội nước nóng, không cho vào máy giặt nước nóng, không sấy nóng. Nhiệt làm nhựa chảy và ăn vĩnh viễn vào sợi.
• Không dùng dao nhọn hay bàn chải sắt cạo. Vải sẽ xù lông, còn giày da thì xước không phục hồi được.

Bước 1: làm lạnh cho nhựa giòn rồi gỡ khối

Đây là bước quyết định, và cũng là bước nhiều người bỏ qua nhất:

• Cho món đồ vào túi nilon rồi đặt vào ngăn đá tủ lạnh khoảng 1–2 tiếng. Với món to như áo khoác, đôi giày hay tấm thảm xe, cứ áp thẳng túi đá lạnh lên chỗ dính chừng 15–20 phút.
• Gỡ ngay khi vừa lấy ra, lúc khối nhựa còn cứng giòn. Để ấm lại là nó mềm và dính trở lại.
• Bẩy từ mép vết vào giữa bằng thìa cà phê, sống dao cùn hoặc móng tay. Nhựa lạnh sẽ nứt và bong ra thành từng mảng nhỏ.
• Vê nhẹ mặt vải giữa hai ngón tay để những vụn nhựa còn kẹt trong sợi rơi ra, rồi giũ sạch vụn.
• Gỡ được đến đâu hay đến đó. Còn lại một màng mỏng sẫm màu là bình thường — phần ấy để bước sau.

Bước 2: xử lý màng dầu còn lại

Sau khi hết phần khối, chỗ vải ấy còn một quầng sẫm dầu. Nguyên tắc dân gian mà thợ vẫn dùng: dầu tan trong dầu.

• Cách nhẹ tay nhất — dầu ăn hoặc bơ thực vật. Bôi một lớp mỏng lên quầng vết, để yên 10–15 phút cho lớp nhựa còn lại rã ra, rồi dùng khăn giấy thấm gọn từ ngoài vào trong.
• Cách mạnh hơn — xăng thơm hoặc cồn 90 độ. Thấm dung môi vào một góc khăn trắng sạch, chấm dứt khoát lên vết theo kiểu chấm và nhấc, không xoay tròn. Đổi sang chỗ khăn sạch mỗi khi thấy khăn ăn màu đen, vì dùng lại chỗ khăn bẩn là bôi vết trở lại vải.
• Luôn thấm từ mép ngoài vào tâm vết để không đẩy vết loang rộng.
• Rửa lại phần dầu vừa dùng. Bôi trực tiếp một ít nước giặt hoặc nước rửa bát đậm đặc lên chỗ đó, vò rất nhẹ, để 10 phút rồi xả nước mát. Thao tác này giống hệt cách xử lý vết dầu mỡ trên quần áo.
• Kiểm tra khi vải còn ướt và cả khi đã khô. Vết ướt luôn trông sạch hơn thực tế; phải để khô hẳn mới biết đã hết chưa. Chưa hết thì lặp lại, đừng vội cho vào máy sấy.

Riêng với giày dính nhựa đường

Giày hay dính nặng hơn quần áo, vì đế giày cà thẳng lên mặt đường mới rải. Xử lý theo từng phần:

• Đế cao su: phần dễ nhất. Để giày trong ngăn đá 1 tiếng cho nhựa giòn, gõ và bẩy bằng vật cùn, phần còn dính thì chấm xăng thơm rồi lau lại bằng nước xà phòng loãng.
• Vải canvas, lưới thể thao: làm lạnh, gỡ, rồi dùng bàn chải lông mềm với nước giặt pha loãng, chải theo một chiều. Chải qua chải lại kiểu chà sàn sẽ làm xơ lưới.
• Da trơn: tuyệt đối không cạo. Làm lạnh rồi gỡ nhẹ, phần còn lại lau bằng khăn ẩm với xà phòng dịu, xong thoa kem dưỡng da giày để mặt da khỏi khô nứt.
• Da lộn, nubuck: nhóm rủi ro cao nhất. Dung môi làm bết lông da và để lại quầng thẫm rất khó chữa. Loại này nên mang ra tiệm.
• Sau khi sạch, phơi nơi thoáng gió, tránh nắng gắt và không hơ máy sấy tóc — nhiệt làm keo dán đế bong.

Nếu đôi giày thuộc hàng đắt tiền hoặc chất liệu lạ, nên cân nhắc vệ sinh giày tại Thanh Hoá thay vì thử nghiệm ở nhà — hỏng một lần là hỏng cả đôi.

Nói thật về khả năng sạch của vết

Có ba trường hợp vết chỉ mờ đi chứ khó hết hẳn, và người thợ tử tế phải nói trước:

• Vết đã khô nhiều ngày, lại từng bị giặt nóng hoặc sấy nóng — nhiệt đã “nung” dầu vào lõi sợi.
• Vải sáng màu, sợi tự nhiên xốp như cotton mộc, linen, đũi — dầu ngấm nhanh và ám lại một quầng ngà.
• Vết đã bị chà mạnh ngay lúc mới dính, khiến dầu tãi rộng thành mảng mờ thay vì một chấm gọn.

Trong những trường hợp này, mục tiêu thực tế là làm vết mờ đến mức không còn nhận ra khi mặc, chứ không phải hứa trả lại tấm vải như mới.

Khi nào nên gửi Nhà Gọn?

Một chấm nhỏ trên gấu quần jeans thì tự làm ở nhà là ổn. Nhưng có mấy trường hợp mang ra tiệm sẽ đỡ rủi ro hơn hẳn:

• Vết dính trên đồ lụa, len, vest, áo dài, đồ có lớp lót — chỉ một lần thử sai là hỏng cả bộ.
• Vết rộng, dính nhiều chỗ hoặc dính cả mảng lớn trên áo khoác, chăn, thảm lót sàn xe.
• Giày da lộn, nubuck, giày cao cấp, hoặc giày sáng màu dễ để lại quầng.
• Vết đã khô lâu ngày và bạn đã thử một lần ở nhà mà chưa ăn thua.

Tại Nhà Gọn Laundry, phí tẩy vết dao động 30.000–200.000đ tuỳ loại vết, diện tích và chất liệu — vết nhựa đường nằm ở nhóm khó nên thợ sẽ xem đồ rồi báo giá trước khi làm. Vệ sinh giày: giày tối màu 90.000đ, giày sáng màu 110.000đ, giày da trơn 150.000đ, giày da lộn hoặc giày cao cấp 150.000–300.000đ. Nếu muốn gộp luôn cả mẻ đồ thường, giặt sấy quần áo tính 28.000đ/kg với đơn dưới 8kg và 22.000đ/kg với đơn từ 8kg trở lên, đơn tối thiểu 30.000đ. Cần lấy gấp trong vòng 2 giờ thì phụ thu thêm 20%, dịp lễ Tết cũng phụ thu 20%. Gọi 0943 386 369 trong khung 7:00–21:00 để mô tả vết trước, hoặc chụp ảnh gửi Zalo cho nhanh.