Có nên dùng giấm, baking soda khi giặt đồ? Dùng đúng và những chỗ không nên

Trên mạng có một mẹo được chia sẻ rất nhiều: đổ một cốc giấm và vài thìa baking soda vào máy giặt, đồ sẽ trắng hơn, thơm hơn, khỏi cần nước xả. Nhiều nhà ở Thanh Hoá làm thử, nhìn lồng máy sủi bọt trắng xoá thấy rất yên tâm. Giặt xong thì đồ vẫn như cũ, có hôm lại còn thoang thoảng mùi chua.

Không phải mẹo này sai hoàn toàn. Giấm và baking soda đều có việc để làm trong chuyện giặt giũ. Vấn đề nằm ở chỗ chúng là hai chất ngược nhau, đổ chung một lúc thì tự triệt tiêu nhau. Bài này nói rõ mỗi thứ làm được gì, dùng ở bước nào, loại vải nào nên tránh, và chỗ nào mẹo tự nhiên phải nhường cho cách khác.

Giấm và baking soda làm được gì, không làm được gì

Giấm (loại giấm trắng, giấm gạo dùng trong bếp) là một axit nhẹ. Axit hoà tan được những thứ có gốc kiềm hoặc gốc khoáng: cặn vôi trong nước cứng, cặn xà phòng bám lại trên sợi vải sau nhiều lần giặt, một phần mùi hôi có tính kiềm. Vì vậy người ta thấy khăn tắm, áo thun sau khi xả giấm mềm và thoáng hơn: không phải giấm làm mềm vải, mà là nó gỡ bớt lớp cặn làm vải cứng.

Baking soda (natri bicacbonat) là một kiềm nhẹ. Nó trung hoà các mùi có tính axit như mùi chua của mồ hôi, mùi đồ ẩm để qua đêm, và giúp nước giặt hoạt động ổn định hơn một chút ở nơi nước hơi cứng. Nó cũng là loại bột mịn, pha đặc thành hồ có thể dùng chà nhẹ lên một số vết.

Còn những thứ chúng không làm được:

• Không thay được nước giặt. Dầu mỡ, bã nhờn trên cổ áo, vết thức ăn cần chất hoạt động bề mặt và enzyme trong nước giặt. Giấm và baking soda không có mấy thứ đó.
• Giấm không "hãm màu" được đồ đã phai. Thuốc nhuộm công nghiệp trên quần áo bây giờ không cố định lại bằng giấm. Đồ trông tươi hơn sau khi xả giấm là do bớt lớp cặn xỉn phủ trên mặt vải, không phải màu được giữ lại.
• Không diệt được vết bẩn nặng. Vết máu khô, mực, dầu nhớt, gỉ sét, ố vàng lâu ngày đều cần cách xử lý riêng.

Vì sao đổ chung một lúc thì gần như mất tác dụng

Đây là chỗ mẹo trên mạng hay sai nhất. Khi giấm (axit) gặp baking soda (kiềm), chúng phản ứng với nhau ngay: sủi bọt khí, tạo ra nước và một loại muối rất nhẹ. Đám bọt trắng xoá nhìn thì "hoạt động" lắm, nhưng đó chính là lúc hai chất đang dùng hết sức để trung hoà nhau. Bọt tan xong, trong lồng máy chỉ còn lại nước hơi mặn, không còn axit để gỡ cặn, cũng không còn kiềm để khử mùi.

Nói gọn: giấm và baking soda là hai công cụ, dùng ở hai bước khác nhau, không phải một công thức. Muốn dùng cả hai thì tách ra: baking soda ở bước ngâm hoặc bước giặt, giấm ở bước xả cuối.

Dùng giấm đúng cách: ở bước xả cuối

Giấm có ích nhất khi nước giặt đã làm xong việc và đã được xả đi. Lúc đó nó gỡ nốt phần cặn xà phòng còn bám lại mà không làm yếu nước giặt.

1. Pha loãng, không đổ thẳng. Với một mẻ đầy máy, khoảng nửa cốc giấm trắng (chừng 100ml) là đủ. Đổ vào ngăn nước xả của máy, máy sẽ tự hoà vào nước ở lượt xả cuối.
2. Không đổ giấm vào ngăn nước giặt cùng lúc với nước giặt. Phần lớn nước giặt làm việc tốt trong môi trường hơi kiềm, thêm axit vào đúng lúc đó là làm nó yếu đi.
3. Không dùng chung với nước xả vải trong cùng một mẻ. Chọn một trong hai. Nếu đồ đã mềm và thơm với nước xả thì không cần giấm.
4. Phơi thoáng gió. Mùi giấm bay hết khi vải khô hẳn. Nếu đồ khô rồi vẫn còn mùi chua, nghĩa là bạn cho nhiều quá hoặc máy xả chưa kỹ, lần sau giảm lượng lại.

Giấm hợp nhất với khăn tắm cotton, áo thun, đồ thể thao hay bị ám mùi, và đồ giặt ở nơi dùng nước giếng khoan hoặc nước có nhiều cặn vôi. Không cần dùng mọi mẻ, vài tuần một lần cho những món hay cứng và ám mùi là đủ.

Dùng baking soda đúng cách: ở bước ngâm hoặc giặt

• Ngâm khử mùi: hoà khoảng hai đến ba thìa canh baking soda vào một chậu nước mát vừa đủ ngập đồ, ngâm những món ám mùi mồ hôi, mùi ẩm trong khoảng ba mươi phút đến một tiếng, sau đó giặt bình thường với nước giặt.
• Thêm vào mẻ giặt: rắc khoảng nửa cốc baking soda trực tiếp vào lồng máy, cho quần áo vào, rồi dùng nước giặt như mọi lần. Baking soda đi cùng nước giặt được vì cả hai đều thiên về kiềm.
• Chà vết nhẹ: trộn baking soda với chút nước thành hồ sệt, đắp lên vết mồ hôi ở nách áo cotton trắng, để mười lăm phút, chà nhẹ rồi giặt. Chỉ dùng cho vải bền như cotton, không dùng cho vải mỏng dễ xước.

Hoà tan kỹ trước khi đổ vào đồ tối màu. Bột chưa tan có thể để lại vệt trắng trên quần jeans, áo đen. Nếu đồ vẫn còn mùi sau khi làm hết các bước trên, nguyên nhân thường nằm ở chỗ khác: máy giặt bẩn, đồ phơi không đủ khô, hoặc cất khi còn ẩm. Các nguyên nhân và cách xử lý có ở bài quần áo giặt xong vẫn hôi mùi.

Những chất liệu nên tránh

Chất liệu	Giấm	Baking soda
Len, lông cừu, cashmere	Pha rất loãng ở bước xả thì tạm được	Không nên: kiềm làm sợi len cứng, dễ xù và co
Tơ tằm, lụa	Không nên tự thử ở nhà	Không nên: kiềm làm lụa mất bóng, sợi yếu đi
Vải co giãn (thun lạnh, đồ tập, đồ bơi)	Không dùng giấm đậm đặc, không ngâm lâu	Dùng lượng nhỏ được
Đồ có chi tiết cao su, viền su	Tránh dùng thường xuyên	Dùng được
Cotton, khăn tắm, áo thun	Hợp, ở bước xả	Hợp, ở bước ngâm hoặc giặt

Còn một thứ ít ai để ý là chính chiếc máy giặt. Gioăng cao su ở cửa máy và ống dẫn nước tiếp xúc với giấm đậm đặc nhiều lần có thể bị khô, nứt sớm hơn. Một số hãng máy giặt khuyến cáo không dùng giấm thường xuyên. Đọc sách hướng dẫn máy nhà mình trước; nếu định dùng giấm thì luôn pha loãng qua ngăn xả, đừng đổ trực tiếp lên gioăng. Muốn làm sạch máy thì dùng đúng chế độ vệ sinh lồng giặt như bài cách vệ sinh máy giặt tại nhà.

Giới hạn của mẹo tự nhiên

Giấm và baking soda hợp với việc duy trì: giảm cặn, bớt mùi, giữ khăn và áo thun không bị cứng. Chúng không phải thuốc chữa cho mọi vết. Với mấy trường hợp dưới đây, cứ thử thêm giấm, thêm soda thường chỉ làm mất thời gian, có khi còn làm vết bám chặt hơn:

• Vết dầu mỡ, son, kem nền: cần nước giặt có chất hoạt động bề mặt, xử lý tại chỗ trước khi giặt.
• Vết máu, vết sữa: cần nước lạnh và nước giặt có enzyme. Nước nóng làm protein đông lại trong sợi vải.
• Ố vàng đồ cất lâu, vết mực, vết gỉ sét: mỗi loại một cách, và đồ quý thì nên hỏi thợ trước khi tự thử.
• Đồ mặc lên trông vẫn xỉn dù đã giặt sạch: thường do chọn sai nước giặt hoặc cho quá liều. Xem bài cách chọn nước giặt, nước xả phù hợp từng loại đồ trước khi đổ thêm thứ gì vào máy.

Một nguyên tắc chung: với đồ đắt tiền hoặc chất liệu lạ, thử trước ở mặt trong đường may hoặc gấu áo. Thấy màu loang, vải cứng lại hay bề mặt đổi độ bóng thì dừng.

Khi nào nên đưa ra tiệm

Tự làm ở nhà hợp với đồ cotton mặc hằng ngày. Những món như áo len, đồ lụa, vest, áo khoác có lớp lót, hoặc món đã thử giấm, thử soda mà vết vẫn còn thì nên gửi thợ sớm, trước khi mặt vải bị chà thêm lần nữa. Khi mang tới, nói rõ bạn đã dùng gì, dùng bao nhiêu lần, để thợ chọn đúng hướng.

Tại Nhà Gọn, giặt sấy quần áo thường tính 28.000đ/kg với đơn dưới 8kg và 22.000đ/kg với đơn từ 8kg, đơn tối thiểu 30.000đ. Đồ được giặt riêng từng đơn bằng máy giặt sấy công nghiệp, đếm món khi nhận và khi trả. Tẩy vết tính riêng từ 30.000đ đến 200.000đ tuỳ vết, tiệm xem đồ và báo trước làm được tới đâu. Cần lấy gấp trong vòng 2 giờ thì phụ thu 20%, dịp lễ Tết cũng phụ thu 20%.

Hỏi đáp nhanh

Đổ giấm và baking soda cùng lúc vào máy giặt có sạch hơn không?

Không. Giấm là axit nhẹ, baking soda là kiềm nhẹ, gặp nhau là phản ứng ngay, sủi bọt rồi trung hoà nhau. Đám bọt trông có vẻ đang làm sạch, nhưng khi bọt tan thì trong nước gần như không còn axit để gỡ cặn hay kiềm để khử mùi. Muốn dùng cả hai thì tách ra: baking soda ở bước ngâm hoặc bước giặt, giấm ở bước xả cuối qua ngăn nước xả.

Dùng giấm khi giặt có làm quần áo bị mùi chua không?

Nếu pha đúng lượng thì không. Khoảng nửa cốc giấm trắng cho một mẻ đầy máy, đổ vào ngăn nước xả, mùi sẽ bay hết khi đồ khô hẳn ở chỗ thoáng gió. Đồ khô rồi mà vẫn còn mùi chua là do cho quá nhiều giấm, máy xả chưa kỹ, hoặc đồ phơi trong chỗ bí và khô chậm. Lần sau giảm lượng và phơi thoáng hơn.

Có được pha giấm với nước tẩy Javel để tẩy trắng mạnh hơn không?

Tuyệt đối không. Nước tẩy gốc clo gặp axit như giấm sẽ sinh ra khí clo, gây cay mắt, khó thở và rất nguy hiểm trong không gian kín như nhà tắm. Kể cả đổ lần lượt trong cùng một mẻ giặt cũng không nên. Hôm nào đã dùng thuốc tẩy clo thì bỏ giấm, và luôn đọc cảnh báo trên nhãn chai trước khi phối các chất với nhau.

Áo len, đồ lụa có dùng baking soda được không?

Không nên. Len và lụa là sợi đạm, rất nhạy với kiềm. Baking soda có thể làm len cứng, dễ xù và co, còn lụa thì mất độ bóng và sợi yếu đi. Hai loại này nên giặt tay với nước giặt chuyên dụng cho len, lụa ở nước mát, hoặc gửi tiệm giặt khô nếu là món quý.

Dùng giấm thường xuyên có hại máy giặt không?

Có thể. Giấm đậm đặc tiếp xúc lâu và lặp lại nhiều lần có thể làm gioăng cao su ở cửa máy và ống dẫn nước khô, nứt sớm hơn. Một số hãng máy giặt khuyến cáo không dùng giấm thường xuyên. Nếu dùng thì pha loãng qua ngăn xả, không đổ trực tiếp lên gioăng, và chỉ dùng cho những mẻ thực sự cần chứ không phải mọi mẻ.