Nhiệt độ nước giặt bao nhiêu là đúng cho từng loại vải

Chiếc áo đồng phục trắng của cậu con trai lớp bốn dính một vệt máu cam to bằng đốt ngón tay ngay cổ áo. Mẹ cháu làm đúng cái việc mà phần lớn chúng ta đều tưởng là đúng: pha một chậu nước thật nóng rồi thả áo vào ngâm cho nhanh sạch. Sáng hôm sau vệt máu không biến mất, nó chuyển sang màu nâu và có viền rõ như vẽ bằng bút. Từ hôm ấy không loại nước giặt nào gỡ nổi nữa, vì vết đã bị nấu chín vào sợi vải.

Nút chỉnh nhiệt trên máy giặt hay bị hiểu nhầm thành nút chỉnh mức sạch: kẹt vết thì cứ vặn nóng lên. Thực tế nhiệt độ nước giặt là con dao hai lưỡi — chọn đúng thì vết tan nhanh hơn hẳn, chọn sai thì vừa hỏng vết vừa hỏng vải. Bài này nói rõ nhiệt độ phải chiều theo cái gì, nhóm vết nào kỵ nóng, và bảng nhiệt gợi ý cho từng chất liệu bạn đang có trong tủ.

Nhiệt độ không phải nút chỉnh mức sạch

Nguyên tắc gốc gói trong một câu: nhiệt độ phải chiều theo hai thứ cùng lúc — loại vết bẩn và loại vải. Bỏ quên một trong hai vế là ra sự cố. Chọn nhiệt cho riêng loại vải thì vết không đi; chọn nhiệt cho riêng loại vết thì áo co, màu bạc.

Nước ấm giúp ích thật, ở chỗ nó làm chất bẩn dạng dầu mềm ra và tan được vào nước xà phòng, đồng thời làm sợi vải nở nhẹ để nước giặt len vào giữa các thớ. Nhưng nước giặt bây giờ hầu hết có men sinh học (enzyme — chất xúc tác sinh học) để cắt chất bẩn hữu cơ, mà men thì làm việc khoẻ nhất ở vùng ấm vừa. Đun quá tay, men mất tác dụng, bạn còn lại đúng nước nóng và bọt xà phòng.

Ở chiều ngược lại, nhiệt là thứ gây ra gần hết những hỏng hóc không cứu được: co rút, phai màu, cổ áo giãn vẹo, chun mất đàn hồi, và tệ nhất là vết bẩn bị khoá cứng vào sợi. Nên trước lúc vặn nút, hãy tự hỏi hai câu ngắn: món này bẩn kiểu gì, và sợi vải này chịu được tới đâu.

Nhóm vết đạm — gặp nóng là bám lại vĩnh viễn

Đây là nhóm gây tiếc nhất, vì người ta thường làm sai đúng vào lúc còn cứu được. Vết gốc đạm (protein) gồm:

• Máu — máu cam, vết đứt tay, đồ ngày đèn đỏ.
• Sữa, sữa công thức, phô mai, kem.
• Trứng, nước thịt, nước cá, nước hầm xương.
• Nước dãi và đồ trớ của trẻ nhỏ.
• Mồ hôi để lâu ngày đóng vàng ở cổ áo và nách áo.

Cơ chế rất dễ hình dung. Lòng trắng trứng lúc còn sống thì trong và tan trong nước; đập lên chảo nóng thì đục lại, cứng lại, không tan nữa. Đạm nằm trên mặt vải cũng hành xử y hệt: gặp nhiệt là nó đông lại và ôm chặt lấy từng sợi, chuyển từ vết bẩn nằm trên bề mặt thành thứ gắn cứng bên trong. Vết máu bị nấu sẽ ngả nâu và ở lại luôn.

Vậy nên với nhóm này, việc đầu tiên là xả bằng nước mát hoặc nước lạnh, xả từ mặt trái để đẩy vết ra ngoài chứ đừng dội từ mặt phải mà ép vết vào sâu hơn. Ngâm nước mát chừng nửa tiếng, vò nhẹ, rồi mới giặt bình thường trong giới hạn nhiệt mà nhãn cho phép. Riêng vết máu còn vài bước xử lý kỹ hơn, xem thêm ở bài cách tẩy vết máu trên quần áo.

Dầu mỡ, đường, bùn đất — mỗi loại một hướng nhiệt

• Dầu mỡ, bơ, nước sốt béo, dầu máy — nhóm này cần nước ấm. Mỡ đông cứng ở nhiệt độ phòng nên nước lạnh chỉ trượt qua nó. Ấm lên thì mỡ mềm, chất tẩy mới bám vào và kéo đi được.
• Đường, nước ngọt, nước hoa quả, mứt — xử bằng nước mát trước. Đường gặp nhiệt cao dễ ngả vàng rồi bám lại thành vệt ố trông như vết cháy nhẹ.
• Bùn đất — chờ khô hẳn, phủi và cạo bớt lớp đất, rồi mới giặt nước mát. Chà bùn lúc còn ướt chỉ làm nó tãi rộng ra.
• Mực bút, sơn, keo — đây là chuyện của dung môi chứ không phải của nhiệt. Vặn nóng chẳng giúp gì, có khi còn đẩy vết ăn sâu thêm.

Khi một món dính cả hai nhóm — chiếc yếm trẻ con vừa dây sữa vừa dây dầu ăn — thì xử vết đạm bằng nước mát trước, xong xuôi mới tính đến nước ấm cho phần dầu.

Ký hiệu chậu nước trên nhãn là trần nhiệt, không phải gợi ý

Trần nhiệt của một món đồ nằm ngay trên cái nhãn khâu trong sườn áo, ở ký hiệu hình chậu nước:

• Chậu nước có con số bên trong — đó là mức nhiệt tối đa tính bằng độ C. Thấy 30 nghĩa là đừng vượt quá 30 độ, chứ không có nghĩa bắt buộc phải giặt đúng 30.
• Chậu nước có chấm — một chấm tương đương khoảng 30 độ, hai chấm khoảng 40, ba chấm khoảng 60. Đây là cách ghi quen thuộc trên hàng nhập.
• Chậu nước có gạch ngang bên dưới — giặt chế độ nhẹ, giảm vòng vắt. Hai gạch là nhẹ hơn nữa.
• Chậu nước có bàn tay — giặt tay, nước mát tới hơi ấm tay, không ngâm lâu.
• Chậu nước bị gạch chéo — không giặt nước, món này thuộc diện giặt khô.

Nguyên tắc khi phân vân: chọn mức thấp hơn. Giặt mát mà chưa sạch thì còn giặt lại được, giặt nóng quá mà áo co mất một cỡ thì hết đường lùi. Cách đọc trọn bộ ký hiệu nằm ở bài cách đọc thành phần vải trên nhãn quần áo.

Bảng nhiệt gợi ý theo chất liệu

Bảng dưới đây là gợi ý theo kinh nghiệm nhận đồ ở tiệm, và luôn phải nhường quyền quyết định cho cái nhãn nếu nhãn ghi mức thấp hơn:

• Cotton bền màu, đồ mặc hằng ngày — mát tới ấm vừa, quanh khoảng 30–40 độ. Đủ cho mồ hôi và bụi thường ngày.
• Đồ trắng cotton dày: khăn tắm, ga giường, khăn ăn — ấm hơn, quanh 60 độ nếu nhãn cho phép. Nhóm này bám dầu da và tế bào chết nhiều, nước mát khó gột hết nên đồ hay còn mùi ẩm.
• Đồ màu, đồ in hình, quần jean — nước mát. Nhiệt cao đẩy thuốc nhuộm nhả ra nhanh và làm hình in bong mép.
• Đồ pha nhân tạo: polyester, nylon, thun lạnh thể thao — mát tới khoảng 40 độ. Sợi nhân tạo mềm ra khi nóng nên dễ nhăn gãy nếp và giữ mùi lại trong sợi.
• Len, lụa, cashmere — nước mát hẳn, giặt tay hoặc chế độ dành riêng. Len gặp nóng cộng thêm vò xoắn là bị nỉ hoá, sợi bết vào nhau, áo rút lại và không giãn ra được nữa.
• Đồ có chun co giãn: đồ bơi, đồ lót, legging, tất — nước mát. Sợi thun mất đàn hồi vì nhiệt chứ không phải vì giặt nhiều lần.
• Đồ trẻ sơ sinh — ấm vừa trong giới hạn nhãn cho phép, và thêm một lần xả cho hết cặn nước giặt. Với nhóm này, xả kỹ quan trọng hơn là nóng.

Vì sao nước nóng làm co đồ cotton: sợi bông bị kéo căng lúc dệt, gặp nhiệt cùng hơi ẩm thì trở về trạng thái ngắn hơn, kéo cả tấm vải co theo. Áo phông hụt mất một cỡ sau đúng một lần giặt nóng là chuyện gặp hằng tuần. Cách phòng nằm ở bài cách giặt đồ cotton không bị co rút.

Khi nào lạnh là đủ, khi nào nên ấm, khi nào nên gửi tiệm

Nước lạnh là đủ cho phần lớn mẻ giặt thường ngày:

• Đồ mặc một buổi rồi thay, không ra mồ hôi nhiều.
• Đồ màu đậm còn mới, đồ mỏng, áo khoác nhẹ mặc ngoài.
• Mẻ hỗn hợp nhiều chất liệu mà bạn không có thời gian tách kỹ.

Nên nhích lên mức ấm khi gặp mấy nhóm sau:

• Ga giường, vỏ gối, khăn tắm — đồ áp vào da nhiều giờ mỗi ngày.
• Khăn lau bếp, tạp dề, đồ dính dầu mỡ.
• Đồ lót, tất, đồ tập bám mồ hôi lâu.
• Đồ vải dùng chung trong nhà khi có người ốm. Đây chỉ là chuyện vệ sinh thường thức trong gia đình, không phải biện pháp y tế và không thay được lời khuyên của nhân viên y tế.

Còn khi món đồ đắt tiền, nhãn ghi mức nhiệt thấp mà vết lại thuộc nhóm khó, thì mang ra tiệm là lựa chọn tỉnh táo hơn là đoán. Máy công nghiệp chỉnh nhiệt theo từng mẻ và tách hẳn đồ mỏng khỏi đồ dày.

Ở Nhà Gọn, giặt sấy quần áo theo cân tính 28.000đ/kg với đơn dưới 8kg và 22.000đ/kg từ 8kg trở lên, đơn tối thiểu 30.000đ; chăn ga 35.000đ/kg. Món cần tẩy vết tính riêng 30.000–200.000đ tuỳ loại vết và độ cũ, luôn báo giá trước khi làm. Lấy ngay sau hai giờ cộng thêm hai mươi phần trăm, dịp lễ Tết cũng vậy.

Gọn lại một câu: nhìn nhãn để biết trần nhiệt, nhìn vết để biết nên mát hay nên ấm, còn phân vân thì hạ xuống một nấc. Đồ bền hay hỏng phần lớn nằm ở đúng cái nấc ấy.