Cách giặt áo cử nhân, lễ phục tốt nghiệp

Mùa tốt nghiệp ở Thanh Hoá luôn đến cùng một cảnh: sáng sớm, sân trường đông kín, các bạn sinh viên lôi áo cử nhân ra khỏi túi nilon và ngớ người vì áo nhăn nhúm y như vừa bị nhét vào ba lô — mà thật ra thì đúng là nó vừa bị nhét vào ba lô. Ai đó chạy đi mượn bàn là, ai đó xoa xoa cho phẳng bằng tay, ai đó chấp nhận chụp luôn.

Áo cử nhân là món đồ mặc vài tiếng nhưng đi vào ảnh cả đời. Vấn đề là nó lại thuộc nhóm đồ dễ hỏng nhất khi xử lý ẩu: vải polyester dệt satin có mặt bóng, gặp bàn là nóng đặt thẳng lên là để lại vệt bóng loáng không hồi lại được, thường ngay giữa vai hoặc ngực — chỗ nhìn thấy rõ nhất trong ảnh.

Bài này chia rõ hai tình huống rất khác nhau — áo đi thuê và áo tự mua — rồi đi qua cách giặt, cách là hơi qua khăn lót, cách gỡ nếp gấp trong đêm trước ngày chụp, và cách giữ mũ với dây vai cho ra hình.

Áo thuê và áo mua: hai bài toán khác nhau

Điều đầu tiên cần xác định trước khi động tay vào bất cứ thứ gì.

• Áo đi thuê. Mục tiêu của bạn không phải là làm áo sạch, mà là làm áo phẳng và trả nguyên trạng. Hãy hỏi bên cho thuê trước: nhiều nơi quy định khách trả về để họ tự xử lý, và nếu bạn tự giặt rồi làm co vải, bay màu hay bung chỉ thì khoản đền thường lớn hơn nhiều lần công giặt. Chụp ảnh tình trạng áo lúc nhận và lúc trả là thói quen đáng có, năm phút bỏ ra đổi lấy sự yên tâm.
• Áo tự mua. Đây là đồ của bạn, xử lý thoải mái hơn — nhưng vẫn phải theo chất liệu chứ không theo cảm tính. Áo mua thường được giữ lại làm kỷ niệm, nên cách giặt và cách cất quyết định nó còn đẹp sau mấy năm hay đã ố vàng ở nếp gấp.

Với áo thuê, việc an toàn nhất bạn có thể làm là làm phẳng chứ không giặt, và nếu có vết bẩn thì chấm xử lý đúng chỗ vết đó thay vì giặt cả áo.

Biết mình đang cầm loại vải nào

Hầu hết áo cử nhân ở Việt Nam là polyester dệt satin — sợi tổng hợp, mặt vải bóng, mềm rủ, giá phải chăng và không nhàu quá dữ. Một số bộ cao cấp hơn có pha viscose hoặc có dây vai bằng satin thật. Điểm chung của cả nhóm này là:

• Sợi tổng hợp thì sợ nhiệt. Nhiệt cao không làm cháy ngay, nó làm chảy nhẹ đầu sợi và tạo vệt bóng vĩnh viễn. Đây là dạng hỏng phổ biến nhất của áo cử nhân.
• Màu nhuộm đậm dễ ra màu ở lần giặt đầu, nhất là áo đen, xanh than, đỏ đô. Không giặt chung với đồ sáng màu.
• Vải mỏng, đường may thưa. Vắt xoắn mạnh là giãn vai và nhăn vĩnh viễn ở đường chỉ.
• Không thấm nước nhiều nên khô nhanh. Đây là điểm lợi: phơi vài tiếng nơi có gió là dùng được.

Nếu áo còn nhãn hướng dẫn ở gấu hoặc cổ trong, đọc nhãn trước. Ký hiệu hình chậu nước có gạch chéo nghĩa là không giặt nước, hình bàn là có một chấm nghĩa là nhiệt thấp.

Áo mua: giặt tay nhẹ hoặc giặt khô

Với áo bạn sở hữu và nhãn cho phép giặt nước, đây là cách làm an toàn:

1. Kiểm và xử lý vết bẩn trước. Vết son ở cổ, vết đồ uống, vết cỏ dính lúc ngồi chụp ảnh sân trường — chấm riêng từng vết bằng khăn ẩm với chút chất giặt dịu, chấm chứ không chà.
2. Lộn trái áo. Bảo vệ mặt bóng bên ngoài khỏi cọ xát.
3. Pha nước mát với chất giặt dịu. Nước mát chứ không ấm, và khuấy tan hết chất giặt rồi mới thả áo vào — chất giặt chưa tan đọng thành đốm trên vải sẫm màu trông rất rõ.
4. Nhấn nhẹ và đảo áo trong nước chừng năm tới mười phút. Không vò, không chà hai mặt vải vào nhau, không dùng bàn chải.
5. Xả bằng nước mát tới khi nước trong. Áo màu đậm có thể phải xả ba bốn lượt ở lần giặt đầu.
6. Ép nước bằng khăn khô. Trải áo lên khăn bông to, cuộn lại và ấn nhẹ. Tuyệt đối không vắt xoắn.
7. Treo lên móc vai bản rộng nơi thoáng gió, tránh nắng gắt vì nắng làm bạc màu vải sẫm rất nhanh. Áo rủ xuống trong lúc còn ẩm thì tự thẳng ra được phần lớn nếp nhăn, đỡ hẳn công là.

Khi nào chọn giặt khô: khi nhãn ghi không giặt nước, khi áo có phần thêu hoặc viền trang trí, khi dây vai bằng satin thật, hoặc đơn giản là khi bạn không muốn thử nghiệm trên một chiếc áo chỉ mặc một lần trong đời. Giặt khô dùng dung môi thay cho nước nên vải không co, không giãn, không phai màu.

Là hơi qua khăn lót — chỗ dễ hỏng nhất

Nếu chỉ nhớ một điều trong bài này, hãy nhớ điều đó: đừng bao giờ để mặt bàn là chạm thẳng vào mặt phải của áo cử nhân.

1. Đặt bàn là ở mức nhiệt thấp — nấc dành cho sợi tổng hợp, thường là một chấm trên núm xoay.
2. Lót một lớp khăn cotton mỏng hoặc vải màn giữa bàn là và áo. Một chiếc khăn mặt cũ sạch là đủ.
3. Là mặt trái nếu áo cho phép lộn. An toàn hơn hẳn mặt phải.
4. Ưu tiên hơi nước, hạn chế ấn. Hơi nước làm mềm sợi và nếp tự thẳng ra; sức ép của bàn là mới là thứ tạo vệt bóng.
5. Đi từng vùng nhỏ, nhấc bàn là lên rồi đặt xuống thay vì trượt tới trượt lui trên vải mỏng.
6. Thử ở chỗ khuất trước: gấu áo mặt trong, hoặc mép tay áo. Là thử một đường, chờ nguội rồi soi dưới ánh sáng xem có bóng lên không.

Có máy là hơi cầm tay thì tiện hơn nhiều: treo áo lên móc, kéo nhẹ gấu áo cho căng và phun hơi từ trên xuống, giữ đầu phun cách vải chừng hai đốt ngón tay. Cách này gần như không có rủi ro làm bóng vải. Kỹ thuật là ủi cho các loại đồ khác trong nhà có ở bài cách là ủi quần áo phẳng đẹp tại nhà.

Gỡ nếp gấp trong đêm trước ngày chụp

Tình huống rất quen: mười giờ tối mới lấy áo về, sáng mai bảy giờ đã phải có mặt ở sân trường, mà áo thì gấp trong túi nilon suốt một tuần. Ba cách theo thứ tự ưu tiên:

• Treo áo lên móc vai rộng và để yên vài tiếng. Trọng lượng vải tự kéo thẳng phần lớn nếp nhăn nhẹ. Làm ngay khi vừa lấy áo về, đừng để tới sáng.
• Treo trong phòng tắm rồi xả nước nóng cho phòng đầy hơi mười lăm phút, cửa đóng, áo treo cách xa vòi để không bị ướt. Hơi ẩm làm mềm sợi, nếp gấp giãn ra. Sau đó mang áo ra chỗ thoáng cho khô hẳn.
• Xịt sương nước mát lên vùng nhăn rồi dùng tay vuốt phẳng theo chiều dọc, treo cho khô. Cách này hợp với nếp nhăn nhẹ ở thân áo.
• Cuối cùng mới đến bàn là, và nếu phải dùng thì theo đúng luật khăn lót ở phần trên.

Nếp gấp sâu hằn từ chỗ gấp túi — thường là một đường ngang giữa áo — là ca khó nhất. Hơi nước xử lý được phần lớn, nhưng nếu áo đã bị ép gấp nhiều tháng thì đường hằn có thể chỉ mờ đi chứ không biến mất hẳn. Nói trước để bạn không kỳ vọng quá. Thêm vài cách làm phẳng khi trong tay không có bàn là, chúng tôi gom ở bài cách làm phẳng quần áo không cần bàn là.

Mũ, tua rua và dây vai

Ba món phụ kiện này nhỏ nhưng chiếm nửa khung hình khi chụp chân dung.

• Mũ cử nhân có phần đế cứng bọc vải và tấm vuông trên đỉnh. Đừng nhúng nước cả chiếc — lớp bìa cứng bên trong ngấm nước là mềm nhũn và mất phom vĩnh viễn. Lau mặt ngoài bằng khăn ẩm vắt kỹ, lau vành trong nơi tiếp xúc trán bằng khăn thấm chút cồn y tế rồi để bay hơi.
• Tua rua hay rối thành búi. Chải nhẹ bằng lược thưa từ đầu dây xuống, hoặc treo thẳng đứng qua đêm cho các sợi tự buông. Muốn thẳng nhanh thì hơ qua hơi nước từ xa rồi vuốt xuôi, đừng là trực tiếp.
• Dây vai bằng satin là món dễ nhăn và dễ bóng nhất trong cả bộ. Là mặt trái, nhiệt thấp, luôn có khăn lót. Nhiều dây vai có thêu tên trường hoặc khoa — tránh là đè lên phần thêu, vòng bàn là quanh nó.
• Cất riêng từng món sau buổi lễ. Mũ cất trong hộp để giữ phom, dây vai cuộn lỏng chứ không gấp, áo treo trên móc rộng trong túi vải thoáng khí.

Sau buổi lễ: trả áo hay cất áo

Buổi lễ tan lúc trưa nắng, áo thấm mồ hôi ở lưng và cổ, có khi dính chút phấn hoa hoặc vết cỏ. Đừng gấp áo cho vào túi rồi để đó.

• Áo thuê: treo cho khô mồ hôi, phủi sạch bụi cỏ, chụp ảnh tình trạng, rồi trả đúng hẹn. Nếu có vết bẩn rõ, báo bên cho thuê thay vì tự xử lý âm thầm.
• Áo mua: giặt trong vòng vài ngày. Mồ hôi để lâu trên vải sẫm sẽ chuyển thành vệt ố vàng ở nách và cổ, và vết ố đó thì khó xử lý hơn nhiều so với lúc còn mới.
• Cất khi đã khô kiệt hoàn toàn. Ở Thanh Hoá, một chiếc áo cất lúc còn hơi ẩm vào mùa nồm là gần như chắc chắn có chấm mốc khi lấy ra.
• Dùng túi vải thoáng khí, không dùng túi nilon kín. Nilon giữ hơi ẩm và làm vải ngả màu theo thời gian.
• Treo thay vì gấp nếu tủ đủ chỗ. Gấp lâu năm tạo đường hằn khó gỡ.

Những lỗi hay gặp

• Là thẳng lên mặt phải ở nhiệt cao cho nhanh. Vệt bóng ở vai hiện ra sau vài giây và không hồi lại được.
• Vắt xoắn cho mau ráo. Vai áo giãn, đường chỉ nhăn vĩnh viễn.
• Giặt máy chế độ thường cùng đồ khác. Áo bị kéo giãn, và áo sẫm màu ra màu sang đồ sáng trong cùng lồng.
• Nhúng cả mũ cử nhân vào chậu nước. Đế bìa cứng mềm ra là mũ không đội thẳng được nữa.
• Phơi nắng gắt cho nhanh khô. Vải sẫm bạc màu trông thấy chỉ sau vài buổi.
• Tự giặt áo thuê mà chưa hỏi bên cho thuê. Rủi ro đền bù nằm ở đây chứ không nằm ở chiếc áo.

Khi nào nên gửi tiệm

Nếu áo là của bạn, còn nhãn cho phép giặt nước và bạn có thời gian, tự làm ở nhà hoàn toàn ổn. Nên gửi trong các trường hợp:

• Nhãn ghi không giặt nước hoặc áo có phần thêu, viền trang trí, dây vai satin thật.
• Cần phẳng đẹp mà chỉ còn một ngày trước buổi chụp ảnh — đây là lý do thường gặp nhất vào mùa tốt nghiệp.
• Vết bẩn khó: son môi, rượu vang, cà phê, vết cỏ, phấn trang điểm dính cổ áo.
• Cả nhóm bạn cùng lớp cần làm một lượt trước ngày lễ — gom lại một đơn gọn hơn nhiều so với mỗi người tự loay hoay.
• Áo cất lâu bị ố vàng hoặc có chấm mốc sau vài mùa nồm.

Ở Nhà Gọn, áo cử nhân và lễ phục dài tính theo chiếc như nhóm áo váy dài 99.000đ; giặt khô tính theo chiếc và báo giá theo món khi bạn mang tới hoặc gửi ảnh trước. Mũ cử nhân 30.000–150.000đ tuỳ loại và tình trạng. Vết cần xử lý riêng thì khoản tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ vết, luôn báo giá trước khi làm. Đồ mặc kèm bên trong tính theo niêm yết: sơ mi 50.000–60.000đ, quần Âu, kaki hoặc jeans 55.000đ, vest 89.000–119.000đ. Cần lấy gấp trong 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20% — mùa tốt nghiệp thì nên gửi sớm hai ba ngày để khỏi rơi vào khoản phụ thu này.

Đồ được giặt riêng từng đơn — mỗi khách một lồng, đếm món khi nhận và đếm lại khi trả — nên chiếc áo cử nhân của bạn không đi chung lồng với đồ nhà ai khác. Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, khá tiện cho sinh viên khu vực quanh trường, chi tiết ở bài giặt là gần Đại học Hồng Đức. Mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày; có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, báo trước khi chốt lịch.