Cách giặt đồ bảo hộ thợ hàn và quần áo vải chống cháy

Sáu giờ chiều, anh thợ hàn về đến sân, cởi bộ đồ bảo hộ ra vắt lên dây phơi. Vai áo lấm tấm mấy chục lỗ nhỏ do vảy hàn bắn vào, ống tay bóng lên vì dầu máy, cả bộ ám mùi khói kim loại.

Vợ anh gom luôn vào máy giặt cùng đống quần áo của cả nhà, đổ nước giặt, thêm một nắp nước xả cho thơm. Bộ đồ ra thơm thật. Nhưng nếu đó là vải chống cháy, thì mẻ giặt vừa rồi có thể đã lấy đi đúng cái thứ khiến bộ đồ đó đáng tiền: khả năng không bén lửa.

Bài này viết cho người thợ và cho người nhà giặt hộ. Nguyên tắc lớn nhất chỉ có một câu: đọc nhãn của hãng trước, mọi mẹo giặt đứng sau nhãn.

Vì sao vải chống cháy giặt sai là mất tác dụng

Không phải bộ đồ bảo hộ nào cũng giống nhau. Trên thị trường có hai nhóm chính, và chúng chịu nước giặt theo hai kiểu khác nhau:

• Vải chống cháy tự thân — bản thân sợi đã có tính chống cháy, tính đó nằm trong sợi nên không bị giặt trôi. Nhưng vẫn hỏng theo cách khác: chất bẩn dễ cháy bám lên mặt vải thì lớp bẩn đó cháy, dù sợi không cháy.
• Vải bông được xử lý hoá học chống cháy — tính chống cháy đến từ lớp xử lý phủ vào sợi. Giặt sai hoá chất, giặt nước quá nóng hoặc giặt bằng thuốc tẩy đều có thể làm giảm lớp xử lý đó, và mắt thường không nhìn ra được bộ đồ đã yếu đi.

Đó là lý do câu đầu tiên trong mọi hướng dẫn của hãng đều là: giặt theo đúng chỉ dẫn ghi trên nhãn. Nhãn khâu trong cạp quần hoặc gấu áo ghi loại vải, nhiệt độ nước tối đa, được phép sấy hay không. Nhãn mờ hết chữ thì tra bản hướng dẫn của hãng theo mã bộ đồ, đừng đoán.

Bốn thứ không được cho vào mẻ giặt đồ chống cháy

1. Nước xả vải và mọi chất làm mềm. Nước xả để lại một lớp màng bám trên sợi cho vải mềm và thơm. Lớp màng đó là chất hữu cơ, nó bắt lửa, và nó tích lại sau nhiều lần giặt. Đồ chống cháy giặt xong hơi cứng tay là chuyện bình thường, không cần chữa.
2. Thuốc tẩy clo (nước Javen). Thuốc tẩy ăn vào lớp xử lý chống cháy và làm vải bạc, giòn. Vết ố cứng đầu thì xử lý theo cách hãng cho phép, đừng dội thuốc tẩy.
3. Chất tẩy gốc dầu, xăng, dầu hoả, dung môi pha sơn. Nhiều người dùng chúng để đánh vết dầu máy. Nhược điểm chí mạng: dung môi bay đi nhưng phần dầu nền còn lại thấm trong sợi, biến bộ đồ thành thứ dễ bắt lửa hơn cả lúc chưa giặt.
4. Hồ vải, tinh bột làm cứng. Cùng một lý do với nước xả: một lớp vật liệu cháy được nằm ngay trên mặt vải.

Thứ nên dùng thì đơn giản: nước giặt thông thường loại không kèm thuốc tẩy, liều vừa đủ, và xả thật kỹ. Xà phòng còn sót trong sợi cũng là chất bám, xả thêm một vòng không bao giờ thừa.

Giũ vảy hàn và xử lý dầu trước khi cho vào máy

Đây là bước hay bị bỏ, và bỏ là hỏng máy giặt lẫn hỏng mẻ đồ.

• Giũ mạnh ngoài sân, lộn trái từng ống tay ống quần. Vảy hàn, mạt mài, bụi kim loại đọng nhiều nhất ở gấu tay, túi ngực và mép cạp. Vỗ cho rơi hết trước khi mang vào nhà.
• Móc sạch túi. Que hàn thừa, bật lửa, đầu mỏ cắt sót trong túi là tai nạn chờ sẵn trong lồng máy.
• Dầu mỡ máy thì đánh vết trước. Chấm nước giặt đậm đặc lên vết, để thấm mươi phút rồi vò nhẹ; cách làm chi tiết có ở bài tẩy vết dầu mỡ trên quần áo. Vết dầu để nguyên mà cho vào máy thì nước giặt loãng không đánh nổi, dầu loang ra khắp bộ đồ.
• Không đổ đầy lồng. Đồ bảo hộ dày và nặng nước; nhồi chặt thì nước giặt không luồn tới sợi, giặt xong vẫn còn bụi kim loại nằm trong.

Và giặt riêng một mẻ, tách hẳn khỏi quần áo mặc thường của nhà. Vảy hàn cắm vào áo phông mỏng làm rách áo; dầu mỡ thì lây sang cả mẻ. Giặt xong nếu mẻ đó nhiều dầu, chạy thêm một vòng nước trắng cho sạch lồng rồi hãy giặt đồ nhà. Nguyên tắc tách mẻ này áp cho mọi loại đồng phục xưởng, chi tiết ở bài giặt đồ bảo hộ, đồng phục công nhân tại Thanh Hoá.

Nhiệt độ nước và cách làm khô

Phần này đơn giản nếu bám đúng nhãn, và ở Thanh Hoá còn thêm một biến số là mùa nồm.

• Nước ấm vừa hoặc nước mát, đúng mức nhiệt tối đa nhãn cho phép. Nước quá nóng làm co vải bông xử lý chống cháy và bào mòn lớp xử lý nhanh hơn.
• Chế độ giặt thường, vắt tốc độ vừa. Không cần chế độ ngâm nóng dài.
• Sấy thì theo nhãn. Nhãn cho sấy thì để mức nhiệt thấp và lấy ra khi còn hơi ẩm; nhãn cấm sấy thì phơi, không có ngoại lệ.
• Phơi trong bóng râm, chỗ có gió lùa, lộn trái để nắng không làm bạc mặt ngoài. Nắng gắt cả ngày cũng bào vải.
• Mùa nồm phải khô hẳn mới cất. Đồ dày ẩm mà gấp vào tủ là mốc, mà mốc trên đồ bảo hộ thì vừa hôi vừa làm mục sợi.
• Là ủi thì nhiệt thấp, và đừng là lên phần phản quang hay nhãn hướng dẫn — nhiệt làm chảy lớp phản quang.

Bao lâu giặt một lần, và khi nào bộ đồ hết dùng được

Nhiều người nghĩ giặt ít thì đồ lâu hỏng. Với đồ chống cháy thì ngược lại: bộ đồ bẩn dầu là bộ đồ nguy hiểm, vì lớp dầu bám trên vải cháy được kể cả khi sợi không cháy. Đồ dính dầu mỡ hoặc dính bụi dễ cháy thì giặt ngay, đừng để dồn.

Còn đây là lúc nên nghĩ tới việc thay bộ mới thay vì tiếp tục giặt — mang những dấu hiệu này báo bộ phận an toàn của đơn vị để họ kiểm tra và quyết định:

• Vải thủng, rách, cháy sém thành lỗ hoặc thành mảng cứng giòn.
• Sờn mỏng ở đầu gối, khuỷu tay, vai tới mức nhìn thấy ánh sáng qua vải.
• Đường chỉ bục, khoá kéo hỏng, cúc mất khiến bộ đồ không còn kín.
• Vết dầu, nhựa đường hay hoá chất không giặt sạch được sau khi đã xử lý đúng cách.
• Lớp phản quang bong, nứt hoặc nhãn hướng dẫn đã mất hết chữ.
• Bộ đồ đã dùng quá thời hạn mà hãng hoặc đơn vị quy định.

Găng tay, ủng và giày bảo hộ đi kèm cũng có cách làm riêng, không giặt chung với quần áo — xem bài vệ sinh ủng và giày bảo hộ lao động.

Khi nào nên gửi tiệm

Tự giặt ở nhà hoàn toàn được nếu bạn có máy riêng và có chỗ phơi thoáng. Mang ra tiệm giặt là Thanh Hoá sẽ hợp lý hơn khi:

• Nhà chỉ có một máy giặt dùng chung cho cả quần áo trẻ nhỏ — không muốn mạt kim loại và dầu máy đi qua lồng máy đó.
• Cả tổ thợ gửi cùng lúc, mấy chục bộ một đợt, giặt ở nhà không xuể.
• Đồ ám mùi khói và dầu nặng, giặt hai ba lần vẫn còn mùi.
• Mùa nồm không có chỗ phơi, đồ dày ba ngày chưa khô mà hôm sau đã phải mặc đi làm.
• Có vết dầu, nhựa đường, sơn cần người biết cách đánh vết chứ không phải cứ đổ hoá chất mạnh vào.

Về giá: đồ bảo hộ chống cháy chưa có mức cố định trong bảng giá niêm yết, vì mỗi loại vải một yêu cầu riêng của hãng. Bạn gửi ảnh món đồ và ảnh nhãn giặt qua Zalo 0943 386 369 để tiệm báo giá theo món trước khi làm, xem giá rồi mới chốt. Để tham chiếu: đồ bảo hộ vải thường gửi theo cân tính như giặt sấy quần áo thường, dưới 8kg 28.000đ/kg, từ 8kg trở lên 22.000đ/kg, đơn tối thiểu 30.000đ; mục tẩy vết đang niêm yết 30.000–200.000đ tuỳ vết; áo khoác giặt khô theo chiếc 40.000–120.000đ. Lấy trong 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20%.

Tiệm giặt riêng từng đơn, mỗi khách một lồng, đếm món khi nhận và đếm lại khi trả, và làm theo đúng nhãn giặt của nhà sản xuất — không tự ý dùng nước xả hay thuốc tẩy lên đồ chống cháy. Địa chỉ 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày; có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường. Vết dầu lâu ngày khó về như cũ thì tiệm nói trước để bạn cân nhắc, không hứa suông.