Cách giặt đồ vải gấm, đồ thêu và vải kim tuyến

Vuốt tay lên một tấm gấm, bạn thấy hoa văn hơi gồ lên so với nền vải. Đó không phải hoa in, mà là những sợi chỉ được dệt cho nổi lên bề mặt, chạy vượt qua vài sợi ngang rồi mới chìm xuống, nhờ vậy mà bắt sáng và có chiều sâu.

Chỗ đẹp đó cũng đúng là chỗ yếu. Sợi nổi không có gì đè lên, nên chỉ cần cái khoá kéo của chiếc quần jean nằm cùng lồng máy móc vào là kéo cả đoạn chỉ ra. Đồ thêu cũng vậy: mũi thêu nằm trên mặt vải, mặt sau chỉ có nút thắt giữ lại.

Tiệm nhận nhiều áo dài gấm, khăn choàng thêu, váy có mảng kim tuyến — lần nào khách hỏi cũng cùng một câu: giặt máy có sao không cô. Bài này trả lời câu đó.

Sợi nổi hỏng theo kiểu khác với vải trơn

Vải trơn dệt một trên một dưới, sợi nào cũng bị các sợi bên cạnh giữ chặt. Gấm thì khác, và hiểu chỗ khác này thì các bước sau đọc là thấy có lý ngay.

• Sợi nổi bị móc là kéo cả đoạn. Một sợi chỉ chạy vượt qua nhiều sợi ngang, móc vào một điểm thì cả đoạn dài bị rút lên thành vòng. Vuốt lại không hết, phải luồn ngược vào mặt trái.
• Chỉ thêu chỉ neo bằng nút ở mặt sau. Nút bung là mũi thêu tuột dần, thường bắt đầu từ đường viền ngoài hoa văn.
• Mặt gấm bị xù thì hết bóng, sợi tướp làm ánh sáng tán đi và tấm vải xỉn hẳn dù vẫn sạch.
• Nền và hoa co khác nhau. Nhiều tấm gấm nền một loại sợi, hoa một loại khác; gặp nước nóng thì hai loại co lệch nên mặt vải nhăn dúm theo đúng hình hoa văn.

Ba việc kiểm tra trước khi động vào nước

1. Đọc nhãn giặt. Ký hiệu chậu nước gạch chéo nghĩa là không giặt nước, gặp là dừng lại vì món này phải đi giặt khô. Vòng tròn có chữ P hoặc F cũng là chỉ dẫn cho giặt khô.
2. Thử màu ở góc khuất. Tăm bông thấm nước pha chất giặt, chấm vào mép gấu trong rồi ấn lên giấy trắng. Giấy ăn màu thì món này ra màu, không giặt chung với đồ khác.
3. Soi kỹ đính kết và nẹp. Cúc bọc vải, hạt cườm, nẹp dựng ở cổ và tà áo dài — chỗ nào lỏng thì khâu lại trước, vì giặt xong mới khâu thì thường đã mất hạt.

Còn phân vân giữa các hướng xử lý thì đọc bài phân biệt giặt ướt, giặt khô và giặt hấp.

Lộn mặt trái và cho vào túi lưới

Hai việc này nghe đơn giản nhưng gần như quyết định cả kết quả.

• Lộn mặt trái đưa sợi nổi vào trong. Ma sát dồn vào mặt lót, hoa văn và mũi thêu được che. Riêng động tác này đã bớt xù rõ rệt.
• Túi lưới phải rộng hơn món đồ. Nhồi chật thì vải gấp mạnh vào một nếp, giặt xong thấy hằn. Chọn túi mắt nhỏ, khoá kéo có nắp chặn.
• Mỗi món một túi, vì hai món thêu nhét chung vẫn cọ vào nhau như thường.
• Đừng ghép đồ nặng: không giặt chung với quần jean, khăn tắm, đồ có khoá kéo hay móc áo lót.

Giặt tay từng bước

1. Pha nước mát, dưới ba mươi độ. Nước ấm làm màu nhuộm nhả ra và làm nền với hoa co lệch nhau.
2. Hoà tan chất giặt trước khi thả đồ vào. Dùng loại dịu, không chứa chất tẩy trắng quang học. Đổ nước giặt đậm đặc thẳng lên mặt gấm là để lại vệt loang khó gỡ.
3. Nhúng và bóp nhẹ theo nhịp, ấn xuống rồi thả cho nước đi qua thớ vải. Không vò, không xoắn, không chà hai mặt vải vào nhau.
4. Ngâm tối đa mười phút, vì đồ thêu nhiều màu ngâm lâu là màu chỉ chạy sang nền.
5. Vết bẩn thì chấm, không chà. Lấy khăn trắng ẩm chấm nhẹ từ ngoài vào giữa vết.
6. Xả nước mát hai tới ba lượt cho tới khi nước trong.

Vắt và làm khô

Khâu này làm hỏng dáng nhiều món hơn cả khâu giặt.

• Không vắt máy, không vắt xoắn bằng tay. Lực xoắn kéo sợi nổi lệch khỏi vị trí và để lại nếp gãy ngay giữa thân vải.
• Cuộn trong khăn khô để hút nước. Trải món đồ lên khăn bông to, cuộn lại như cuộn bánh rồi ấn đều dọc thân cuộn.
• Phơi trong bóng râm, nơi có gió. Nắng trực tiếp làm bạc màu nhuộm và giòn sợi kim tuyến.
• Món nặng thì trải phẳng. Khăn choàng thêu, mảng gấm lớn nên trải ngang trên giá; treo móc là bị kéo dài theo trọng lượng nước.
• Mùa nồm thì bật quạt cho gió luân chuyển. Để món ướt vắt trên móc ba ngày trong phòng kín là có chấm mốc, mà mốc trên nền gấm sáng thì rất khó tẩy hết.

Là ủi: mặt trái, qua một lớp khăn lót

Bàn là chạm thẳng vào mặt gấm là bẹp sợi nổi, mà sợi bẹp thì hết bóng, không phục hồi.

• Lộn mặt trái rồi mới là. Nguyên tắc chung cho mọi mặt vải có sợi nổi.
• Lót một lớp khăn cotton mỏng giữa bàn là và vải. Với đồ thêu, lót thêm khăn bông ở dưới để mũi thêu lún vào khăn thay vì bị ép bẹp xuống mặt bàn.
• Nhiệt thấp và đi nhanh tay, đặt mức tơ và không giữ bàn là đứng yên một chỗ.
• Không xịt nước trực tiếp lên gấm, giọt nước để lại quầng; dùng hơi nước ở khoảng cách xa thì an toàn hơn.
• Không là lên mảng kim tuyến. Nhiệt làm lớp phủ bóng chảy và dính vào mặt bàn là.

Nền vải nhẹ như lụa còn nhạy nhiệt hơn nữa, xem thêm bài cách giặt áo lụa tơ tằm không hỏng.

Vải kim tuyến: nói thật về chuyện rụng nhũ

Sợi kim tuyến là sợi nền phủ một lớp kim loại mỏng hoặc màng bóng. Lớp phủ đã bong vì ma sát, nước nóng hay nhiệt bàn là thì không quay lại được. Việc còn làm được là chặn cho nó khỏi lan.

• Giặt tay nước mát, luôn lộn mặt trái.
• Bỏ nước xả vải gốc dầu. Lớp dầu bám vào làm sợi bết và bong nhanh hơn.
• Sợi mới xù chứ chưa đứt thì luồn vào trong, dùng kim khâu đẩy đầu sợi sang mặt trái. Đừng lấy kéo cắt sát mặt vải vì dễ tạo lỗ.
• Cất riêng, đừng ép chung ngăn tủ chật. Ma sát khi lấy ra cất vào cũng đủ làm bong dần.

Đồ đính kim sa, hạt đá có luật riêng ở bài cách giặt áo váy đính kim sa, hạt đá.

Cất giữ: treo có đệm vai

• Móc gỗ bản to hoặc móc bọc vải. Móc sắt mảnh để lại hai vết nhọn ở vai sau vài tháng.
• Túi vải thoáng, đừng túi nylon. Nylon giữ hơi ẩm, mùa nồm Thanh Hoá là chỗ sinh mốc.
• Chèn giấy ở nếp gấp với món phải xếp, vài tháng mở ra gấp lại theo nếp khác.

Những lỗi hay gặp

• Cho áo dài gấm vào máy chung với đồ có khoá kéo, lấy ra thấy một vệt chỉ bị kéo dài ngang ngực.
• Giặt nước ấm cho sạch nhanh, kết quả là mặt vải nhăn theo hình hoa văn.
• Vắt xoắn cho ráo bớt rồi đem phơi, dáng áo lệch hẳn.
• Là thẳng lên mặt gấm vì thấy nhăn, sợi nổi bẹp xuống và mất bóng.
• Xịt nước hoa hay keo xịt tóc lên vùng thêu, cồn làm chỉ đổi màu loang lổ.
• Chà bàn chải vào vết bẩn trên mảng kim tuyến, nhũ rụng thành mảng nhạt.
• Cất trong túi nylon kín suốt mùa nồm, mở ra thấy chấm mốc.

Khi nào nên gửi tiệm

Nên mang đi khi nhãn ghi không giặt nước; khi món có nền lụa tơ tằm hoặc gấm dệt sợi tơ thật; khi đính kết dày, kim tuyến mảng lớn, nẹp dựng ở cổ và tà; khi có vết dầu mỡ, vết mực, vết rượu vang cần dung môi đúng loại; hoặc khi đó là món kỷ niệm mà bạn không muốn liều tay.

Về giá, bảng niêm yết của tiệm hiện có áo dài trơn 80.000đ, áo dài kiểu 90.000–250.000đ tuỳ mức thêu và đính kết, váy dạ hội 150.000đ, áo váy dài 99.000đ, áo váy ngắn 77.000đ, khăn choàng 90.000–180.000đ. Món có kiểu thêu đặc biệt không nằm gọn trong các mục đó thì bạn gửi ảnh qua Zalo 0943 386 369 để tiệm báo giá theo món, xem giá rồi mới chốt. Cần lấy trong 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20%.

Tiệm giặt riêng từng đơn — mỗi khách một lồng, đếm món khi nhận và đếm lại khi trả, đồ thêu không bị ghép chung với đồ nặng. Địa chỉ 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày; có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường. Nếu xem xong thấy mảng kim tuyến đã bong tới mức không giữ lại được, tiệm sẽ nói thẳng trước khi nhận.