Cách giặt và bảo quản đồ vải tweed, vải dạ cá

Chiếc áo tweed mua từ mùa lạnh năm ngoái, giá bằng gần một tháng tiền chợ. Cả mùa mặc được bốn lần, toàn dịp có việc. Ống tay dính một vệt cà phê từ hôm ăn cưới, để đó, tính bụng cuối mùa giặt luôn thể.

Cuối mùa, chị bỏ vào máy giặt cùng mấy chiếc áo len. Chế độ nhẹ, nước ấm, chị nghĩ thế là cẩn thận rồi.

Lấy ra, áo hụt đi thấy rõ ở thân. Mặt vải bết lại, cái nếp dệt lấm tấm hai màu vốn là nét riêng của tweed giờ trông như một tấm nỉ. Vai áo gợn sóng vì lớp dựng bên trong co không đều với lớp ngoài. Ủi thế nào cũng không phẳng lại.

Vệt cà phê thì vẫn còn.

Tweed và dạ cá là gì, và vì sao chúng sợ nước

Tweed là vải len dệt thô, thường trộn nhiều màu sợi để ra bề mặt lấm tấm đặc trưng. Dạ cá là vải len dày dùng may áo khoác mùa lạnh, mặt vải được xử lý cho xốp và giữ ấm. Cả hai đều là len, và len có hai điểm yếu rất cụ thể:

• Sợi len có lớp vảy nhỏ trên bề mặt. Gặp nước nóng cộng với ma sát khi lồng giặt quay, các lớp vảy bám vào nhau và không gỡ ra được nữa. Vải co lại, mặt vải bết cứng, nếp dệt biến mất. Đây là hiện tượng không đảo ngược được — không có cách nào kéo áo về như cũ.
• Len ướt thì yếu và rất nặng. Treo áo len ướt lên móc là chính trọng lượng nước kéo giãn vai và thân áo.

Riêng áo khoác còn một tầng rủi ro nữa: bên trong thân và vai thường có lớp dựng để giữ phom, cùng lớp lót và có khi cả lớp đệm vai. Các lớp này làm từ vật liệu khác nhau, co giãn khác nhau khi ướt. Sau một lần giặt nước, mặt áo gợn sóng, cổ vênh, ve áo không nằm phẳng — và đây là kiểu hỏng mà bàn là không chữa được.

Cho nên nguyên tắc gọn một câu: tweed và dạ cá thì giặt khô, không giặt nước, trừ khi nhãn giặt khâu trên áo ghi rõ điều ngược lại. Giặt khô là gì và khi nào cần thì có ở bài giặt khô là gì, khi nào cần.

Ba việc được làm tại nhà

Không giặt nước không có nghĩa là bó tay. Ba việc sau làm đều tay thì áo giữ được lâu, và số lần phải mang ra tiệm cũng giảm.

Chải bụi theo thớ vải

• Dùng bàn chải lông mềm dành cho đồ len — lông cứng làm xù mặt vải.
• Chải theo một chiều, từ vai xuống gấu, theo đúng chiều thớ vải nằm. Chải qua chải lại là làm rối sợi.
• Treo áo lên móc rồi mới chải, đừng chải khi áo nằm bẹp trên giường.
• Chải sau vài lần mặc, đừng đợi tới lúc thấy bẩn. Bụi nằm lâu giữa các sợi thì mài sợi và bám thành mảng xám.
• Lăn bụi dính chỉ dùng cho tóc và xơ vải ở mặt ngoài, không thay được việc chải.

Xử lý vết cục bộ, ngay khi vừa dính

• Thấm, đừng chà. Lấy khăn giấy trắng hoặc khăn cotton sạch ấn nhẹ lên vết để hút bớt. Chà là đẩy vết ăn sâu vào giữa các sợi và làm xù mặt vải.
• Làm từ ngoài vào trong để vết không loang rộng.
• Nước lạnh, lượng rất ít. Làm ẩm một góc khăn sạch rồi chấm, đừng đổ nước lên áo.
• Thử ở chỗ khuất trước — mặt trong gấu áo hoặc phần dưới ve — chờ khô hẳn rồi mới làm ở chỗ nhìn thấy.
• Vết dầu mỡ thì dừng lại, đừng tự chữa. Nước không lấy được dầu, và mọi thứ bạn thử thêm chỉ làm tiệm khó xử lý hơn về sau.
• Để khô tự nhiên, không hơ máy sấy tóc nóng — nhiệt cố định vết lại.

Hong gió cho bay mùi

Mùi thức ăn, mùi khói, hơi ẩm sau một buổi ngoài đường phần lớn bay đi nếu bạn cho áo thở. Treo áo lên móc, để chỗ thoáng gió, trong bóng râm, vài giờ tới một đêm. Không phơi nắng trực tiếp — nắng gắt làm phai màu và khô giòn sợi len. Áo vừa đi mưa về thì lắc nhẹ cho ráo, treo hong tới khô hẳn rồi mới cất, đừng nhét ngay vào tủ.

Treo đúng: cái móc quan trọng hơn bạn nghĩ

Áo dạ và áo tweed nặng, nên chỗ chịu lực là vai. Móc sai thì áo hỏng phom ngay trong tủ, không cần giặt.

• Dùng móc gỗ hoặc móc nhựa có vai dày, bản rộng, cong theo dáng vai. Móc sắt mảnh dồn toàn bộ sức nặng vào hai điểm nhỏ, để lâu thành hai cái mấu nhô lên ở vai.
• Móc phải rộng đúng bằng vai áo, không ngắn hơn — móc ngắn làm vai áo đổ vào trong.
• Cài một hai khuy trên để thân áo giữ đúng dáng.
• Chừa khoảng trống hai bên trong tủ. Nhồi chật là áo bị ép nhăn và không thoát ẩm.
• Đừng treo áo dài chạm sàn tủ, gấu áo quệt xuống sẽ bẩn và sờn.
• Áo len mỏng thì gấp, không treo — nhưng áo khoác dạ có lớp dựng thì phải treo, gấp là gãy nếp ở vai và ve.

Hơi nước làm phẳng, thay vì là trực tiếp

Bàn là đặt thẳng lên mặt tweed sẽ ép bẹp các vòng sợi nổi, để lại vệt bóng không xoá được. Cách an toàn hơn là dùng hơi nước:

1. Treo áo lên móc vai dày, để áo rủ tự nhiên.
2. Dùng bàn là hơi nước cầm tay, giữ cách mặt vải vài phân, đưa từ trên xuống theo chiều thớ. Hơi nước làm sợi len giãn ra và nếp nhăn tự duỗi.
3. Không có bàn là hơi thì treo áo trong phòng tắm khi vừa tắm nước nóng xong, đóng cửa, để mười lăm tới hai mươi phút. Hơi ẩm trong phòng làm phẳng phần lớn nếp nhăn nhẹ.
4. Buộc phải là thì lộn mặt trái, phủ một tấm vải cotton ẩm lên trên, chỉnh nhiệt ở nấc dành cho len, ấn xuống rồi nhấc lên chứ không đẩy trượt bàn là.
5. Để áo khô và nguội hẳn trên móc trước khi mặc hoặc cất — mặc lúc còn ẩm là nếp nhăn quay lại ngay.

Áo nhung tăm cũng cùng nhóm vải có mặt nổi dễ bẹp, cách xử lý ở bài giặt đồ vải nhung tăm corduroy.

Cất qua mùa hè: chỗ nhiều áo hỏng nhất

Áo dạ hỏng nhiều nhất không phải lúc mặc, mà là mấy tháng nằm im trong tủ. Miền Bắc nồm ẩm, lại thêm nhậy cắn — hai thứ này âm thầm.

1. Giặt sạch trước khi cất. Đây là việc quan trọng nhất. Nhậy bị hút bởi mồ hôi, dầu da và vụn thức ăn còn lại trên vải, chứ không phải bởi len sạch. Cất áo bẩn qua hè là mời chúng tới.
2. Áo phải khô hoàn toàn, kiểm ở nách, cổ và các đường may dày — đó là chỗ khô sau cùng.
3. Dùng túi vải cotton hoặc túi không dệt có lỗ thoáng. Không dùng túi nilon kín và không hút chân không: len cần thở, bọc kín thì hơi ẩm đọng lại thành mốc, và sợi bị ép bẹp cả mùa sẽ mất độ phồng.
4. Chống côn trùng bằng thứ có mùi tự nhiên — gỗ tuyết tùng, túi thơm oải hương — đặt gần áo nhưng không chạm trực tiếp vào vải. Băng phiến truyền thống thì mùi bám rất dai và không hợp chỗ có trẻ nhỏ.
5. Thêm gói hút ẩm trong tủ, thay theo mùa.
6. Giữa mùa hè lấy áo ra một lần, hong gió chỗ râm vài giờ rồi cất lại. Lần kiểm này còn giúp phát hiện sớm lỗ nhậy khi mới li ti.

Khi nào bắt buộc mang ra tiệm

Ranh giới khá rõ. Mang ra tiệm khi:

• Nhãn giặt ghi giặt khô — hầu hết áo tweed và dạ cá đều vậy.
• Vết dầu mỡ, vết mực, vết rượu vang, vết mỹ phẩm — nhóm này nước không lấy được.
• Cuối mùa lạnh, trước khi cất qua hè.
• Áo đã ám mùi mà hong gió mấy hôm không hết.
• Áo có lớp dựng, đệm vai, lót lụa — vest, áo khoác dài, ghi lê.
• Bạn đã lỡ tự xử lý và thấy vết loang rộng ra — dừng ngay, đừng thử tiếp, mang cả áo tới và nói rõ đã dùng thứ gì lên vết.

Áo da và áo măng tô thuộc nhóm khác, xem bài giặt áo da, măng tô giữ phom.

Giá giặt khô tại Nhà Gọn Laundry

Nhóm này tính theo chiếc, không tính theo cân. Bảng giá niêm yết:

• Áo dạ ngắn (dưới 60cm): 89.000đ
• Áo dạ dài (60–80cm): 132.000đ
• Áo khoác: 40.000–120.000đ tuỳ loại
• Ghi lê: 45.000–56.000đ
• Vest nam/nữ: 89.000–119.000đ

Mức nằm trong khoảng thì phụ thuộc kiểu áo, chất liệu và tình trạng thực tế, nên tiệm xem áo rồi báo con số cụ thể trước khi làm. Lấy ngay sau 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20%.

Món chưa có mức cố định trong bảng giá niêm yết thì gửi ảnh món đồ và ảnh nhãn giặt qua Zalo 0943 386 369 để tiệm báo giá theo món trước khi làm. Tiệm giặt là Thanh Hoá này ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày, có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường. Áo đã bị co hay đã loang màu từ trước thì tiệm nói rõ giới hạn trước khi nhận, để bạn không kỳ vọng nhầm.