Cách giặt võng nằm, võng vải tại nhà

Cái võng là món đồ kỳ lạ trong nhà: dùng nhiều nhất mà giặt ít nhất. Bố mẹ nằm trưa, ông bà ru cháu, trẻ con leo lên nhún nhảy — ngày nào cũng có người tựa lưng vào nó, nhưng hỏi lần gần nhất giặt là khi nào thì hầu như ai cũng ngẩn ra. Đến lúc đưa mũi lại gần thấy mùi hơi chua chua, hoặc nhìn nghiêng thấy mặt vải xỉn hẳn so với mép còn giấu trong khung, thì mới giật mình.

Ở Thanh Hoá còn có thêm yếu tố thời tiết. Mùa nồm tháng Hai tháng Ba, tường còn đổ mồ hôi thì tấm vải võng treo trong nhà cũng ngậm ẩm cả tuần không khô nổi. Nhà nào gần biển Sầm Sơn thì thêm hơi muối và cát mịn bám vào sợi. Bài này gom lại cách giặt võng nằm tại nhà cho đúng: tháo khung sao cho an toàn, võng lưới và võng vải khác nhau chỗ nào, xử lý mốc ở chỗ tiếp giáp khung, và khi nào thì nên gửi tiệm cho nhẹ người.

Trước tiên, phân biệt hai loại võng — vì cách giặt khác nhau

Nhìn thoáng qua thì cái nào cũng là "võng", nhưng trong chậu giặt chúng là hai câu chuyện:

• Võng lưới — đan bằng sợi dù hoặc sợi cước, nhìn xuyên qua được. Loại này nhẹ, nhanh khô, ít bám bẩn sâu; nhưng mắt lưới rất dễ bị kéo giãn và rất dễ quấn vào trục lồng máy giặt. Nguyên tắc với võng lưới: giặt tay là chính, hạn chế vắt xoắn, không kéo căng khi còn ướt.
• Võng vải — vải bố, canvas, kaki dày, có loại chần thêm lớp bông mỏng cho êm lưng. Loại này thấm mồ hôi và bụi vào sâu trong sợi, nặng nước, lâu khô. Võng vải giặt máy được nếu làm đúng cách, nhưng phải để ý tải trọng máy và thời gian sấy.

Trước khi làm gì cũng nên tìm nhãn giặt. Võng bán ở chợ và cửa hàng gia dụng nhiều khi có một mẩu nhãn khâu ở mép trong, ghi ký hiệu nhiệt độ nước và có được sấy hay không. Nhãn có thì theo nhãn — nó luôn đúng hơn phỏng đoán của mình.

Bước 1 — Tháo khung an toàn, đừng vội

Đây là bước hay bị làm ẩu nhất, và cũng là bước dễ gây tai nạn nhỏ trong nhà. Khung võng xếp bằng thép có lò xo và chốt, tháo sai thì thanh bật ra kẹp tay như một cái bẫy.

1. Dựng võng ở chỗ rộng, dưới nền phẳng. Không tháo trong góc hẹp hay trên nền trơn.
2. Tháo lò xo và móc treo trước. Giữ chặt bằng một tay, tay kia gỡ móc; nếu lò xo căng thì hạ bớt độ căng bằng cách chụm hai đầu khung lại trước.
3. Rút thanh khung ra khỏi ống vải. Vải võng thường luồn thanh ngang ở hai đầu; rút thẳng, không xoay lắc, tránh làm rách đường may ống luồn.
4. Kiểm tra ốc vít, đinh tán, mảnh sắt gỉ còn sót. Một con ốc rơi lại trong ống vải mà đi vào lồng máy là đủ làm xước lồng hoặc kẹt bơm xả.
5. Rũ mạnh ngoài sân. Bụi, tóc, vụn bánh của trẻ con, cát biển — cho chúng bay đi trước khi gặp nước, đỡ hẳn một lượt bẩn.

Nếu võng có phần đệm rời hoặc gối kèm, tách ra xử lý riêng. Ruột gối và đệm dày không giặt cùng nhịp với tấm vải, cứ nhét chung một mẻ là cả bộ cùng ướt sũng và cùng lâu khô.

Bước 2 — Xử lý vết bẩn cứng đầu trước khi giặt tổng

Trên mặt võng thường có ba nhóm vết quen mặt: vệt mồ hôi ố vàng ở chỗ gáy và lưng, vết sữa hoặc đồ ăn của trẻ con, và vệt mốc chấm đen ở mép vải áp khung. Đừng ném cả tấm vào nước rồi hy vọng bột giặt tự lo — vết cục bộ phải xử lý cục bộ.

Cách làm quen thuộc và an toàn: pha nước ấm với một chút chất giặt, thấm lên vết, để ngấm 15–20 phút rồi chải nhẹ bằng bàn chải lông mềm theo chiều sợi vải. Chải ngang thớ vải là cách nhanh nhất để làm xù mặt bố. Với vải màu, luôn thử trước ở mép khuất — chẳng hạn mặt trong của ống luồn thanh — chờ vài phút xem có phai không rồi mới làm rộng ra.

Còn vết mốc ở chỗ tiếp giáp khung thì cần thêm một bước: mang ra ngoài trời phủi khô trước cho bụi bào tử bay đi, rồi mới ngâm. Làm ướt ngay khi mốc còn dày chỉ khiến vết loang rộng ra vùng vải sạch xung quanh. Nếu nhà bạn năm nào cũng gặp cảnh này thì đọc thêm bài cách xử lý quần áo ẩm mốc ở Thanh Hoá — nguyên tắc chống mốc cho vải nói chung áp thẳng được cho võng.

Nói thật cho công bằng: vết mốc mới thường mờ đi rõ rệt sau một lượt xử lý tử tế, nhưng vết mốc cũ để cả mùa, đã ăn vào sợi và làm ố nền vải, thì khả năng phục hồi hạn chế. Đừng kỳ vọng trở lại như mới, và cũng đừng vì sốt ruột mà đổ liều thuốc tẩy gấp đôi — sợi bố mục thì không cứu lại được.

Bước 3 — Giặt tay hay giặt máy?

Giặt tay hợp với võng lưới, võng đã cũ, võng có đường may mỏng manh, hoặc võng màu đậm mà bạn chưa chắc có phai không. Cho nước ấm vừa tay vào chậu lớn hoặc bồn tắm, hoà chất giặt cho tan hẳn trước khi thả vải vào — bột chưa tan bám cục lên vải màu là một nguyên nhân gây loang. Ngâm 20–30 phút, dùng tay bóp nhẹ, tuyệt đối không vò xoắn kiểu vắt khăn. Xả 2–3 nước cho hết bọt, rồi ép nhẹ cho ráo thay vì vắt kiệt.

Giặt máy hợp với võng vải bố cỡ vừa, còn chắc đường may. Vài điểm phải nhớ:

• Gấp gọn và cho vào túi lưới cỡ lớn. Túi lưới giữ cho tấm vải không xoè ra quấn trục và không cọ vào thành lồng. Chọn túi và dùng túi thế nào cho đúng có ở bài cách dùng túi lưới giặt đồ đúng cách.
• Kiểm tra tải trọng máy — đây là điểm dễ bỏ qua nhất. Tấm võng khô cầm nhẹ tênh, nhưng ngậm nước xong có thể nặng gấp ba bốn lần. Máy 8kg mà nhét tấm võng vải dày là lồng lệch, máy rung giật, nhảy cả chân đế. Cân thử tấm võng lúc khô, và cứ để nó chạy một mình một mẻ cho chắc.
• Không giặt chung với đồ mỏng. Áo sơ mi, đồ lót, khăn mặt bị một tấm vải nặng đè và cuốn trong lồng thì rất dễ giãn cổ, tuột chỉ, rách mép.
• Chế độ nhẹ, nước lạnh hoặc ấm dưới 40°C, tốc độ vắt thấp. Vắt tốc độ cao làm tấm vải xoắn thành thừng, hằn nếp gãy rất khó phẳng lại.

Bước 4 — Phơi: khâu quyết định võng có mốc lại hay không

Giặt sạch mà phơi sai thì công cốc, thậm chí còn tệ hơn lúc chưa giặt. Ba nguyên tắc:

1. Trải rộng, đừng vắt đôi lên dây. Vắt đôi nghĩa là hai lớp vải úp vào nhau, phần giữa cả ngày không thấy gió — đó chính là chỗ mốc sẽ mọc. Trải ngang qua hai dây phơi, hoặc mắc lại lên khung ngoài hiên cho vải căng tự nhiên.
2. Tránh nắng gắt giữa trưa. Nắng miền Trung tháng Sáu tháng Bảy làm bay màu vải và làm sợi bố giòn đi trông thấy. Phơi chỗ thoáng gió, nắng nhẹ hoặc bóng râm có gió là vừa. Vì sao nắng gắt phá vải, và phơi thế nào cho vừa, có phân tích kỹ ở bài cách phơi đồ tránh bạc màu, giòn vải do nắng gắt.
3. Sờ kỹ chỗ dày trước khi cất. Đường viền, ống luồn thanh, mép may nhiều lớp — những chỗ này khô sau cùng. Mặt vải khô mà mép còn ẩm thì chỉ vài ngày là có mùi. Mùa nồm nên bật quạt thổi thẳng vào tấm võng vài tiếng, hoặc mang ra hiên có gió.

Khi lắp lại, đợi vải khô hoàn toàn rồi mới luồn thanh khung. Luồn lúc còn ẩm là tự tạo lại đúng cái ổ ẩm mà bạn vừa mất công dọn.

Những lỗi hay gặp

• Quên tháo hết phụ kiện. Móc sắt, chốt nhựa, thanh ngắn còn kẹt trong ống vải — vào lồng máy là kêu ầm và có khi xước lồng.
• Ngâm thuốc tẩy quá lâu "cho chắc". Thuốc tẩy clo dùng nhiều và dùng lâu làm sợi cotton mục dần, và trớ trêu là còn khiến vải trắng ngả vàng ngược lại. Ngâm đúng thời gian ghi trên nhãn, xả thật kỹ.
• Vắt xoắn võng lưới. Mắt lưới giãn ra là không co lại được, nằm sẽ thấy lệch và võng sâu bất thường ở một bên.
• Cất vào tủ khi vải mới "gần khô". Gần khô không phải là khô. Đây là nguyên nhân hay gặp nhất của mùi ẩm mốc trong tủ.
• Giặt võng chung với chăn ga cho tiện. Cả hai đều nặng nước, chồng lên nhau thì máy quá tải và cả hai cùng không sạch.

Khi nào nên gửi tiệm

Có mấy tình huống mà tự làm ở nhà vừa mệt vừa không tới:

• Võng khổ lớn, võng vải chần bông dày. Máy giặt gia đình không kham nổi tải trọng, và quan trọng hơn là không sấy khô kiệt được — mà ruột ẩm chính là nguồn mốc.
• Nhà không có chỗ phơi tử tế, nhất là chung cư hoặc nhà ống trong phố mùa nồm.
• Vết bẩn cần tẩy riêng — mốc lâu ngày, vết dầu mỡ, vết mực.
• Giặt dọn nhà cuối năm hoặc trước mùa cưới, khi cần dọn một lượt cả võng, chăn ga, rèm, thảm.

Ở Nhà Gọn, võng không nằm trong nhóm quần áo thường nên tiệm cân và báo giá theo món trước khi làm, tuỳ chất liệu, kích thước và mức bẩn. Nếu có vết cần tẩy riêng thì khoản tẩy vết dao động 30.000–200.000đ tuỳ vết và luôn báo giá trước — không có chuyện làm xong mới báo. Đơn giặt sấy chăn ga tính 35.000đ/kg, chăn siêu nhẹ 45.000đ/kg, chăn lông vũ 55.000đ/kg, để bạn hình dung mặt bằng khi gửi cả bộ. Cần lấy gấp trong 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20%.

Đồ được giặt riêng từng đơn — mỗi khách một lồng, đếm món khi nhận và đếm lại khi trả — và sấy bằng máy sấy công nghiệp, tức là khô kiệt cả phần mép dày chứ không phải khô mặt ngoài. Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày; có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, báo trước khi chốt lịch.