Cách tẩy vết mực tàu, mực thư pháp trên quần áo

Hai tám Tết, nhà bày cái bàn con ngoài hiên để viết câu đối. Đĩa mực tàu đặt hơi sát mép bàn, người ngồi cạnh với tay lấy tờ giấy đỏ, khuỷu tay chạm phải. Một vệt đen ngoằn ngoèo nằm gọn trên vạt áo sơ mi trắng vừa là phẳng hôm qua.

Phản xạ đầu tiên của gần như tất cả mọi người là chạy vào nhà tắm, xả nước, xát xà phòng cục lên rồi chà thật mạnh. Sau ba phút, vệt mực từ bằng ngón tay đã loang ra bằng bàn tay, mà chỗ đen nhất thì vẫn đen.

Chỗ sai không nằm ở việc bạn xử lý chậm. Chỗ sai nằm ở chỗ mực tàu không giống bất kỳ loại mực nào khác mà bạn từng gặp trên quần áo — và cách chữa cho mực bút bi lại làm hỏng thêm vết mực tàu.

Mực tàu bám vào vải theo kiểu khác hẳn mực bút bi

Mực bút bi là phẩm màu hoà trong một dung môi (chất lỏng dùng để hoà tan) gốc dầu. Bạn phá lớp dầu ấy bằng cồn thì màu đi theo dung môi ra ngoài — nguyên lý và các bước cụ thể nằm ở bài cách tẩy vết mực bút bi trên quần áo.

Mực tàu và mực thư pháp truyền thống thì không đi theo lối đó. Thành phần chính của nó là muội than — bồ hóng nghiền cực mịn, thứ vốn được làm ra để không phai, không bạc dưới nắng, để chữ viết trên giấy còn nguyên sau hàng trăm năm. Muội than gần như không tan trong nước, cũng không tan trong cồn. Nó chỉ được giữ lơ lửng trong đĩa mực nhờ một lớp keo.

Khi giọt mực rơi xuống vải, ba việc xảy ra rất nhanh:

• Chất lỏng chạy dọc theo sợi vải nhờ hiện tượng mao dẫn (nước tự leo theo khe hẹp), kéo mực lan rộng ra quanh điểm rơi.
• Hạt muội than lọt vào khe giữa các sợi và vào cả những rãnh nhỏ trên bề mặt từng sợi. Cỡ hạt rất nhỏ nên nó chui được sâu.
• Keo khô lại và ghim hạt tại chỗ. Đây là kiểu bám cơ học — hạt bị kẹt vật lý, chứ không phải bám bằng liên kết hoá học có thể phá bằng chất tẩy.

Hiểu ba việc này thì bạn tự suy ra được vì sao chà mạnh là hại: mỗi cái chà đều đang ép hạt muội đi sâu hơn vào lõi sợi và đồng thời phết chúng ra vùng vải xung quanh còn sạch. Vết không mất đi, chỉ đổi từ đậm-nhỏ sang nhạt-rộng, mà tổng lượng muội trong vải thì tăng vùng phủ.

Bốn việc tuyệt đối tránh

1. Không chà. Không chà bằng bàn chải, không vò hai vạt vải vào nhau, không xát xà phòng cục. Thao tác đúng luôn là thấm — ấn xuống rồi nhấc lên.
2. Không dùng nước nóng. Nhiệt làm lớp keo trong mực đông lại và bám chặt vào sợi, hạt muội bị nhốt luôn. Vết đã qua nước nóng thì gần như hết cửa xử lý. Nước lạnh, chỉ nước lạnh.
3. Không cho vào máy sấy và không là ủi khi vết chưa xử lý xong. Sấy và bàn là đều là nhiệt, tác hại giống hệt nước nóng, thậm chí nhanh hơn.
4. Không đổ ụp chất tẩy lên giữa vết. Làm vậy là đẩy mực loang ra ngoài rìa. Luôn chấm từ ngoài rìa vào trong tâm vết.

Vết còn ướt: làm ngay theo thứ tự này

Vết còn ướt là cơ hội thật sự. Càng lâu, keo càng khô, càng khó.

1. Cởi áo ra, trải phẳng. Đừng xử lý khi áo vẫn đang mặc trên người — bạn không lót được mặt dưới, và mực sẽ in sang lớp áo trong.
2. Lót giấy thấm xuống dưới vết. Một xấp khăn giấy trắng hoặc khăn cũ sạch, màu trắng, đặt ngay dưới chỗ dính mực. Giấy có màu thì phẩm màu của giấy có thể phai ngược lên áo.
3. Thấm từ mặt trái. Lật áo lại, dùng khăn giấy khác ấn xuống mặt trái của vết. Ấn — nhấc — đổi chỗ giấy sạch — ấn tiếp. Bạn sẽ thấy mực ăn sang giấy. Làm tới khi giấy gần như không ăn màu nữa.
4. Xả nước lạnh từ mặt trái. Để vòi chảy xuyên qua vải từ phía sau ra phía trước, tức là đẩy mực ra theo đúng đường nó vừa đi vào. Xả từ mặt phải là ép mực sâu thêm.
5. Nhỏ nước giặt lỏng lên vết. Vài giọt, vỗ nhẹ bằng đầu ngón tay cho ngấm đều, để yên mười đến mười lăm phút. Xà phòng lỏng bám vào hạt muội đã long ra và giúp nước cuốn chúng đi.
6. Xả lại bằng nước lạnh và xem kết quả dưới ánh sáng tự nhiên, đừng xem dưới đèn vàng.
7. Còn bóng mờ thì mới tới cồn. Thử góc khuất xong, thấm cồn 70 độ vào bông gòn, chấm nhẹ từ ngoài rìa vết đi dần vào tâm, giấy thấm vẫn phải nằm dưới. Đổi bông liên tục, thấy bông ăn màu là đang có tác dụng. Xả nước lạnh ngay sau đó.
8. Lặp lại tối đa hai đến ba vòng, rồi giặt cả áo như bình thường bằng nước lạnh. Phơi khô tự nhiên, không sấy, không là cho tới khi bạn chắc chắn không xử lý thêm nữa.

Vết đã khô, phát hiện sau vài ngày

Trường hợp hay gặp: áo cất vào giỏ đồ bẩn, tuần sau lôi ra mới thấy. Lúc này keo đã khô cứng, việc của bạn là làm mềm nó trước rồi mới tính chuyện kéo muội ra.

• Ngâm nước lạnh pha nước giặt lỏng khoảng ba mươi phút đến một tiếng để lớp keo mềm lại. Đừng ngâm qua đêm với áo màu, vì màu áo có thể phai loang.
• Thấm và xả đúng như các bước ở phần trên, kiên nhẫn hơn, làm nhiều vòng ngắn thay vì một vòng dài.
• Chấm cồn nếu còn bóng, vẫn từ ngoài vào trong, vẫn có giấy thấm lót dưới.
• Dừng lại khi hai vòng liên tiếp không thấy nhạt thêm. Cố thêm nữa thì phần bị hao là sợi vải và màu áo, không phải vết mực.

Nếu chỗ dính mực nằm trên áo trắng đi lễ, đi chùa — loại đồ mà cả bộ phải trắng đều thì nhìn mới ổn — bạn nên đọc thêm cách giữ nền trắng khỏi ngả vàng ở bài cách giặt áo trắng đi lễ chùa, đồ phật tử. Vết mực xử lý xong mà nền áo lại xỉn đi thì nhìn tổng thể vẫn không ăn thua.

Nói thẳng: mờ đi là kết quả hợp lý, không phải thất bại

Đây là phần nhiều bài viết trên mạng né tránh, còn tiệm thì buộc phải nói với bạn từ lúc nhận đồ.

Vết mực tàu trên vải sáng màu, trong phần lớn trường hợp, chỉ mờ đi rõ rệt chứ khó sạch trắng hoàn toàn. Lý do đã nói ở trên: hạt muội lọt vào lõi sợi thì không có dung môi nào kéo ra được, vì nó không tan. Cái bạn lấy đi được là phần mực nằm ở bề mặt và ở khe giữa các sợi.

Mức độ ăn thua phụ thuộc vào mấy yếu tố khá cụ thể:

• Thời gian. Xử lý trong mười phút đầu khác hẳn xử lý sau ba ngày.
• Loại vải. Sợi tổng hợp như polyester nhẵn và ít ngấm, thường nhả mực khá tốt. Cotton và lanh xốp, ngấm sâu, khó hơn. Tơ tằm và len thì vừa khó vừa dễ hỏng nếu thao tác mạnh.
• Màu nền. Trên vải tối, một vết mờ gần như không ai nhận ra. Trên áo trắng thì mắt bắt được ngay cả bóng xám nhạt.
• Loại mực. Mực thỏi mài truyền thống, mực nước công nghiệp, mực có thêm chất chống nhoè — mỗi loại một độ lì khác nhau, và bạn thường không biết mình gặp loại nào.

Cho nên cách đặt kỳ vọng đúng là: đưa vết về mức không còn bắt mắt khi mặc. Bạn nhìn gần vẫn thấy bóng mờ, nhưng người đối diện thì không. Ai hứa với bạn là sẽ sạch bong như chưa từng dính thì bạn nên nghi ngờ.

Khi nào nên mang ra tiệm tẩy vết

Tự xử lý ở nhà hợp lý với đồ mặc thường ngày, vải khoẻ, vết nhỏ. Có mấy tình huống nên dừng tay và mang đi:

• Đồ đắt hoặc có ý nghĩa — áo dài, vest, sơ mi lụa, áo cưới, đồ kỷ niệm. Rủi ro làm hỏng cao hơn giá trị của việc tự làm.
• Vải chỉ giặt khô — nhãn ghi giặt khô thì nước là kẻ thù, đừng xử lý ướt tại nhà.
• Vết lớn hoặc nhiều vết — mực đổ cả đĩa lên vạt áo thì thao tác thấm bằng tay không xuể.
• Bạn đã thử một vòng và thấy vết lan rộng ra. Dừng ngay, để nguyên hiện trạng, đừng làm thêm bước nào và mang tới tiệm — nói rõ mình đã dùng chất gì. Thông tin đó quyết định cách xử lý tiếp.
• Áo có sẵn vết ố hoặc mốc ở chỗ khác. Xử lý riêng lẻ từng loại vết dễ làm áo loang màu không đều; cách nhận diện và xử lý vết ố mốc có ở bài tẩy vết ố mốc quần áo.

Về giá tại tiệm: tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ loại vết, kích thước và chất vải — nhân viên xem đồ rồi báo trước khi làm. Giặt sấy quần áo theo cân, dưới 8kg 28.000đ/kg, từ 8kg trở lên 22.000đ/kg, đơn tối thiểu 30.000đ. Đồ theo chiếc: sơ mi 50.000–60.000đ, quần Âu hoặc kaki hoặc jeans 55.000đ, vest 89.000–119.000đ, ghi lê 45.000–56.000đ, áo khoác 40.000–120.000đ, áo dài trơn 80.000đ, áo dài kiểu 90.000–250.000đ, quần và áo dài truyền thống 100.000–300.000đ mỗi bộ, chân váy 40.000–70.000đ, khăn choàng 90.000–180.000đ. Giặt sấy chăn ga 35.000đ/kg. Lấy ngay trong 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20%. Món nào không có trong bảng niêm yết thì tiệm không tự đặt giá — gửi ảnh qua Zalo 0943 386 369 để được báo giá theo món.

Tiệm dùng máy giặt sấy công nghiệp, giặt riêng từng đơn nên đồ nhà bạn không nằm chung lồng với đồ khách khác, đếm món khi nhận và khi trả. Với đồ dính mực, nhân viên xem vải và xem vết trước, nói thẳng mức có thể làm được rồi mới nhận. Địa chỉ 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày, có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường.