Cách tẩy vết rỉ sét trên quần áo, khăn trải và đồ vải trong nhà

Tối qua trời hửng, cả nhà tranh thủ phơi hết chỗ đồ tồn mấy hôm nồm. Sáng ra thu vào, chiếc áo sơ mi trắng có hai vệt nâu đỏ nằm vắt ngang vai, đúng chỗ áo chạm vào thanh phơi bằng sắt đã tróc sơn. Vò xà phòng không đi, ngâm nước tẩy thì vết còn sẫm thêm.

Vết rỉ sét là một trong những loại vết bị xử lý sai nhiều nhất, vì nhìn qua nó giống vết ố vàng, mà cách chữa vết ố lại làm hỏng vết rỉ. Nhà nào có giá phơi bằng sắt, có mắc áo kim loại, có khoá kéo cũ, hoặc quán ăn có giá kê khăn trải bằng thép sơn tĩnh điện đã tróc, đều gặp chuyện này.

Bài này chỉ cách nhận ra đúng vết rỉ, vì sao thuốc tẩy clo phản tác dụng, làm gì cho đồ trắng và đồ màu, và quan trọng nhất là xử lý cái nguồn gây rỉ để chuyện không lặp lại tháng sau.

Nhận ra vết rỉ sét, đừng nhầm với vết ố vàng

Hai loại vết này khác nhau về bản chất, nên phải phân biệt trước khi động tay.

• Màu sắc. Vết ố do mồ hôi hoặc do cất lâu thường ngả vàng nhạt, vàng ngà. Rỉ sét có sắc nâu đỏ hoặc cam gạch, đậm rõ ở tâm vết và nhạt dần ra rìa.
• Hình dáng. Vết ố loang thành mảng mờ, không có ranh giới. Rỉ sét thì in đúng hình vật kim loại đã chạm vào: vệt thẳng nếu do thanh phơi, chấm tròn nếu do đinh vít, vệt cong nếu do móc áo.
• Vị trí. Rỉ sét bám ở nơi vải tiếp xúc kim loại: vai áo, gấu áo, mép khăn trải, quanh khoá kéo, cúc bấm, móc quần.

Về bản chất, rỉ sét là oxit sắt đã bám vào và liên kết với sợi vải. Nó không phải là một lớp bẩn nằm trên bề mặt, mà là một chất màu đã gắn vào sợi, gần giống thuốc nhuộm. Hiểu điều này là hiểu vì sao chà mạnh không có tác dụng.

Vì sao thuốc tẩy clo làm vết rỉ đậm thêm

Đây là sai lầm phổ biến nhất và cũng là sai lầm khó cứu nhất.

Thuốc tẩy clo làm sạch bằng cơ chế oxy hoá, nó phá cấu trúc màu của vết bẩn bằng một phản ứng oxy hoá mạnh. Với vết cà phê hay vết ố mồ hôi thì cơ chế đó hiệu quả. Nhưng rỉ sét bản thân đã là sắt bị oxy hoá rồi. Đổ thêm chất oxy hoá vào chỉ đẩy phản ứng đi tiếp, phần sắt còn lại chuyển sang dạng oxit sẫm màu hơn và bám chắc hơn.

Kết quả là vết chuyển từ nâu cam sang nâu sẫm, có khi gần như đen, và tới lúc đó thì gần như không cứu được nữa. Hướng đúng phải ngược lại: rỉ sét cần môi trường axit để hoà tan, không cần chất oxy hoá.

Nếu bạn đã lỡ đổ clo lên, hãy xả thật kỹ bằng nước lạnh và dừng lại ngay. Đừng chồng thêm hoá chất khác lên trên, vì trộn nhiều loại lên cùng một chỗ vừa nguy hiểm vừa làm tiệm khó xử lý về sau.

Cách xử lý cho đồ trắng: chanh, muối và nắng

Với vải cotton trắng, cách dân gian này thực sự có căn cứ, vì axit citric trong chanh hoà tan được oxit sắt.

1. Trải phẳng vùng dính lên một mặt cứng, kê khăn trắng sạch bên dưới để hứng phần rỉ tan ra.
2. Vắt nước cốt chanh trực tiếp lên vết cho ướt đẫm, đừng pha loãng.
3. Rắc một lớp muối hạt phủ kín vết. Muối vừa giữ ẩm cho axit làm việc lâu hơn, vừa tạo chút ma sát nhẹ.
4. Đem phơi nắng ba mươi đến sáu mươi phút. Ánh nắng đẩy nhanh phản ứng. Đừng để khô cong, thỉnh thoảng vắt thêm chanh cho vết luôn ẩm.
5. Xả bằng nước lạnh, kiểm tra dưới ánh sáng. Còn nhạt thì lặp lại thêm một lượt nữa.
6. Giặt lại bình thường, và đừng cho vào máy sấy khi vết chưa sạch hẳn. Nhiệt sấy sẽ cố định phần rỉ còn sót thành vết vĩnh viễn.

Không có chanh thì giấm trắng cũng dùng được, chỉ chậm hơn và cần ngâm lâu hơn.

Cách xử lý cho đồ màu và vải khó

Đồ màu thì tuyệt đối không áp dụng công thức chanh và nắng, vì axit cộng ánh nắng làm phai màu vải rất nhanh, và chỗ phai đó còn khó nhìn hơn vết rỉ ban đầu.

• Dùng dung dịch chuyên tẩy rỉ dành cho đồ vải. Loại này bán ở cửa hàng hoá chất giặt là, thành phần thường là axit oxalic hoặc hợp chất tương đương, chúng bám lấy ion sắt và kéo ra khỏi sợi.
• Bắt buộc thử ở góc khuất trước. Chấm một giọt vào mặt trong gấu áo hoặc đường viền trong, chờ khô hẳn rồi mới nhìn. Nhiều người nhìn lúc còn ướt thấy ổn, khô ra mới thấy loang.
• Chấm chứ đừng đổ. Dùng tăm bông chấm đúng vết, làm từ rìa vào tâm để vết không lan rộng.
• Canh thời gian ngắn và làm nhiều lượt. Hai phút rồi xả, xem kết quả, rồi làm lại. Để một lượt thật lâu là cách nhanh nhất để làm mỏng sợi vải.
• Xả rất kỹ. Axit còn sót lại trong sợi sẽ tiếp tục ăn vải trong tủ, vài tuần sau bạn lấy áo ra thấy thủng một lỗ mà không hiểu vì sao.
• Lụa, len, đồ có lớp phủ thì đừng tự làm. Nhóm này quá dễ hỏng, mang thẳng ra tiệm.

Xử lý nguồn gây rỉ để không tái diễn

Đây là phần hầu như ai cũng bỏ qua. Tẩy sạch chiếc áo mà vẫn treo lên đúng cái giá đó thì tháng sau lại có vết mới, chỉ khác chỗ.

• Giá phơi và dây phơi. Đây là thủ phạm hàng đầu ở nhà dân. Chỗ nào tróc sơn, chỗ nào có mối nối hoen đỏ thì lau khô, đánh nhẹ bằng giấy nhám, rồi bọc băng dính vải hoặc sơn lại. Cách vệ sinh chi tiết có ở bài cách vệ sinh giá phơi, dây phơi, kẹp quần áo.
• Kẹp phơi kim loại. Kẹp lò xo sắt hay bị bỏ sót vì vết để lại nhỏ. Đổi sang kẹp nhựa hoặc inox.
• Mắc áo trong tủ. Mắc sắt bọc nhựa khi bong lớp nhựa sẽ để lại vệt cong ngay vai áo. Đổi sang mắc gỗ hoặc mắc nhựa nguyên khối.
• Khoá kéo, cúc bấm, móc quần đã hoen. Chính món đồ tự làm bẩn nó khi cất trong tủ ẩm. Thay khoá hoặc bôi một lớp sáp mỏng lên phần kim loại.
• Giá kê và bàn kim loại ở quán ăn. Khăn trải bàn xếp chồng lên giá thép tróc sơn là gặp vết rỉ hàng loạt, và với quán thì đó là chuyện tốn tiền thật.
• Độ ẩm. Mùa nồm ở Thanh Hoá làm mọi thứ kim loại hoen nhanh gấp mấy lần. Đồ cất qua mùa cũng dễ dính vết, cách phòng có ở bài cách bảo quản đồ đông qua hè không mốc.

Khi nào nên dừng tay và mang tới tiệm

Bốn dấu hiệu nên dừng:

1. Bạn đã lỡ dùng thuốc tẩy clo và vết chuyển sẫm. Càng làm thêm càng khó cứu.
2. Đồ màu, đồ lụa, len, hoặc đồ không giặt nước được. Rủi ro hỏng vải cao hơn hẳn phần lợi.
3. Vết đã cũ nhiều tháng và đã qua nhiều lượt giặt sấy. Oxit sắt lúc này đã liên kết chặt với sợi.
4. Khối lượng lớn. Cả chồng khăn trải bàn của quán bị dính rỉ từ giá kê thì làm tay từng chiếc là không xuể, xem thêm giặt khăn trải bàn nhà hàng tại Thanh Hoá.

Giá ở tiệm để bạn tính trước: tẩy vết 30.000 đến 200.000đ tuỳ vết và tuỳ chất liệu; giặt sấy quần áo thường dưới 8kg là 28.000đ/kg, từ 8kg trở lên 22.000đ/kg, đơn tối thiểu 30.000đ; giặt sấy chăn, ga 35.000đ/kg. Cần lấy ngay sau 2 giờ thì phụ thu 20%, dịp lễ Tết cũng phụ thu 20%. Quán ăn gửi khăn đều đặn có thể dùng thẻ thành viên trả trước: nạp 500.000đ được số dư 550.000đ, nạp 1.000.000đ được 1.150.000đ, nạp 2.000.000đ được 2.400.000đ, dùng cho mọi dịch vụ và không hết hạn trong 12 tháng.

Nói thẳng để bạn khỏi kỳ vọng sai: vết rỉ đã ăn lâu ngày, hoặc đã bị clo làm sẫm, thường chỉ nhạt đi chứ không về sạch hoàn toàn. Tiệm sẽ xem đồ, nói rõ làm được tới đâu rồi bạn quyết, thay vì nhận bừa rồi trả về một chiếc áo vẫn còn vết.