Cách tẩy vết than tổ ong, bồ hóng trên quần áo

Sáng sớm, bếp than tổ ong tắt từ đêm. Gắp viên than cũ ra, thả viên mới vào, tay còn lấm đen thì quệt vội lên vạt áo. Nhìn xuống thấy một vệt đen, phản xạ ngay: lấy lòng bàn tay phủi mạnh. Phủi xong, vệt đen nhỏ biến thành một mảng xám to bằng bàn tay.

Nhà nào còn đun bếp than, bếp củi, hay có người làm quán nướng, quán bún ở Thanh Hoá chắc đã gặp cảnh này. Vết than trông đơn giản, nhưng nó hỏng chủ yếu ở mấy giây đầu, vì cách ta phản xạ đi ngược hoàn toàn với bản chất của nó.

Bồ hóng không phải vết bẩn tan được, mà là hạt mắc kẹt

Phần lớn vết bẩn quen thuộc như nước ngọt, mồ hôi hay sữa đều tan hoặc hoà vào nước ở mức nào đó, nên nước và chất giặt có thể cuốn chúng đi. Bồ hóng và bụi than thì khác. Đó là những hạt carbon cực mịn, hình thành khi than hoặc củi cháy không hết. Chúng không tan trong nước, cũng không tan trong xà phòng.

Chúng bám vào vải theo kiểu cơ học: hạt nhỏ tới mức chui vừa vào khe giữa các sợi, rồi mắc lại ở đó như cát lọt vào kẽ dép. Nhìn từ góc này mới thấy vì sao phủi lại hỏng:

• Lòng bàn tay ép xuống đẩy hạt từ mặt vải vào sâu giữa các sợi, chỗ mà giặt sau này khó với tới.
• Động tác phủi kéo ngang lê hạt sang vùng vải sạch xung quanh, nên vết loang rộng ra.
• Tay vốn đã dính than, phủi thêm là bôi thêm.

Nên việc đầu tiên không phải làm sạch, mà là nhấc hạt ra khỏi vải mà không ép chúng xuống. Cơ chế này cũng giống vết mực toner máy in, vốn cũng là bột rất mịn, xem thêm bài tẩy vết mực in, toner trên quần áo.

Bước một: lấy hết bụi khô ra trước khi có giọt nước nào

Khi còn khô, phần lớn bụi than vẫn đang nằm ở mặt vải và còn lấy ra được. Làm theo thứ tự từ nhẹ tới kỹ:

1. Rửa sạch tay trước. Nghe hiển nhiên nhưng hay bị quên nhất.
2. Mang ra ngoài trời, giũ ngược. Cầm áo sao cho mặt dính than hướng xuống đất, giũ vài cái dứt khoát cho phần bụi nổi rơi ra.
3. Gõ nhẹ từ mặt trái. Lộn áo, dùng đầu ngón tay hoặc cán thìa gõ nhẹ vào mặt sau của vết. Rung động đẩy hạt ra phía trước và rơi khỏi vải.
4. Dùng băng dính. Băng dính giấy hoặc cây lăn bụi quần áo: ấn nhẹ lên vết rồi nhấc thẳng lên, không miết ngang. Đổi đoạn băng dính mới khi mặt dính đã đen.
5. Hút bụi nếu có máy. Dùng đầu hút nhỏ, để cách mặt vải một chút hoặc chạm hờ, di chậm. Máy hút kéo được cả những hạt đã chui xuống lớp sợi đầu tiên.

Làm xong bước này, nhiều vết than khô nhẹ đã gần như hết mà chưa cần tới nước.

Vì sao nước, nhất là nước nóng, phải đợi

Gặp nước khi bụi còn nằm trên mặt vải, các hạt mịn bị cuốn theo dòng nước chui sâu vào lõi sợi và lan ra theo vệt ướt. Vết khô nhỏ gọn thành vết ướt loang to.

Nước nóng còn gây thêm một rắc rối. Bồ hóng từ bếp than tổ ong, bếp củi hay lò nướng hiếm khi là carbon sạch. Nó thường lẫn dầu mỡ và nhựa từ khói, chính lớp dầu này làm vết bóng nhờn và bám dai. Nhiệt làm phần dầu mềm ra và chảy loang, kéo theo hạt đen đi xa hơn, rồi khi nguội lại bám chặt vào sợi.

Nên nguyên tắc là: khô trước, dầu sau, giặt cuối, và dùng nước lạnh hoặc mát cho tới khi vết đã sạch.

Bước hai: xử lý phần dầu bám kèm than

1. Nhỏ nước rửa chén trực tiếp lên vết, vài giọt là đủ. Nước rửa chén được làm ra để phá dầu mỡ, nên nó xử lý đúng lớp dầu đang giữ hạt than.
2. Xoa nhẹ bằng đầu ngón tay theo vòng tròn nhỏ, từ mép ngoài vào giữa vết để không đẩy vết loang ra. Để yên mười đến mười lăm phút.
3. Xả nước mát từ mặt trái để đẩy hạt ra ngược đường chúng đi vào.
4. Ngâm nước mát pha ít nước giặt khoảng ba mươi phút.
5. Giặt riêng hoặc với đồ tối màu, không giặt chung với đồ trắng vì hạt than trôi ra có thể bám sang, làm đồ trắng xỉn.

Nếu vết than đi kèm dầu mỡ bếp đậm, kỹ thuật phá dầu chi tiết hơn có ở bài tẩy vết dầu mỡ trên quần áo. Vết dầu đen từ xe máy thì xem tẩy vết dầu nhớt xe máy.

Vết đã giặt hụt, còn bóng mờ xám

Rất nhiều người tới đây mới tìm cách: áo đã giặt máy một lần, vết không còn đen nhưng để lại một quầng xám mờ. Đó là hạt carbon còn mắc sâu trong sợi, thường được giữ lại bởi một lớp dầu mỏng.

1. Nhỏ nước rửa chén lên quầng xám, xoa nhẹ, để yên mười lăm phút.
2. Chải nhẹ từ mặt trái bằng bàn chải lông mềm, chải theo một chiều.
3. Xả nước mát và giặt lại. Thường cần hai ba lượt, mỗi lượt nhạt đi một ít. Kiên nhẫn quan trọng hơn mạnh tay.
4. Với cotton trắng hoặc đồ đã thử là bền màu, có thể ngâm thêm bột tẩy gốc oxy theo hướng dẫn trên bao bì. Không dùng thuốc tẩy gốc clo cho đồ màu, len hay lụa.

Còn nếu áo chỉ ám mùi khói than mà không có vết, cách xử lý khác hẳn, có ở bài khử mùi khói than, mùi nướng bám quần áo.

Khi nào nên mang ra tiệm

• Len, dạ, nỉ, nhung, vải có lông. Hạt than chui vào lớp lông rất khó lấy ra, băng dính và bàn chải dễ làm xù, bết lông.
• Đồ ghi chỉ giặt khô như vest, áo dạ, áo khoác có lớp lót, đồ có lớp phủ chống thấm.
• Vết rộng trên vải sáng màu, nơi chỉ cần một quầng xám nhẹ cũng lộ.
• Đã giặt nước nóng hoặc đã sấy mà vẫn còn bóng. Cần nói thật: trường hợp này tiệm thường làm nhạt được, khó hứa sạch hẳn.

Tại Nhà Gọn, tẩy vết tính riêng từ 30.000đ đến 200.000đ tuỳ vết, tiệm xem đồ rồi báo trước chứ không làm rồi mới tính. Đồ cần giặt khô tính theo chiếc: sơ mi 50.000đ đến 60.000đ, quần Âu, kaki, jeans 55.000đ, áo khoác 40.000đ đến 120.000đ. Thông tin về nhóm đồ nên giặt khô có ở bài giặt khô Thanh Hoá.

Khi mang tới, nói rõ đó là vết than, bồ hóng và bạn đã làm gì ở nhà, đã phủi, đã giặt nước nóng hay đã sấy chưa. Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00 đến 21:00 tất cả các ngày, có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, gọi 0943 386 369 để được báo phí.