Cách vệ sinh dây đeo đồng hồ vải, dây nato

Có ông khách mang tới tiệm một túi sơ mi, lúc quay lại lấy thì rút thêm cái đồng hồ trong túi quần ra, hỏi dè dặt: cái dây này có làm được không cô. Dây vải màu be, đoạn áp vào cổ tay ngả sang màu ngà, hai mép tướp chỉ. Ông bảo đeo bốn năm rồi, chưa tháo ra rửa lần nào.

Chuyện đó không hiếm. Áo bẩn thì nhìn thấy nên người ta giặt. Còn sợi dây đồng hồ nằm gọn trên cổ tay, mỗi ngày ép sát da tám đến mười tiếng, hút mồ hôi, dính kem chống nắng, hứng bụi đường — vậy mà chẳng mấy ai nghĩ tới việc tháo ra. Đến lúc màu đổi hẳn thì bẩn đã ăn vào lõi sợi.

Bài này viết cho dây vải và dây nato, kèm phần dây da ở cuối vì hai loại hay bị gộp chung là "dây không phải kim loại" trong khi cách xử lý ngược nhau hoàn toàn.

Việc trước tiên: tháo dây ra khỏi mặt đồng hồ

Đây là chỗ hỏng việc nhiều nhất. Ngại tháo nên người ta xả nước lên cả cụm rồi chà quanh, nghĩ đồng hồ có ghi chống nước thì chắc không sao.

• Chống nước không có nghĩa là ngâm được. Mức chống nước ghi trên vỏ tính cho nước mưa và rửa tay, không tính cho việc dìm trong chậu rồi chà xát sát mép vỏ.
• Gioăng cao su chai theo thời gian. Vòng cao su quanh nắp lưng và núm chỉnh giờ sau vài năm sẽ cứng lại và co đi. Nước len vào một chút là mặt kính đọng hơi, để lâu thì máy bắt đầu gỉ.
• Sửa máy đắt hơn thay dây rất nhiều, nên không có lý do gì để đánh đổi.
• Dây nato tháo rất nhanh. Chỉ cần luồn dây ra khỏi hai càng, hoặc rút chốt lò xo bằng cây đẩy chốt bán sẵn ở tiệm đồng hồ. Làm trên một chiếc khăn để chốt có rơi cũng không mất.
• Cất mặt đồng hồ ra xa chỗ giặt. Nước bắn cũng là nước.

Nhận mặt sợi dây trước khi động tay

Cùng là dây mềm nhưng trong nhóm này có mấy kiểu, mỗi kiểu chịu nước một cách:

• Dây nato và dây zulu — dệt từ sợi nylon, một mảnh dài luồn qua lưng đồng hồ, có vòng giữ và khoá kim loại. Loại này chịu nước khoẻ hơn cả trong nhóm, giặt tay thoải mái.
• Dây canvas, dây vải bố — dày hơn, thường có lớp lót mặt trong. Giặt được nhưng lâu khô, lót bằng da thì phải xử lý theo hướng dây da.
• Dây vải may trên nền da — nhìn ngoài là vải, lật mặt trong thấy da. Loại này không ngâm được.

Không chắc mặt trong là gì thì bẻ nhẹ sợi dây và nhìn mép cắt: vải thấy sợi dệt, da thấy một lớp đặc và mịn.

Giặt dây nato, dây vải — làm theo thứ tự

1. Tháo khoá kim loại nếu tháo được. Không tháo được thì cứ để, nhưng nhớ lau khô chỗ kim loại ngay sau khi giặt vì đó là chỗ hay đọng nước và gỉ trước tiên.
2. Pha nước ấm tay với vài giọt xà phòng trung tính. Sờ vào thấy dễ chịu là được; nước nóng già làm nylon co và cứng lại.
3. Ngâm mười tới mười lăm phút cho vết mồ hôi khô cứng mềm ra. Ngâm lâu hơn không sạch thêm mà dây màu dễ phai.
4. Chà nhẹ bằng bàn chải mềm, bàn chải đánh răng cũ là đủ. Chà xuôi chiều dệt, tập trung vào mặt trong và hai đoạn quanh lỗ khoá — hai chỗ bẩn nhất trên mọi sợi dây.
5. Nhớ chà cả mấy vòng giữ, chỗ đó lọt bụi và bã da mà ít người để ý vì nó nhỏ.
6. Xả thật kỹ dưới vòi nước, bóp nhẹ cho nước chạy qua sợi vài lần. Xà phòng sót lại sẽ hút bụi và làm dây bẩn nhanh gấp đôi.
7. Thấm bằng khăn khô, không vắt xoắn. Trải dây lên khăn, gấp lại rồi ấn dọc thân dây cho khăn hút nước.

Vết ố vàng ở mặt trong bản chất giống hệt vết ố cổ áo và nách áo, chỉ khác kích cỡ. Nguyên lý xử lý có ở bài cách tẩy ố vàng nách áo, cổ áo.

Làm khô: phẳng, thoáng, tránh mọi nguồn nhiệt

Giặt thì ai cũng làm được. Sợi dây hỏng dáng hay không nằm ở khâu này.

• Trải phẳng, đừng treo. Treo lên móc thì nước dồn xuống một đầu, sợi bị kéo dài và đầu dưới giãn hẳn so với đầu trên. Trải ngang trên giá phơi hoặc khăn khô, vuốt cho thẳng thớm.
• Bóng râm, có gió. Nắng gắt buổi trưa ở Thanh Hoá làm bạc màu nylon nhanh hơn bạn tưởng, nhất là dây xanh và dây đỏ.
• Không sấy tóc, không hong quạt sưởi, không đặt lên nóc tủ lạnh. Nhiệt làm sợi nylon co lại, sợi co thì dây cong vênh và không nằm êm trên cổ tay nữa.
• Chờ khô hẳn mới lắp lại. Dây còn ẩm mà lắp vào lưng đồng hồ là bạn giữ một miếng ẩm áp sát vỏ máy suốt ngày. Mùa nồm tháng hai tháng ba, dây dày có khi cần trọn một ngày mới khô tới lõi.

Phụ kiện mỏng manh đều theo nguyên tắc này cả, xem thêm bài cách giặt đồ ren, đồ mỏng manh tại nhà.

Dây da thì làm ngược lại hoàn toàn

Chỗ này phải nói rõ, vì nhiều người đọc hướng dẫn giặt dây nato rồi áp thẳng sang dây da và làm hỏng sợi dây trong một buổi.

• Không ngâm, không xả vòi. Da thuộc được bôi dầu để giữ mềm. Nước ngấm sâu sẽ đẩy dầu ra, khô lại là dây cứng như bìa và gãy nếp ở chỗ gập.
• Chỉ lau bằng khăn ẩm vắt thật kiệt. Khăn ở mức mát tay chứ không nhỏ giọt, lau xuôi một chiều từng đoạn ngắn.
• Mặt trong dây da hay có mùi. Lau xong để khô hẳn nơi thoáng, có thể để qua đêm cạnh túi vải nhỏ đựng baking soda. Đừng xịt nước hoa lên đó.
• Nói thẳng: dây da đã cứng và nứt ngang thớ thì không hoàn nguyên được, thay sợi mới đỡ tốn công hơn.

Bao lâu nên vệ sinh một lần

• Mùa nóng, đeo hằng ngày: dây vải nên giặt mỗi hai tuần. Từ tháng năm tới tháng tám ở Thanh Hoá mồ hôi đọng liên tục, để nguyên một tháng là mặt trong bắt đầu ngả màu.
• Mùa mát: mỗi bốn tới sáu tuần là hợp lý.
• Sau khi tập hoặc đi biển: tráng nước sạch ngay trong ngày rồi trải khô. Dính nước biển Sầm Sơn mà để nguyên thì muối làm sợi giòn và ăn mòn khoá.
• Có hai sợi thì đổi luân phiên, để sợi nào cũng kịp khô hẳn.

Những lỗi hay gặp

• Xả nước lên cả cụm đồng hồ vì ngại tháo chốt, ba tháng sau mặt kính mờ hơi nước.
• Ném dây vào máy giặt cùng quần áo — khoá kim loại đập vào lồng và sợi bị kéo giãn.
• Đổ thuốc tẩy clo cho nhanh trắng, kết quả là dây loang màu và sợi yếu hẳn đi.
• Chà bàn chải cứng ngang thớ dệt, làm bung sợi và tướp mép.
• Treo dây lên móc cho nhanh khô, hôm sau thấy một đầu dài hơn đầu kia.
• Lắp lại khi dây còn ẩm, rồi thắc mắc sao lưng đồng hồ có vết gỉ.
• Áp cách giặt dây nato lên dây da, lỗi phổ biến hơn cả và cũng khó cứu nhất.

Khi nào nên gửi tiệm

Phần lớn trường hợp bạn tự làm ở nhà là ổn. Nên mang ra tiệm khi dây dính dầu máy, mực bút hay sơn (nhóm vết này cần đúng dung môi, thử bừa là loang rộng); khi dây vải nền da mà bạn không rõ xử lý theo hướng nào; khi dây ố vàng đậm nhiều năm và bạn muốn thử kéo màu lên trước khi bỏ; khi có mốc chấm trắng sau đợt nồm dài; hoặc khi đó là dây theo bộ đồng hồ có giá trị mà bạn không muốn liều tay.

Về giá: bảng niêm yết của tiệm hiện chưa có mục riêng cho dây đồng hồ, vì mỗi sợi một chất liệu và một mức ố khác nhau. Bạn gửi ảnh qua Zalo 0943 386 369 để tiệm báo giá theo món, xem giá rồi mới chốt, không phát sinh sau. Mục gần nhất để tham chiếu là tẩy vết 30.000–200.000đ tuỳ mức độ. Cần lấy trong 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20%.

Tiệm giặt riêng từng đơn — mỗi khách một lồng, đếm món khi nhận và đếm lại khi trả, nên món nhỏ như sợi dây không lẫn sang đơn khác. Địa chỉ 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày; có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường. Nếu xem xong mà thấy sợi dây không kéo lại được nữa, tiệm sẽ nói thẳng như vậy. Phụ kiện nhỏ hay đi kèm bộ đồ trang trọng, tiện thể bạn xem luôn bài cách giặt cà vạt, nơ cổ đúng cách.