Giặt đồ bảo hộ cho nhà máy, cơ sở chế biến thuỷ sản tại Thanh Hoá

Bốn giờ sáng, ca sơ chế bắt đầu. Đến khoảng chín giờ, hai chục bộ đồ bảo hộ đã ướt sũng nước đá và nhớt cá, được gom vào bao rồi để ở góc kho chờ cuối ngày mang đi giặt. Chiều hôm sau đồ về, gấp phẳng, nhìn sạch. Nhưng cầm lên gần mũi thì vẫn có mùi tanh, nhạt hơn hôm qua, mà vẫn còn.

Chuyện này quen với gần như mọi cơ sở chế biến thuỷ sản, từ nhà máy vài trăm công nhân tới xưởng hấp sấy chục người ở ven biển. Đồ nhìn sạch mà mùi không đi. Công nhân mặc vào thấy khó chịu, khách tới thăm xưởng ngửi thấy thì ấn tượng không hay, và bộ phận kiểm soát chất lượng thì ghi nhận đây là điểm cần cải thiện.

Bài này viết cho chủ cơ sở, quản đốc và bộ phận hành chính: vì sao mùi tanh dai đến vậy, sai lầm về nhiệt độ mà rất nhiều nơi mắc phải, cách tách mẻ theo khu vực, cách sắp nhịp quay vòng đồ theo ca, và cách chốt lịch cùng chi phí với đơn vị giặt.

Bẩn ngành thuỷ sản khác bẩn thông thường ở chỗ nào

Quần áo đi làm văn phòng bẩn vì mồ hôi và bụi. Đồ bảo hộ xưởng cá bẩn vì ba nhóm chất hoàn toàn khác, và mỗi nhóm cần một cách xử lý riêng.

• Protein từ nhớt cá, máu cá, vụn thịt cá. Nhóm này bám vào sợi vải và là nguồn chính của mùi khi bị vi khuẩn phân huỷ.
• Dầu cá và mỡ động vật. Nhóm này tạo lớp màng nhờn, giữ lại mùi ngay cả khi vải đã khô, và không tan trong nước lã.
• Muối, nước đá tan và tạp chất như vảy cá, cát. Nhóm này làm vải cứng, mài mòn sợi và làm bạc màu đồ nhanh hơn bình thường.

Danh mục đồ vải cần xử lý ở một cơ sở chế biến thường gồm: áo blouse hoặc áo choàng, tạp dề vải, mũ trùm tóc, khẩu trang vải, áo khoác giữ nhiệt cho khu kho lạnh, khăn lau bàn và lau dụng cụ, thêm ga trải bàn sơ chế ở một số nơi. Đây là những món dùng hằng ngày, quay vòng liên tục, nên bài toán không phải là giặt sạch một lần mà là giữ cho vòng quay không bao giờ đứt.

Sai lầm về nhiệt độ khiến mùi bám chặt hơn

Đây là chỗ nhiều nơi làm ngược mà không biết. Phản xạ thường gặp khi thấy đồ tanh là dội nước thật nóng cho sạch. Nhưng với vết bẩn protein thì nhiệt độ cao ngay từ đầu lại phản tác dụng.

Protein gặp nhiệt sẽ đông lại và bám vào sợi vải, giống như lòng trắng trứng đổ vào chảo nóng. Khi đã đông, nó bám chặt vào cấu trúc sợi và những lượt giặt sau gần như không gỡ được nữa. Kết quả là đồ nhìn sạch, sờ mềm, mà mùi vẫn còn nguyên vì nguồn mùi vẫn nằm trong sợi.

Thứ tự đúng gồm ba nhịp:

1. Xả nguội trước. Một vòng xả bằng nước mát để đẩy phần protein và tạp chất còn rời khỏi vải. Nhịp này không dùng chất tẩy, chỉ cần nước.
2. Ngâm với chất cắt dầu. Đây là nhịp xử lý phần dầu cá. Cần thời gian ngâm chứ không cần lực, chà mạnh không giúp được gì với dầu.
3. Giặt chính ở nhiệt độ ấm vừa, sau đó xả kỹ. Lúc này protein đã đi phần lớn nên nhiệt không còn làm hại.

Một nguyên nhân nữa hay bị bỏ qua: đồ bẩn bị nhồi vào bao kín rồi để qua đêm. Trong bao kín ấm và ẩm, vi khuẩn phân huỷ protein sinh ra amin, đó chính là mùi tanh gắt mà mọi người ngửi thấy. Chỉ cần đổi từ bao nilon buộc kín sang bao vải thoáng hoặc thùng có nắp thông hơi, và rút ngắn thời gian đồ bẩn nằm trong xưởng, mức mùi đã giảm thấy rõ trước cả khi đụng tới nước.

Tách mẻ theo khu vực sản xuất

Đây là điểm phân biệt giữa giặt đồ bảo hộ ngành thực phẩm và giặt quần áo thường. Nguyên tắc gọn: đồ của khu bẩn hơn không đi chung mẻ với đồ của khu sạch hơn.

• Nhóm A, khu thành phẩm và đóng gói: áo blouse, mũ trùm, khẩu trang vải. Đây là nhóm sạch nhất, giặt trước và giặt riêng.
• Nhóm B, khu sơ chế và tiếp nhận nguyên liệu: tạp dề, áo choàng, ủng vải, găng vải. Bẩn nặng, giặt sau nhóm A.
• Nhóm C, khăn lau: khăn lau bàn, lau dụng cụ, giẻ lau sàn. Bẩn nhất, luôn giặt sau cùng và không bao giờ chung mẻ với đồ mặc.
• Nhóm D, đồ kho lạnh: áo khoác giữ nhiệt, thường ít bẩn hơn nhưng dày và lâu khô, nên tách riêng để không kéo dài thời gian sấy của cả mẻ.

Việc tách mẻ chỉ có tác dụng nếu làm ngay trong xưởng. Khi cả xe đồ đã đổ chung vào một bao thì bên giặt không có cách nào tách lại. Cách rẻ và hiệu quả là dùng bao đựng phân màu đặt ngay tại điểm thay đồ của từng khu, kèm một tấm bảng nhỏ ghi rõ bao nào đựng gì. Nếu cơ sở đang làm hồ sơ an toàn thực phẩm, phần tách mẻ và ghi chép lịch giặt cũng là dữ liệu có ích khi đoàn tới kiểm tra.

Nguyên tắc tách mẻ này giống với cách làm ở khu bếp ăn tập thể, nơi cũng phải phân định vùng sạch và vùng bẩn rất rõ: xem thêm giặt là cho bếp ăn công nghiệp, suất ăn công nghiệp tại Thanh Hoá.

Nhịp quay vòng đồ theo ca sản xuất

Bài toán thực sự của nhà máy không phải chất lượng một mẻ giặt, mà là đủ đồ sạch cho ca sau. Sáng mai ca một vào lúc bốn giờ mà đồ chưa về thì công nhân mặc lại đồ hôm qua, và mọi công sức giặt thành vô nghĩa.

Cách sắp nhịp mà các cơ sở làm ổn thường theo mấy nguyên tắc sau:

1. Trang bị số bộ gấp đôi số người trong ca cao điểm. Có nơi làm gấp ba nếu chạy ba ca. Một bộ đang mặc, một bộ sạch chờ, một bộ đang trên đường giặt.
2. Gom đồ ngay khi tan ca, không để tới cuối ngày. Đồ nằm trong bao càng lâu thì mùi càng nặng và càng khó xử lý.
3. Cố định giờ giao đồ bẩn và giờ nhận đồ sạch, gắn với mốc ca chứ không gắn với giờ hành chính. Ví dụ nhận đồ sạch trước ca đầu tiên, lấy đồ bẩn sau ca cuối.
4. Đếm món khi giao và khi nhận, ghi vào một sổ hai bên cùng ký. Nhà máy nào cũng có chuyện thiếu đồ, và cuốn sổ này giải quyết được phần lớn tranh cãi.
5. Đánh dấu đồ theo tổ hoặc theo cỡ để phát lại cho nhanh. Chỉ cần một mũi chỉ màu ở gấu áo hoặc một mã in bền là đủ.

Một chi tiết nhỏ mà giúp được nhiều: báo trước lịch tăng ca và lịch mùa vụ. Vào cao điểm thu mua, lượng đồ bẩn có thể tăng gấp rưỡi trong vài tuần. Báo sớm để bên giặt bố trí được, còn hơn để tới sáng hôm đó mới gọi.

Mấy cách làm khiến chi phí đội lên mà không ai để ý

• Để đồ bẩn qua đêm rồi mới gom. Mùi ăn sâu, phải chạy thêm lượt xử lý, và đồ nhanh xuống cấp.
• Dùng thuốc tẩy mạnh cho mọi mẻ. Vải mục nhanh, đồ bảo hộ phải thay sớm hơn, tính cả năm thì tốn hơn nhiều so với phần tiết kiệm được.
• Không tách khăn lau khỏi đồ mặc. Cả mẻ bị kéo xuống theo món bẩn nhất.
• Trang bị thiếu số bộ. Công nhân mặc lại đồ chưa giặt, mùi tích luỹ, và tới lúc phải xử lý thì tốn gấp mấy lần.
• Giặt tại chỗ bằng máy dân dụng. Máy nhanh hỏng vì tải nặng liên tục, đồ vắt không kiệt, và mùa mưa thì không có chỗ hong.

Cơ sở nào có cả bộ phận văn phòng và đồng phục công nhân khu vực khác thì gộp chung một đầu mối cho gọn, tham khảo thêm giặt đồ bảo hộ, đồng phục công nhân tại Thanh Hoá.

Chi phí và cách chốt lịch với đơn vị giặt

Với nhóm đồ vải giặt sấy theo cân, Nhà Gọn Laundry tính 28.000đ/kg cho đơn dưới 8kg và 22.000đ/kg cho đơn từ 8kg trở lên, đơn tối thiểu 30.000đ. Đơn nhà máy hầu như luôn vượt mốc 8kg nên về mức đơn giá thấp hơn ngay từ mẻ đầu tiên. Phần tẩy vết tính riêng 30.000–200.000đ tuỳ vết, áp cho những chỗ dính dầu máy hoặc vết bám cứng đầu. Cần lấy ngay sau 2 giờ thì phụ thu 20%, dịp lễ Tết cũng phụ thu 20%.

Với món đặc thù không tính theo cân được, ví dụ đồ có lớp tráng chống thấm, yếm dày, áo khoác kho lạnh, bạn gửi ảnh để tiệm xem tình trạng rồi báo giá theo món trước khi nhận. Cách này minh bạch hơn là ước lượng qua điện thoại.

Về lịch, cách làm gọn là chốt ba thứ ngay từ đầu và ghi vào một tờ thoả thuận đơn giản: khung giờ lấy đồ bẩn, khung giờ trả đồ sạch, và cách xử lý khi vào cao điểm mùa vụ. Có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, nên cứ nói rõ địa chỉ xưởng để tính trước. Các cơ sở trong khu công nghiệp phía nam tỉnh có thể xem thêm giặt là khu kinh tế Nghi Sơn, Thanh Hoá.

Nói thẳng một điều để hai bên khỏi hiểu lầm: đồ đã ngấm dầu cá nhiều tháng, hoặc đồ từng bị dội nước sôi khiến protein đông cứng trong sợi, thường không thể trả về trạng thái không còn mùi hoàn toàn. Với những bộ như vậy, tiệm sẽ nói rõ mức làm được rồi bạn quyết định giặt tiếp hay thay mới, thay vì nhận bừa rồi hai bên cùng thất vọng.