Giặt đồ bảo hộ cho xưởng cơ khí, xưởng gỗ tại Thanh Hoá

Hai xưởng nằm cạnh nhau trong cùng một dãy. Bên trái là xưởng cơ khí, bên phải là xưởng mộc. Cuối ngày, hai chồng đồ bảo hộ xếp ra sân trông na ná nhau: cũng xám, cũng cứng, cũng nồng. Nhưng nếu cầm lên soi thì đó là hai bài toán ngược nhau.

Áo thợ hàn thủng lỗ chỗ như bị mối ăn, quanh mỗi lỗ là một quầng cháy xém. Sờ vào ống tay thấy nhám, đó là mạt sắt cực mịn còn kẹt trong sợi. Áo thợ gỗ thì không thủng nhưng nặng hơn, bụi mùn mịn đã ăn vào tận lõi vải, giũ mạnh cả buổi vẫn còn bay ra, cộng thêm mấy mảng keo khô cứng đơ ở đầu gối.

Bài này viết cho chủ hai loại xưởng đó: vì sao gộp chung một cách giặt là hỏng cả hai, và cách tổ chức để đồ bảo hộ giữ được cả tuổi thọ lẫn chức năng bảo vệ.

Xưởng cơ khí: mạt sắt là thứ phá vải âm thầm nhất

Đồ thợ cơ khí dính ba thứ cùng lúc: dầu cắt gọt, mạt sắt và vết cháy do xỉ hàn. Trong đó mạt sắt là thứ nguy hiểm nhất mà cũng khó nhìn ra nhất.

Mạt sắt từ máy mài, máy cắt là những mảnh kim loại cực nhỏ, sắc cạnh, và chúng găm vào giữa các sợi vải chứ không nằm trên bề mặt. Từ đó sinh ra hai hậu quả:

• Chúng gỉ ra thành chấm nâu sau vài ngày. Chủ xưởng hay nghĩ là áo bị dây bẩn gì đó, thật ra đó là sắt trong sợi vải gặp ẩm và oxy hoá. Vết gỉ đã hình thành thì phải xử lý bằng cách khác hẳn với giặt thường, xem bài tẩy vết dầu mỡ trên quần áo cho phần dầu đi kèm.
• Chúng mài đứt sợi từ bên trong. Mỗi lần vải gập lại hay cọ xát là các mảnh sắc đó cứa vào sợi. Đó là lý do áo thợ cơ khí rách ở những chỗ không ai ngờ, không phải chỗ chịu lực.

Vì vậy bước bắt buộc là giũ và xả kỹ trước khi ngâm. Giũ khô ngoài trời cho mạt rơi ra, rồi xả một lượt nước cho trôi tiếp phần còn kẹt, sau đó mới tới bước ngâm và giặt. Ngâm ngay từ đầu chỉ giữ mạt sắt ở lại trong sợi suốt mấy tiếng đồng hồ trong nước, đúng điều kiện để nó gỉ.

Về vết cháy do xỉ hàn thì cần nói thẳng: đó là hư hỏng vật lý, không giặt lại được. Sợi đã cháy thành lỗ thì lỗ ở đó vĩnh viễn. Việc cần làm là kiểm đếm số lỗ để biết khi nào áo hết khả năng bảo vệ và phải thay.

Vải chống cháy của thợ hàn: đừng dùng nước xả

Đây là chỗ rất nhiều nơi làm sai vì thiện chí.

Áo bảo hộ thợ hàn thường là vải đã qua xử lý chống cháy. Cái làm nên tính năng đó là lớp phủ hoặc chất xử lý nằm trên và trong sợi vải. Nước xả vải hoạt động bằng cách để lại một lớp màng trơn bám trên sợi để vải mềm và thơm. Lớp màng ấy vừa che mất lớp xử lý chống cháy, vừa bản thân nó là chất có thể bắt lửa.

Nên luật cho nhóm này rất rõ: không dùng nước xả, không dùng thuốc tẩy gốc clo, không giặt chung với đồ có nhiều xơ vải. Chi tiết cách xử lý vải chống cháy có ở bài giặt đồ bảo hộ thợ hàn, vải chống cháy. Khi gửi tiệm thì báo rõ lô có đồ chống cháy để được tách và bỏ bước nước xả.

Xưởng gỗ: bụi mùn mịn và nhóm keo, dầu bóng

Bụi gỗ nghe có vẻ hiền hơn mạt sắt nhưng lại khó lấy ra hơn, vì nó quá mịn và nhẹ. Bụi từ máy chà nhám mịn tới mức lọt vào từng khe sợi và không rơi ra khi giũ thông thường, nhất là với vải dày dệt chặt.

Ba việc giúp nhiều nhất:

1. Giũ khi đồ hoàn toàn khô, và giũ ngược chiều. Lộn trái áo rồi giũ, vì bụi vào từ mặt ngoài thì đường ra ngắn nhất là qua mặt trong.
2. Xả một lượt nước trước khi ngâm. Bụi gỗ gặp nước sẽ trương lên và nặng hơn nên dễ trôi, nhưng nếu ngâm luôn thì nước sẽ bão hoà bụi và bụi lắng lại vào vải.
3. Không đổ nhiều bột giặt. Bụi gỗ không phải bẩn hoá học nên bột giặt không giúp gì thêm, mà dư bột lại làm vải cứng.

Nhóm keo gỗ và dầu bóng thì khác hẳn. Keo đã khô cứng thì gỡ cơ học khi còn giòn, đừng làm ướt. Dầu bóng và vecni thì là nhóm gốc dung môi, cần báo riêng cho tiệm chứ không gửi lẫn.

Tổ chức việc giặt cho xưởng

Cách gọn nhất là chia thùng ngay tại xưởng theo đúng ba nhóm ở trên:

• Thùng đồ dính dầu và mạt sắt.
• Thùng đồ dính bụi gỗ, keo, dầu bóng.
• Thùng đồ chống cháy để riêng, không trộn với hai thùng kia.

Mỗi thợ hai bộ luân phiên là điều kiện tối thiểu, vì bộ vừa giặt chưa khô mà đã phải mặc lại thì đằng nào cũng sinh mùi. Đồ nên đánh dấu theo người vì cả xưởng thường cùng cỡ và cùng màu, cách làm có ở bài giặt đồ bảo hộ, đồng phục công nhân.

Về lịch, xưởng cơ khí và mộc thường chạy đều cả tuần nên gom theo tuần là hợp, chốt một ngày cố định cho tiệm tới lấy tại xưởng. Khung đầu giờ sáng trước khi máy chạy hoặc cuối giờ chiều sau khi tắt máy đều tiện, vì lúc đó xưởng ít bụi bay và người rảnh tay để kiểm đếm.

Chi phí và kỳ vọng thực tế

Đồ xưởng tính theo cân: 22.000đ/kg cho đơn từ 8kg trở lên, 28.000đ/kg cho đơn dưới 8kg, đơn tối thiểu 30.000đ. Một xưởng từ năm thợ trở lên gom theo tuần thường vượt mốc 8kg. Vết gỉ sắt, vết keo, vết dầu bóng ăn lâu thì tính riêng theo mức độ, khoảng 30.000đ đến 200.000đ tuỳ vết, tiệm xem đồ rồi báo trước. Cần lấy gấp trong 2 giờ thì phụ thu 20%, dịp lễ Tết bảy ngày trước và sau cũng phụ thu 20%.

Nói thẳng để xưởng khỏi kỳ vọng sai: lỗ cháy do xỉ hàn không vá lại được bằng cách giặt, và vết gỉ sắt đã ăn sâu vào sợi thường chỉ làm nhạt chứ không mất hẳn. Cái đạt được là đồ hết dầu, hết bụi, mềm trở lại, không lây bẩn sang đồ khác và không còn mạt sắt tiếp tục cứa vải. Với xưởng, đó mới là phần tiết kiệm thật, vì nó kéo dài tuổi thọ bộ đồ chứ không phải làm nó trông như mới.

Nhà Gọn giặt riêng từng đơn, đếm món khi nhận và khi trả. Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00 đến 21:00 tất cả các ngày, có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, gọi 0943 386 369 để được báo phí.