Máy giặt cửa trên và cửa trước khác nhau thế nào khi giặt đồ

Nhà chị Lan dùng máy giặt cửa trên suốt mười năm. Đến khi chiếc máy cũ chết hẳn, chị đổi sang máy cửa trước cho hiện đại. Tuần đầu tiên, chị làm y hệt thói quen cũ: nhồi đầy lồng cho đỡ tốn điện, đong bột giặt bằng đúng cái cốc nhựa mang từ máy cũ sang, bấm chế độ tiêu chuẩn rồi đi làm.

Kết quả là bọt trào lên kín ô cửa kính như bể sủi, máy tự chạy thêm chu trình xả, mẻ đồ hết gần ba tiếng mới xong. Áo phông lấy ra vẫn còn vệt trăng trắng ở nách. Chị gọi thợ, thợ bảo máy không hỏng. Vấn đề là chị đang vận hành một cỗ máy mới theo lối tư duy của cỗ máy cũ — mà hai kiểu máy này làm sạch quần áo bằng hai cơ chế vật lý hoàn toàn khác nhau.

Hai cách đảo đồ, hai kiểu vật lý khác hẳn nhau

Bỏ hết vỏ ngoài và bảng điều khiển đi, sự khác biệt gốc rễ chỉ nằm ở hướng của trục quay.

Máy cửa trên có lồng đặt đứng, trục thẳng. Dưới đáy lồng là một mâm xoay có gân, hoặc ở một số máy đời cũ là chiếc trụ giặt cao ở giữa. Bộ phận đó quay tới quay lui tạo dòng nước xoáy, và chính dòng nước kéo cả khối quần áo đảo vòng quanh. Toàn bộ đồ ngập trong nước từ đầu tới cuối. Lực làm sạch ở đây chủ yếu là ma sát: đồ cọ vào nhau, cọ vào thành lồng, cọ vào gân mâm xoay.

Máy cửa trước có lồng nằm ngang, trục ngang. Bên trong thành lồng có mấy cái gân nổi gọi là gân nâng. Lồng quay chậm, gân nâng nhấc quần áo lên tới điểm cao rồi thả cho rơi tự do xuống mặt nước ở đáy. Máy chỉ cần một lượng nước đủ ngập phần đáy lồng, không cần ngập hết khối đồ. Lực làm sạch ở đây là lực rơi cộng với sự thấm ướt lặp đi lặp lại: mỗi vòng quay là một lần đồ được nhúng xuống rồi nhấc lên, nước và chất giặt bị ép qua lại xuyên qua sợi vải.

Chỉ một khác biệt đó thôi đã kéo theo gần như mọi khác biệt còn lại: lượng nước, lượng chất giặt, thời gian một mẻ, cách xếp đồ, tốc độ vắt, và mức hao mòn của sợi vải.

Lượng nước ít hơn kéo theo chuyện chất giặt — chỗ nhiều người vấp

Vì máy cửa trước không cần ngập hết khối đồ, nó dùng ít nước hơn hẳn cho cùng một mẻ. Đây là ưu điểm rõ ràng, và ưu điểm ấy còn kéo theo một cái lợi kép: khi giặt nước ấm hoặc nóng, ít nước đồng nghĩa với ít điện để đun. Phần lớn điện của một mẻ giặt nằm ở khâu đun nước chứ không ở động cơ quay, chuyện này đã nói kỹ trong bài mẹo giặt đồ tiết kiệm điện nước.

Nhưng ít nước cũng tạo ra cái bẫy mà chị Lan vấp phải. Cùng một lượng bột giặt, hoà vào ít nước hơn thì nồng độ cao hơn và bọt nhiều hơn nhiều. Mà bọt trong máy cửa trước không phải dấu hiệu sạch — nó là kẻ phá đám. Lớp bọt dày làm nệm đỡ giữa quần áo và mặt nước, khiến cú rơi mất lực, đồ không được đập vào nước đúng cách. Máy cảm nhận được bọt dư nên tự thêm chu trình xả, kéo dài thời gian và tốn thêm nước — đúng ngược lại mục đích ban đầu.

Vì vậy máy cửa trước cần loại chất giặt ít bọt, và cần đong đúng liều chứ không đong theo cảm giác. Ngược lại, máy cửa trên ngập nước nên chịu được chất giặt tạo bọt thông thường; bọt ở đây có tan bớt cũng không ảnh hưởng tới cơ chế xoáy. Đây là lý do khi đổi máy, thứ đầu tiên nên đổi là chai nước giặt chứ không phải chế độ.

Tốc độ vắt và cái giá của sợi vải

Trục ngang cho máy cửa trước một lợi thế cơ học: khối đồ ướt phân bố quanh trục ổn định hơn, nên máy quay được ở tốc độ cao mà không rung lắc dữ dội. Kết quả là đồ ra khỏi lồng ráo hơn rõ rệt so với máy cửa trên, tiết kiệm được kha khá thời gian phơi hoặc điện sấy. Vào mùa nồm ở Thanh Hoá, khác biệt này không hề nhỏ.

Cái giá phải trả nằm ở hai chỗ. Thứ nhất là nếp nhăn: lực ly tâm mạnh ép quần áo dính chặt vào thành lồng và hằn thành nếp gấp sâu, bàn là phải làm việc vất vả mới phẳng lại. Thứ hai là sợi chun: với legging, đồ bơi, áo lót, đồ thể thao, lực kéo mạnh lặp đi lặp lại làm sợi đàn hồi mỏi dần và bai dão sớm hơn tuổi thọ đáng có của nó.

Còn về mức bào mòn trong lúc giặt, thứ tự thường thấy như sau, xếp từ mạnh tay nhất tới nhẹ tay nhất:

1. Cửa trên có trụ giặt cao ở giữa — tác động cơ học mạnh nhất, giặt đồ bẩn nặng rất nhanh nhưng dễ làm đồ mỏng xù lông, rão cổ áo, và hay quấn đồ dài quanh trụ.
2. Cửa trên dùng mâm xoay ở đáy — nhẹ tay hơn trụ giặt, vẫn dựa vào ma sát nên đồ vẫn cọ nhiều.
3. Cửa trước nâng thả — nhẹ tay nhất với bề mặt vải, đổi lại chu trình dài hơn đáng kể vì cần nhiều vòng nhúng mới đủ.

Đó cũng là lý do đừng canh giờ máy mới theo máy cũ. Một mẻ cửa trước lâu hơn không có nghĩa là máy chậm hay hỏng — nó đang bù thời gian cho lượng nước ít và lực đảo nhẹ.

Vài khác biệt hằng ngày ít ai nói tới

Ngoài chuyện giặt, hai kiểu máy còn khác nhau ở những chi tiết vặt mà chỉ dùng rồi mới thấy:

• Bỏ thêm đồ giữa chừng. Máy cửa trên mở nắp thả thêm chiếc tất bỏ quên rất dễ. Máy cửa trước khoá cửa khi trong lồng có nước; một số máy có nút tạm dừng để mở, một số thì đành chịu.
• Tư thế lấy đồ. Cửa trước phải cúi hoặc ngồi xổm mỗi lần lấy đồ ra, điều này đáng cân nhắc với người lớn tuổi hoặc người hay đau lưng. Bù lại, mặt trên của máy cửa trước dùng được làm bàn gấp đồ, và xếp chồng máy sấy lên trên được.
• Gioăng cao su. Cửa trước có vòng gioăng quanh miệng lồng để chống rò nước, và nước đọng lại trong nếp gioăng đó chính là nguồn mùi mốc phổ biến nhất. Sau mỗi mẻ nên lau khô nếp gioăng và hé cửa cho thoáng. Máy cửa trên không có bộ phận này nhưng lại hay đọng cặn ở đáy lồng.
• Nước đọng và mùi. Cả hai kiểu đều cần vệ sinh định kỳ, chỉ khác vị trí phải để mắt tới. Các bước làm tại nhà nằm trong bài cách vệ sinh máy giặt tại nhà.

Dịch thói quen chọn chế độ từ máy này sang máy kia

Khi đổi máy, bạn không cần học lại từ đầu. Chỉ cần nhớ rằng mọi cái tên chế độ hoa mỹ đều quy về ba biến số: nhiệt độ nước, thời gian và cường độ đảo, tốc độ vắt — cách đọc bảng điều khiển theo ba biến này đã nói kỹ trong bài cách chọn chế độ máy giặt cho từng loại đồ. Ba biến đó giữ nguyên ý nghĩa trên cả hai kiểu máy, chỉ có cách máy thực hiện là khác.

Vài chỉnh sửa thực tế khi chuyển từ cửa trên sang cửa trước:

• Đồ mỏng, đồ len, đồ lụa — trên máy cửa trước bạn có thể yên tâm hơn vì không còn trụ giặt kéo giật, nhưng vẫn nên chọn chế độ đảo nhẹ và hạ mức vắt xuống thấp.
• Khăn bông, ga giường — để mức vắt cao, tận dụng đúng thế mạnh của máy cửa trước. Nhưng nhớ giảm số lượng mỗi mẻ vì đồ ngậm nước nở ra và cần quãng đường rơi.
• Đồ dính bùn đất — nhóm này máy cửa trên xử lý nhanh hơn nhờ ma sát mạnh. Trên máy cửa trước, nên giũ sạch đất khô trước khi cho vào, hoặc chọn chế độ có ngâm.
• Vết dầu mỡ, mùi mồ hôi ngấm sâu — lợi thế thuộc về máy cửa trước nhờ nồng độ chất giặt cao và chu trình dài. Đừng dùng chế độ nhanh cho nhóm này ở bất kỳ kiểu máy nào.
• Chăn và đồ khổ lớn — cả hai kiểu máy gia đình đều đuối. Vấn đề không phải công suất động cơ mà là thể tích lồng: chăn ngậm nước cần không gian để đảo, nhồi vào là nước không luồn qua được các lớp bông bên trong.

Món cuối cùng trong danh sách trên chính là ranh giới hợp lý giữa việc tự giặt ở nhà và mang ra tiệm. Máy nào cũng có giới hạn thể tích của nó, và cố vượt giới hạn đó thì hại cả đồ lẫn máy.