Chăn len lông cừu thật là thứ nhiều nhà mua về để dành cho mấy đợt rét đậm, đắp ấm mà nhẹ, không bí như chăn bông. Nhưng cũng chính chiếc chăn này hay "gặp nạn" nhất trong mùa giặt đồ đông: giặt một lần bằng nước ấm, vắt mạnh, lấy ra thấy chăn co lại một khúc, mặt len dày cộm, sờ cứng như tấm nỉ lót sàn.
Co và vón nỉ ở len thật gần như không lấy lại được hoàn toàn, nên phần quan trọng nhất là đừng để nó xảy ra. Bài này nói cách nhận biết chăn len thật, khi nào cần giặt, giặt tay hay giặt máy ra sao, phơi và cất thế nào để chăn dùng được nhiều mùa.
Chăn len thật khác chăn lông cừu nhân tạo thế nào
Ngoài chợ, rất nhiều loại chăn được gọi chung là "chăn lông cừu" nhưng thực chất là sợi polyester làm mềm, mặt lông xù giống da cừu. Loại đó giặt máy bình thường được, cách giặt có trong bài cách giặt chăn nỉ, chăn lông cừu nhân tạo.
Chăn len thật (wool, sợi len từ lông cừu) thì khác. Bề mặt mỗi sợi len có những lớp vảy rất nhỏ. Gặp nước nóng, xà phòng kiềm và lực cọ xát, các lớp vảy này mở ra, móc vào nhau rồi khoá chặt, sợi len co lại và dính thành khối. Đó là hiện tượng vón nỉ (felting), cũng là cách người ta cố tình làm ra vải nỉ len. Ba thứ gây ra nó là nhiệt, kiềm và cọ xát, nên mọi bước dưới đây đều xoay quanh việc tránh ba thứ đó.
Cách phân biệt nhanh: đọc nhãn thành phần. Ghi "wool", "merino wool", "lambswool" là len thật. Ghi "polyester", "microfiber", "sherpa" là sợi tổng hợp. Không còn nhãn thì đốt thử vài sợi ở mép: len thật cháy chậm, có mùi khét như tóc cháy, tàn bóp ra bột; sợi tổng hợp chảy nhựa, vón thành hạt cứng.
Đọc nhãn trước khi làm gì khác
- Ký hiệu chậu nước có bàn tay: chỉ giặt tay.
- Chậu nước gạch chéo, hoặc dòng chữ "Dry clean only": chỉ giặt khô. Chăn len dệt dày, chăn có lớp lót hoặc viền vải khác chất liệu hay ghi như vậy. Tự giặt nước loại này là chấp nhận rủi ro co.
- Chậu nước có số 30 kèm vạch gạch dưới: giặt máy được ở chế độ nhẹ, tối đa 30°C.
- Ô vuông có vòng tròn gạch chéo: không sấy máy.
Nhãn là thông tin từ chính nhà sản xuất về sợi và cách dệt của chiếc chăn, nên ưu tiên nhãn hơn mọi mẹo trên mạng, kể cả bài này.
Giặt ít thôi, phơi gió thường xuyên
Len thật có khả năng tự đẩy bụi và giảm mùi khá tốt, lại không đắp sát da nếu bạn dùng vỏ chăn. Vì vậy chăn len không cần giặt thường xuyên như ga trải giường. Nhiều nhà chỉ giặt chăn len một lần vào cuối mùa lạnh trước khi cất, giữa mùa thì:
- Lồng vỏ chăn bằng cotton, giặt vỏ hằng tuần hoặc hai tuần một lần.
- Hôm hanh khô, đem chăn ra phơi chỗ có gió, tránh nắng gắt chiếu trực tiếp lâu, rồi giũ mạnh cho bung sợi và bay bụi.
- Vết bẩn nhỏ thì xử lý tại chỗ: thấm bằng khăn ẩm có vài giọt nước giặt cho len, thấm lại bằng khăn sạch, không chà.
Mỗi lần giặt nước là một lần sợi len chịu rủi ro, nên giặt ít mà đúng vẫn hơn giặt nhiều.
Giặt tay chăn len thật từng bước
- Chuẩn bị chậu hoặc bồn tắm đủ rộng để chăn nằm ngập mà không phải nhồi. Chăn bị gấp nhiều lớp, nhét chặt thì nước giặt không đều, lại dễ bị vò.
- Nước lạnh hoặc mát, khoảng 20–30°C, không dùng nước ấm cho "nhanh sạch". Nước nóng là nguyên nhân hay gặp nhất khiến chăn co.
- Nước giặt dành cho len (ghi wool hoặc len trên bao bì), loại trung tính, không chứa enzyme phân huỷ đạm. Len là sợi đạm nên enzyme trong nước giặt thường có thể làm sợi yếu dần. Không dùng bột giặt, không dùng thuốc tẩy.
- Hoà nước giặt vào nước trước, rồi mới thả chăn vào. Đổ nước giặt đậm đặc trực tiếp lên len dễ để lại vệt.
- Ấn nhẹ cho chăn ngấm đều, ngâm khoảng 10–15 phút. Dùng lòng bàn tay ấn xuống rồi nhả ra vài lần. Không chà, không vò, không xoắn.
- Xả bằng nước cùng nhiệt độ với nước giặt. Đổi đột ngột từ ấm sang lạnh cũng là một kiểu "sốc" làm sợi co. Xả hai, ba lượt cho đến khi nước trong.
Ép nước, đừng vắt xoắn
Chăn len ngấm nước nặng hơn nhiều so với lúc khô. Nhấc cả khối chăn ướt lên một tay sẽ kéo giãn và làm biến dạng. Cách làm:
- Xả hết nước trong chậu, dồn chăn lại một góc rồi ấn mạnh cho nước chảy ra.
- Trải chăn lên vài chiếc khăn tắm khô, cuộn tròn cả chăn lẫn khăn như cuộn chiếu, ấn hoặc đứng lên cuộn cho khăn hút bớt nước. Mở ra, thay khăn khô nếu cần rồi làm lại.
- Không vắt xoắn kiểu vắt khăn mặt. Xoắn là kiểu cọ xát mạnh nhất với sợi len ướt.
Giặt máy có được không
Được, nếu nhãn cho phép và máy có chế độ len (wool) hoặc giặt tay. Lưu ý:
- Lồng máy phải đủ to để chăn quay thoáng. Chăn nhét chật lồng thì chế độ len cũng không cứu được.
- Chọn nước lạnh, vắt thấp nhất máy cho phép hoặc tắt vắt, sau đó ép nước bằng khăn như trên.
- Không giặt chung với khăn bông, quần jeans hay đồ có khoá kéo.
Máy giặt cửa trên có trục khuấy ở giữa thường đảo đồ mạnh, không hợp với chăn len thật.
Phơi phẳng nơi râm, không treo, không sấy nóng
Chăn len ướt mà treo lên một thanh phơi, sức nặng của nước sẽ kéo dài chăn theo chiều rủ xuống, khi khô thì một chiều dài ra, chiều kia hẹp lại. Nên làm thế này:
- Trải phẳng chăn trên giàn phơi lưới, trên mấy chiếc ghế ghép lại có lót khăn, hoặc vắt ngang qua hai, ba thanh phơi song song để chia đều sức nặng.
- Dùng tay nắn lại các cạnh cho vuông, đúng kích thước ban đầu khi chăn còn ẩm.
- Phơi nơi râm, thoáng gió. Nắng gắt làm len khô cứng và có thể ngả màu.
- Lật mặt vài lần cho khô đều. Mùa đông ở Thanh Hoá ẩm, chăn len dày có thể mất một, hai ngày mới khô hẳn. Đừng gấp cất khi lõi còn ẩm, chăn sẽ có mùi và dễ mốc.
- Không sấy nóng. Máy sấy kết hợp đủ cả nhiệt và đảo trộn, chỉ một mẻ sấy có thể làm chăn co rõ rệt.
Nguyên tắc với nhiệt độ và cách phơi này dùng chung cho đồ len mặc người, bài cách giặt áo len lông cừu merino không xù lông, không co có thêm chi tiết.
Lỡ bị xù hoặc vón nỉ nhẹ thì sao
Xù lông thành những hạt nhỏ trên mặt chăn là chuyện bình thường với len, nhất là chỗ hay cọ vào người. Dùng máy cắt lông xù hoặc lược chải len, đưa nhẹ theo một chiều trên mặt chăn trải phẳng, không ấn mạnh.
Còn khi chăn đã co và dính cứng, có thể thử ngâm trong nước mát pha một ít dầu xả tóc, nhẹ nhàng kéo giãn từng phần rồi phơi phẳng ghim cố định kích thước. Cách này đôi khi giúp mềm và giãn lại được một phần, nhưng không đưa chăn về như cũ. Vón nỉ nặng thì nên chấp nhận và giữ cẩn thận hơn cho những lần sau.
Cất chăn len qua mùa, chống mọt
- Giặt hoặc phơi sạch trước khi cất. Mọt và nhậy vải thích sợi len có dính mồ hôi, vụn da, vết thức ăn.
- Khô hẳn mới gấp. Sờ vào phần dày nhất, gấp mép, đảm bảo không còn mát tay.
- Túi vải cotton thoáng khí tốt hơn túi nilon hút chân không. Nén quá chặt trong thời gian dài làm sợi len xẹp, mất độ phồng; túi kín lại giữ ẩm.
- Bỏ kèm túi thơm gỗ tuyết tùng hoặc oải hương để hạn chế mọt. Tránh để băng phiến tiếp xúc trực tiếp với len.
- Giữa mùa nồm, lấy ra kiểm tra, phơi gió một lần nếu thấy có mùi.
Khi nào nên gửi tiệm
Chăn len to, dày, nhà không có chậu đủ rộng hay chỗ phơi phẳng, hoặc nhãn ghi chỉ giặt khô thì nên để tiệm làm. Ở Nhà Gọn Laundry, chăn ga thông thường giặt sấy 35.000đ/kg. Riêng chăn len lông cừu thật, chăn ghi chỉ giặt khô hay chăn có chất liệu đặc biệt, tiệm sẽ xem món, đọc nhãn rồi báo giá và cách xử lý trước khi nhận. Có vết bẩn cần tẩy riêng tính 30.000–200.000đ tuỳ vết. Bạn nên nói rõ với tiệm đây là len thật để tiệm không cho vào chế độ sấy thường.
Giá các loại chăn ga khác và lịch giặt nên theo có ở trang giặt chăn ga gối đệm Thanh Hoá. Tiệm lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, gọi 0943 386 369 để báo phí. Tiệm ở Lô F23 Khu 1, KĐT Bình Minh, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở 7:00–21:00 mọi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chăn len lông cừu bị co sau khi giặt?
Sợi len thật có lớp vảy nhỏ trên bề mặt. Gặp nước nóng, chất tẩy kiềm và lực vò hoặc vắt mạnh, các vảy mở ra, móc vào nhau làm sợi co lại và dính thành nỉ. Giặt nước lạnh, nước giặt cho len và không chà, không vắt xoắn sẽ hạn chế được.
Chăn len lông cừu thật bao lâu nên giặt một lần?
Thường chỉ cần giặt một lần trước khi cất cuối mùa lạnh. Trong mùa nên lồng vỏ chăn cotton và giặt vỏ, phơi gió chăn vào ngày hanh khô, vết bẩn nhỏ thì thấm tại chỗ.
Có sấy chăn len lông cừu thật bằng máy được không?
Không nên. Máy sấy vừa có nhiệt vừa đảo trộn, đủ điều kiện để len co và vón nỉ. Hãy ép nước bằng khăn và phơi phẳng nơi râm, thoáng gió.
Chăn len đã vón nỉ có cứu được không?
Vón nỉ nhẹ có thể ngâm nước mát với một ít dầu xả tóc, kéo giãn nhẹ rồi phơi phẳng để mềm lại một phần. Vón nỉ nặng thường không về như cũ, nên phòng ngừa quan trọng hơn.
Gửi giặt chăn len lông cừu ở Nhà Gọn giá bao nhiêu?
Chăn ga thông thường giặt sấy 35.000đ/kg. Chăn len thật, chăn ghi chỉ giặt khô hoặc chất liệu đặc biệt thì tiệm báo giá khi xem món. Gọi 0943 386 369 để được tư vấn.
Chăn len lông cừu cần giặt cẩn thận?
Gọi hoặc nhắn Zalo 0943 386 369 để Nhà Gọn xem nhãn, báo giá và cách giặt phù hợp cho chăn len thật. Tiệm ở Lô F23 Khu 1, KĐT Bình Minh, phường Hạc Thành, mở 7:00–21:00 mọi ngày.
Đặt giặt online