Cách giặt tất len, tất đông không co, không xù

Đôi tất len mua đầu đông, đi êm và ấm. Giặt máy hai ba lần, cổ tất đã lỏng, bàn chân co lại một cỡ, gót và mũi nổi một lớp lông vón như hạt cám. Đến giữa mùa thì đôi tất cứng như bìa, xỏ vào thấy cộm.

Tất len hỏng nhanh không phải vì len kém, mà vì nó bị giặt như tất cotton: nước ấm, vắt mạnh, sấy nóng. Bài này chỉ nói về tất len và tất dày mùa đông. Chuyện khử mùi tất thường, găng tay dùng hằng ngày đã có bài cách giặt tất, vớ, găng tay khử mùi.

Vì sao tất len co và xù nhanh hơn áo len?

• Tất bị cọ xát liên tục. Gót và mũi tất chà vào giày, sàn nhà cả ngày. Sợi len bị kéo ra khỏi mặt dệt, gặp nước và chuyển động trong lồng giặt thì xoắn vào nhau thành nốt xù (dân dệt gọi là pilling, tức hiện tượng vón hạt).
• Sợi len có vảy. Bề mặt sợi len lông cừu có lớp vảy rất nhỏ. Gặp nước ấm, xà phòng và lực đập, các vảy này móc vào nhau và không nhả ra nữa. Đó là hiện tượng felting (len kết dạ): sợi dồn lại, tất co và dày lên, không kéo giãn về được.
• Mồ hôi chân và cặn xà phòng. Chân đổ mồ hôi cả trong mùa lạnh. Mồ hôi, da chết cộng với nước giặt xả chưa sạch làm sợi bết lại, tất cứng và giữ mùi.
• Tất dày thường pha nhiều loại sợi. Len pha acrylic, nylon, spandex (sợi co giãn). Mỗi loại chịu nhiệt khác nhau, nhưng phần len và phần chun ở cổ tất đều không ưa nhiệt cao.

Đọc nhãn trước khi giặt

Lật cổ tất xem nhãn hoặc xem bao bì lúc mua. Bạn cần biết hai thứ: tỷ lệ len và ký hiệu giặt.

• Len 70% trở lên, hoặc ghi merino, wool, lông cừu: coi như đồ len thật. Giặt tay hoặc chế độ len của máy, nước mát.
• Có chữ "superwash" hoặc "machine washable": len đã được xử lý để giảm kết dạ, giặt máy chế độ nhẹ được. Vẫn nên dùng nước mát và không sấy nóng.
• Len pha acrylic, polyester nhiều: ít co hơn nhưng dễ xù hơn. Túi lưới và lộn trái là hai bước quan trọng.
• Tất lót lông, tất bông xù: phần lông bên trong rất dễ bết và vón. Giặt nhẹ, phơi kỹ.

Không có nhãn thì cứ giặt theo cách cẩn thận nhất bên dưới. Giặt nhẹ quá thì tất chỉ chưa sạch hết, giặt mạnh quá thì tất co và không cứu được.

Giặt tay: cách an toàn cho tất len thật

1. Lộn trái tất. Mặt trong là nơi bám mồ hôi, da chết nhiều nhất. Lộn trái giúp nước giặt vào đúng chỗ bẩn và giảm cọ xát lên mặt ngoài, đỡ xù.
2. Nước mát hoặc hơi âm. Khoảng nhiệt độ bàn tay thấy mát là vừa. Nước nóng là thủ phạm chính làm len co.
3. Nước giặt dịu, loại cho đồ len nếu có. Hoà tan trước rồi mới thả tất vào. Không đổ trực tiếp lên tất, không dùng bột giặt dạng hạt vì dễ đọng cặn trong sợi dày.
4. Ngâm 10–15 phút. Để nước giặt làm việc, không cần chà.
5. Bóp nhẹ, không vò, không xoắn. Gót và mũi tất bẩn hơn thì bóp kỹ ở đó. Tuyệt đối không chà tất vào nhau hay chà bàn chải.
6. Xả bằng nước cùng nhiệt độ. Đổi nhiệt đột ngột (ngâm ấm, xả lạnh) cũng làm sợi len co. Xả hai ba lần đến khi nước trong.
7. Ép nước bằng khăn. Đặt tất lên khăn bông, cuộn lại rồi ấn. Không vắt xoắn như vắt giẻ.

Giặt máy: được, nếu làm đúng ba điều

Không phải ai cũng có thời gian giặt tay từng đôi tất. Với tất có nhãn cho giặt máy, hoặc len pha, bạn có thể cho vào máy nếu giữ ba điều:

• Túi lưới, lộn trái, gom tất riêng. Mỗi túi vài đôi, không nhồi chặt. Túi lưới giúp tất không bị quấn vào trục, không cọ với khoá kéo, cúc quần jeans.
• Chế độ len (wool) hoặc giặt nhẹ, nước lạnh. Vắt tốc độ thấp. Máy không có chế độ len thì chọn chế độ đồ mỏng.
• Không giặt chung với khăn tắm, đồ nỉ. Khăn bông nhả xơ, xơ bám lên tất len rồi thành nốt xù rất khó gỡ.

Phơi và làm khô: chỗ làm hỏng nhiều tất nhất

Nhiều người giặt tay rất cẩn thận, rồi lại cho tất vào máy sấy nhiệt cao cho nhanh khô. Một lượt sấy nóng có thể làm tất len co hơn mười lần giặt.

• Phơi nằm hoặc vắt ngang dây. Tất len ướt nặng, kẹp treo cổ tất sẽ làm cổ giãn và dài ra.
• Nắn lại hình bàn chân khi tất còn ẩm. Kéo nhẹ gót, mũi về đúng chỗ.
• Phơi râm, thoáng gió. Nắng gắt làm len khô cứng và bạc màu.
• Chưa khô hẳn thì chưa cất. Tất dày khô ở mặt ngoài nhưng gót và mũi thường còn ẩm. Bóp thử, thấy lạnh là chưa khô.

Mùa nồm ở Thanh Hoá, tất len phơi trong nhà có khi hai ba ngày chưa khô, dễ bốc mùi. Những hôm đó, nếu nhãn cho phép, có thể sấy ở nhiệt thấp nhất trong thời gian ngắn rồi lấy ra phơi tiếp. Nhãn ghi không sấy thì dùng quạt thổi đều. Vài mẹo cho mùa ẩm có trong bài làm thơm quần áo mùa nồm.

Xử lý mùi chân trên tất len

Len vốn chịu mùi khá tốt, nhưng tất đi trong giày kín cả ngày thì vẫn có mùi. Một vài cách nhẹ nhàng:

• Không để tất bẩn dồn đống. Tháo ra thì lộn trái, để chỗ thoáng, đừng nhét vào giày hay giỏ kín.
• Ngâm nước pha giấm trắng loãng trước khi giặt. Khoảng một thìa canh giấm cho một chậu nước mát, ngâm 15 phút rồi giặt như bình thường. Thử trước với tất màu đậm.
• Thay phiên đôi tất. Một đôi đi xong nghỉ một ngày, len kịp thoáng khí và khô hẳn.
• Không dùng thuốc tẩy clo. Clo làm sợi len yếu, ngả vàng.

Mùi trong giày thì cần xử lý cả giày. Tất sạch đi vào giày ẩm vẫn sẽ có mùi lại sau nửa ngày.

Tất đã co, đã xù thì làm gì?

• Xù nhẹ: dùng dao cạo lông xù hoặc máy cắt lông xù, kéo nhẹ trên mặt tất đặt phẳng. Đừng nhổ bằng tay, sợi sẽ bị kéo thêm ra.
• Co nhẹ, chưa cứng: ngâm tất vào nước mát có chút dầu xả tóc khoảng 20 phút, ép nước bằng khăn rồi kéo nhẹ về cỡ cũ, phơi nằm. Cách này chỉ giúp một phần, không phải lúc nào cũng về được như trước.
• Đã kết dạ, cứng và dày: gần như không đưa về được. Đôi đó dùng đi trong nhà hoặc cho trẻ nhỏ nếu vừa.

Cách giặt tương tự áp dụng cho mũ len, găng len, xem thêm cách giặt mũ len, găng tay len mùa đông và cách giặt áo len lông cừu merino không xù lông.

Khi nào nên gửi tiệm?

Tất thường thì giặt ở nhà là tiện nhất. Nên gửi tiệm khi bạn có cả túi đồ đông cần giặt cùng lúc, nhà không có chỗ phơi những ngày nồm, hoặc có món len đắt tiền mà không muốn tự thử.

Ở Nhà Gọn Laundry, mỗi đơn được giặt riêng, đếm món khi nhận và khi trả. Quần áo thường giặt sấy tính theo cân: dưới 8kg 28.000đ/kg, từ 8kg 22.000đ/kg, đơn tối thiểu 30.000đ. Có tất len, đồ len trong túi thì dặn rõ khi gửi để tiệm tách riêng và tư vấn cách xử lý. Bạn có thể xem cách chuẩn bị đồ trước khi gửi tiệm giặt.

Tiệm ở Lô F23 Khu 1, KĐT Bình Minh, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở 7:00–21:00 mỗi ngày. Tiệm lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, gọi 0943 386 369 để báo phí.

Câu hỏi thường gặp

Tất len có giặt máy được không?

Được nếu nhãn ghi cho giặt máy hoặc có chữ superwash. Lộn trái, cho vào túi lưới, chọn chế độ len hoặc giặt nhẹ, nước lạnh, vắt tốc độ thấp. Tất len thật không có nhãn thì nên giặt tay.

Vì sao tất len giặt xong bị co lại?

Thường do nước nóng, đổi nhiệt đột ngột, vò mạnh hoặc sấy nhiệt cao. Các vảy trên sợi len móc vào nhau khiến tất dồn lại và dày lên, gọi là kết dạ.

Có nên sấy tất len không?

Tốt hơn là phơi nằm nơi râm, thoáng gió. Nếu nhãn cho phép sấy và trời nồm khó khô, chỉ sấy nhiệt thấp nhất trong thời gian ngắn rồi phơi tiếp.

Tất len bị xù lông có cứu được không?

Xù nhẹ thì dùng dao cạo lông xù hoặc máy cắt lông xù, kéo nhẹ trên mặt tất đặt phẳng. Để đỡ xù về sau, lộn trái, dùng túi lưới và không giặt chung với khăn tắm.

Tất len bao lâu nên giặt một lần?

Tất đi cả ngày trong giày thì nên giặt sau mỗi lần đi. Tất đi trong nhà vài giờ có thể phơi thoáng rồi đi thêm một lần trước khi giặt.