Cách giặt trang phục biểu diễn, đồ múa, đồ văn nghệ

Sáng hôm sau buổi hội diễn, cô giáo phụ trách văn nghệ mang tới tiệm một túi to. Trong túi là mười hai bộ váy múa của lớp, cuộn lẫn vào nhau, vẫn còn nguyên hơi người và mùi keo xịt tóc. Có bộ dính vệt phấn nền ở cổ, có bộ đứt mất một mảng cườm, có bộ lấm bùn ở gấu vì sân khấu dựng ngoài trời.

Cái khó của đồ diễn không nằm ở chỗ nó bẩn. Nó bẩn không nhiều — chỉ mặc một hai tiếng thôi mà. Cái khó nằm ở chỗ một bộ đồ diễn thường là bốn năm loại vật liệu khâu chồng lên nhau: lớp lót thun, lớp satin, lớp voan phủ ngoài, viền lưới, rồi kim sa và cườm đính lên trên. Mỗi loại đòi hỏi một cách đối xử khác nhau, và bạn phải chiều loại yếu nhất.

Bài này gom lại những gì chúng tôi học được từ việc giặt đồ biểu diễn cho các trường, các tốp múa và các buổi hội diễn cơ quan ở Thanh Hoá. Có chỗ chúng tôi sẽ nói thẳng là không cứu được, vì đồ diễn có những hỏng hóc thật sự không hồi phục.

Nhận diện chất liệu trước khi động vào nước

Bước đầu tiên không phải là ngâm, mà là trải bộ đồ ra bàn và nhìn kỹ xem nó gồm những gì.

• Voan và lưới: mỏng, nhìn xuyên qua được, rất nhẹ. Sợ nhất là móc rách và sợ nhiệt. Bàn là nóng chạm vào voan là thủng ngay, không cứu được.
• Satin: mặt bóng, sờ trơn mát. Sợ nước nóng và sợ chà xát — chà mạnh là mặt bóng bị xước mờ thành vệt, và vệt đó không đánh bóng lại được.
• Nhung: có lông tuyết dựng đứng. Sợ bị ép và sợ bị vò; chỗ bị ép thì lông nằm rạp xuống và ánh sáng phản chiếu khác đi, nhìn như vết bẩn.
• Kim sa, cườm, đá đính: gắn bằng keo hoặc vài mũi chỉ mảnh. Sợ va đập và sợ nhiệt vì keo mềm ra khi gặp nóng.
• Lớp lót thun co giãn: phần khoẻ nhất của bộ đồ, nhưng lại là phần hút mồ hôi nhiều nhất.
• Chi tiết bằng bìa, mút, xốp ở mũ, mão, vai áo: những thứ này nhiều khi không được ngâm nước chút nào, chỉ lau chấm bên ngoài.

Nếu bộ đồ còn nhãn thì đọc nhãn. Đồ diễn may đo ở tiệm thường không có nhãn, khi đó hãy hỏi người may hoặc thử ở một góc khuất — mép trong gấu váy chẳng hạn — trước khi xử lý cả bộ.

Vì sao đồ diễn phải giặt tay và lộn mặt trái

Câu trả lời gọn là: lồng máy giặt không phân biệt được lớp nào yếu lớp nào khoẻ, nó vò tất.

• Kim sa va vào thành lồng làm bong keo, đứt chỉ, hạt rơi rải rác. Nhưng thiệt hại nặng hơn là những hạt có cạnh sắc cào rách lớp voan nằm ngay dưới, và rách trên voan thì gần như không vá cho khuất mắt được.
• Móc, khoá, ren cứng của bộ này móc vào bộ kia khi giặt chung cả tốp một mẻ.
• Lộn mặt trái để phần trang trí quay vào trong, giảm ma sát. Đây là thói quen nên giữ kể cả khi giặt tay.
• Chỗ thật sự bẩn chỉ có vài điểm: cổ áo, nách, gấu váy, đầu gối. Xử lý riêng mấy điểm đó rồi giặt nhẹ toàn bộ là đủ, không cần vò cả bộ.

Quy trình giặt tay chúng tôi hay dùng:

1. Chậu rộng, nước mát — đủ rộng để bộ đồ nằm bung ra chứ không bị dồn cục.
2. Pha loãng dung dịch giặt dịu vào nước trước, rồi mới thả đồ vào. Đổ chất giặt thẳng lên vải màu dễ để lại vệt loang.
3. Ngâm mười lăm phút, không lâu hơn với đồ nhiều màu — màu sẫm trên đồ diễn hay phai và loang sang vùng sáng.
4. Ấn nhẹ bằng lòng bàn tay cho nước đi qua vải. Không vò, không xoắn, không dùng bàn chải lên voan hay satin.
5. Xả nhiều lượt nước sạch, mỗi lượt nhấc bộ đồ lên đỡ bằng cả hai tay chứ đừng nhấc một góc — đồ ướt rất nặng và dễ giãn ở chỗ bị kéo.
6. Ép nước bằng khăn bông: trải khăn to, đặt bộ đồ lên, cuộn lại và ấn. Đây là cách rút nước an toàn nhất cho đồ mỏng.

Vết phấn trang điểm ở cổ áo — xử lý sớm là ăn tiền

Đây là vết đặc trưng của đồ diễn và cũng là vết hay bị bỏ quên nhất, vì lúc cởi đồ ra thì trời đã tối và ai cũng mệt.

1. Phủi khô trước. Phấn nền và phấn phủ còn đọng trên mặt vải thì dùng bàn chải lông mềm hoặc khăn khô phủi ra. Phủi, không chà — chà lúc này là ấn phấn vào sâu trong sợi.
2. Chấm bằng khăn ẩm có chút dung dịch giặt dịu. Thấm từ mép vết vào giữa để vết không loang rộng ra.
3. Lót một khăn khô ở mặt sau chỗ vết, để chất bẩn đi xuyên qua và bám vào khăn thay vì lan ngang.
4. Xả lại bằng nước mát ở riêng vùng đó trước khi giặt cả bộ.
5. Cổ áo bằng voan hay lưới thì thao tác nhẹ hơn nữa, dùng đầu ngón tay thay cho khăn, và tuyệt đối không bàn chải.

Nói thẳng phần giới hạn: vết phấn nền có dầu, để cũ vài tháng trên vải sáng màu thì thường chỉ làm nhạt đi được chứ khó xoá hẳn. Vết son thì bướng hơn nữa — cách xử lý riêng có trong bài cách tẩy vết son môi, mỹ phẩm trên quần áo.

Làm khô phẳng thay vì treo

Nhiều người mắc lỗi ở đúng khâu cuối: giặt rất cẩn thận rồi treo bộ váy ướt lên móc, sáng hôm sau thấy vai áo giãn xệ và gấu váy dài ra một bên.

• Đồ ướt nặng gấp mấy lần lúc khô. Treo lên móc là toàn bộ trọng lượng đó dồn vào hai điểm vai, kéo giãn sợi và làm lệch dáng.
• Cách đúng là làm khô phẳng: trải một khăn bông khô lên mặt phẳng, đặt bộ đồ lên, chỉnh lại đúng dáng, rồi để khô tự nhiên chỗ râm có gió.
• Đổi khăn lót khi khăn đã ngấm nước — thường sau khoảng một tiếng — để rút ngắn thời gian khô.
• Váy nhiều tầng voan thì tách các tầng ra cho gió luồn vào giữa, đừng để chúng dính bết vào nhau.
• Đồ nhung làm khô phẳng và tuyệt đối không đặt vật gì đè lên khi còn ẩm; chỗ bị đè sẽ để lại vết rạp lông.
• Chỉ khi bộ đồ đã se thì mới treo lên móc bản to cho hoàn tất, và nhớ chọn móc có vai rộng, bọc vải hoặc bọc mút.

Riêng nhóm áo váy voan chiffon mỏng có kỹ thuật riêng khá tỉ mỉ, xem thêm ở bài cách giặt áo chiffon, voan mỏng. Còn đồ đính hạt cườm và đá thì đọc cách giặt áo váy đính kim sa, hạt đá.

Cất giữa hai mùa hội diễn

Đồ diễn của trường học và cơ quan có nhịp rất rõ: rộ lên vào dịp khai giảng, hai mươi tháng mười một, tất niên, rồi lại nằm im nhiều tháng. Chính khoảng nằm im đó làm hỏng đồ nhiều hơn cả những buổi diễn.

• Chỉ cất khi đã khô kiệt. Một bộ còn ẩm nhét vào thùng chung sẽ kéo cả thùng ám mùi và mốc.
• Treo là tốt hơn gấp, nhất là với voan và satin — nếp gấp để lâu trên satin thành đường hằn khó phẳng lại.
• Đồ đính kim sa thì gấp lỏng, kẹp giấy mềm giữa các lớp để hạt không cọ vào lớp vải bên dưới. Không nén chặt.
• Không dùng túi nilon buộc kín. Dùng túi vải hoặc túi chống bụi có lỗ thở. Nilon kín giữ hơi ẩm, mùa nồm là mốc.
• Đồ nhung treo riêng, không ép sát vào các bộ khác trong tủ.
• Ghi nhãn từng bộ theo tiết mục và cỡ người mặc. Nghe vặt vãnh nhưng năm sau lôi ra sẽ đỡ được cả buổi loay hoay.
• Giữa mùa nồm, mở tủ kiểm tra một lần, mang ra hong gió nếu thấy hơi ẩm.

Những lỗi hay gặp

• Nhét cả tốp mười mấy bộ vào một mẻ máy giặt cho nhanh — móc và cườm bộ này cào rách voan bộ kia.
• Vò mạnh chỗ cổ áo để đánh vết phấn, làm satin xước mờ hoặc voan giãn thành lỗ.
• Ngâm cả đêm cho "ra hết bẩn" — đồ diễn nhiều màu thì đó là công thức để màu sẫm loang sang màu sáng.
• Là trực tiếp lên kim sa cho phẳng nhanh, keo chảy và hạt dính bết vào mặt bàn là.
• Treo bộ váy ướt sũng lên móc dây mảnh, hôm sau vai áo giãn và dáng váy lệch.
• Phơi nắng trưa cho kịp buổi diễn chiều, đổi lại màu vải nhạt đi và voan giòn.
• Cuộn tròn nhét vào túi nilon ngay sau buổi diễn rồi để đó vài hôm.
• Dùng thuốc tẩy lên đồ màu để đánh vết bẩn ở gấu — vết có thể mờ, nhưng chỗ đó sẽ bạc trắng và không hồi lại được.

Khi nào nên gửi tiệm

Một bộ đồ diễn đơn giản, ít trang trí thì bạn tự giặt tay ở nhà hoàn toàn được. Gửi tiệm hợp lý khi:

• Đồ nhiều lớp, nhiều chất liệu, đính kim sa dày — loại mà bạn nhìn vào đã không biết bắt đầu từ đâu.
• Cả tốp múa, cả lớp học sinh, cả đội văn nghệ cơ quan cần xử lý gọn trong vài ngày sau hội diễn.
• Có vết phấn nền, vết son, vết dầu cần tẩy riêng thay vì giặt chung.
• Đồ mượn hoặc đồ thuê mà bạn phải trả nguyên trạng — rủi ro tự làm hỏng cao hơn phí gửi tiệm.
• Áo dài biểu diễn, loại kiểu cách nhiều chi tiết, thuộc nhóm nên để thợ làm tay.

Giá theo bảng niêm yết, tính theo món chứ không theo cân: áo váy ngắn 77.000đ · áo váy dài 99.000đ · váy dạ hội 150.000đ · chân váy 40.000–70.000đ · áo dài trơn 80.000đ · áo dài kiểu 90.000–250.000đ tuỳ mức cầu kỳ. Cần tẩy vết riêng thì 30.000đ–200.000đ tuỳ vết, luôn báo giá trước khi làm. Lấy gấp trong 2 giờ hoặc gửi dịp lễ Tết thì phụ thu 20%.

Chúng tôi xem đồ trực tiếp và báo giá trước khi động vào. Bộ nào có rủi ro — kim sa đã lỏng keo, voan đã có chỗ rách nhỏ, vết cũ đã ố sâu — thì tiệm nói trước để khách quyết, chứ không nhận rồi mới báo. Đồ được giặt riêng từng đơn, đếm món khi nhận và đếm lại khi trả. Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00–21:00 tất cả các ngày; có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, báo trước khi chốt lịch. Trường, cơ quan gửi đều theo mùa hội diễn có thể dùng thẻ thành viên: nạp 500.000đ được 550.000đ, nạp 1.000.000đ được 1.150.000đ, nạp 2.000.000đ được 2.400.000đ.