Cách tẩy vết bã trầu, nước trầu trên quần áo

Chiều, bà ngồi ngoài hiên têm trầu. Cháu chạy lại sà vào lòng, bà quệt tay một cái lên tà áo cho khỏi dính cháu. Vệt đỏ sẫm ăn ngay vào vải. Tối con dâu mang ra giặt, vò xà phòng mãi, vết nhạt đi một chút rồi đứng yên đó, còn vùng vải quanh vết thì như xơ ra.

Ở Thanh Hoá, nhà nào còn ông bà ăn trầu thì chuyện này quen lắm. Vết nước trầu thuộc loại khó, nhưng không phải vô phương, nếu hiểu nó được làm từ gì và xử lý đúng thứ tự.

Nước trầu là ba thứ trộn lại, nên vết cũng khó gấp ba

Một miếng trầu gồm lá trầu, miếng cau và một chút vôi tôi quệt lên lá. Khi nhai, ba thứ trộn với nhau trong miệng và tạo ra màu đỏ sẫm quen thuộc. Mỗi thành phần gây một kiểu rắc rối riêng trên mặt vải:

• Lá trầu và cau chứa tanin, nhóm chất tạo màu bám rất chắc vào sợi vải, cùng họ với vết chè đặc, vết vỏ cau, nhựa chuối. Tanin để càng lâu càng ngấm và càng sẫm.
• Nhựa cau hơi dính, giữ các hạt màu nằm lại trong khe sợi.
• Vôi tôi có tính kiềm mạnh. Đây là phần nhiều người không để ý. Kiềm nằm lâu trong vải có thể làm sợi yếu, xơ đi, nhất là với tơ lụa và len vốn là sợi đạm rất nhạy với kiềm. Đó là lý do có những chiếc áo tẩy xong vết thì chỗ đó lại mỏng hơn, bạc hơn xung quanh.

Tức là vết nước trầu vừa là vết màu vừa là vết hoá chất. Chỉ lo tẩy màu mà quên phần vôi thì vải vẫn thiệt. Cơ chế nhuộm màu gần với vết nghệ và cà ri, bạn có thể đọc thêm ở bài tẩy vết nghệ, cà ri trên quần áo. Còn phần kiềm thì giống vết vôi vữa, xem tẩy vết vôi vữa, xi măng.

Mười phút đầu: thấm khô rồi xả nước lạnh từ mặt trái

Thời gian là thứ quyết định nhiều nhất với vết trầu. Vết còn ướt thì màu chưa kịp ngấm và vôi chưa kịp tác động lên sợi.

1. Gạt bỏ bã trầu nếu có. Dùng cạnh thìa hoặc mép thẻ nhựa gạt nhẹ theo một chiều. Không dùng ngón tay miết.
2. Thấm, đừng chà. Đặt khăn giấy hoặc khăn trắng sạch lên vết, ấn nhẹ cho nó hút bớt nước trầu. Chà là ép màu vào sâu và làm vết loang rộng.
3. Xả nước lạnh từ mặt trái. Lộn áo, để vòi nước lạnh chảy xuyên qua từ phía sau vết. Nước đẩy màu ra ngược đường nó đi vào. Xả từ mặt phải chỉ đẩy màu sâu thêm.
4. Không nước nóng, không nước ấm. Nhiệt làm tanin bám chắc hơn vào sợi, vết chuyển từ đỏ sang nâu và rất khó gỡ.

Một lưu ý nhỏ: nhiều hướng dẫn tẩy vết khuyên không xát xà phòng bánh lên vết gốc tanin ngay từ đầu, vì có thể khiến màu bám chặt hơn. Để phần xà phòng, nước giặt tới bước sau.

Trung hoà phần vôi trước, xử lý phần màu sau

Đây là bước nhiều người bỏ qua. Sau khi xả, phần vôi vẫn còn sót trong sợi vải. Nếu đi thẳng vào tẩy màu, kiềm vẫn ở đó và tiếp tục làm vải yếu.

1. Pha giấm trắng loãng: một phần giấm trắng với khoảng hai đến ba phần nước lạnh. Dùng giấm trắng trong, không dùng giấm có màu.
2. Thử ở chỗ khuất trước, như đường may bên trong hoặc gấu áo. Chờ vài phút, thấm bằng khăn trắng xem có ra màu không.
3. Thấm dung dịch lên vết, để yên khoảng mười phút. Giấm có tính axit nhẹ, giúp trung hoà phần kiềm của vôi.
4. Xả lại bằng nước lạnh từ mặt trái.
5. Giờ mới xử lý màu: nhỏ ít nước giặt dạng lỏng pha loãng lên vết, xoa nhẹ bằng đầu ngón tay, ngâm nước lạnh khoảng ba mươi phút rồi xả. Làm lại nếu vết nhạt dần.

Thứ tự này quan trọng: vôi trước, màu sau. Làm ngược lại thì phần kiềm còn trong vải có thể làm màu sẫm hơn và cản chất giặt làm việc.

Vết trầu đã khô nhiều ngày

Nhiều khi vết được phát hiện muộn, lúc dọn tủ đồ của ông bà hay khi lấy chiếc áo mặc hôm giỗ ra. Vết đã khô thì màu đã ngấm, vôi đã nằm lâu trong vải, nhưng vẫn nên thử theo thứ tự này:

1. Chải nhẹ phần bã khô bằng bàn chải lông mềm, theo một chiều, cho bong phần bám trên mặt.
2. Ngâm nước lạnh khoảng một tiếng để làm mềm vết.
3. Trung hoà bằng giấm loãng như trên, để lâu hơn một chút, khoảng mười lăm phút.
4. Xử lý màu bằng nước giặt pha loãng, ngâm lâu hơn và làm lại vài lần. Với đồ cotton trắng hoặc đồ đã thử là bền màu, có thể dùng thêm bột tẩy gốc oxy theo hướng dẫn trên bao bì. Không dùng thuốc tẩy gốc clo cho tơ lụa, len hay đồ màu.

Cần nói thật: vết đã khô lâu và đã qua vài lần giặt nước nóng thì khả năng sạch hẳn thấp. Có thể làm nhạt được, nhưng khó hứa trả lại như mới. Nếu vết trầu đi kèm ố vàng, lốm đốm mốc do cất lâu trong tủ, xem thêm bài tẩy vết ố, mốc trên quần áo.

Đồ tơ lụa, áo dài của ông bà: nên mang ra tiệm

Người ăn trầu thường là người lớn tuổi, và đồ của các cụ hay là loại quý: áo dài lụa mặc dịp giỗ chạp, áo the, khăn vấn, áo cánh tơ tằm. Với những món này, phần kiềm của vôi và thao tác mạnh tay đều là rủi ro lớn. Tự thử giấm hay chất tẩy ở nhà dễ để lại vệt loang, bạc màu từng mảng mà không sửa lại được.

Với đồ tơ lụa, chỉ nên sơ cứu: thấm khô, không chà, xả nhẹ nước lạnh mặt trái nếu vải chịu nước, rồi mang ra tiệm sớm. Cách chăm đồ hằng ngày cho các cụ có ở bài giặt đồ cho người cao tuổi, người nằm lâu, còn chăm áo dài thì xem giặt là áo dài tại Thanh Hoá.

Tại Nhà Gọn, tẩy vết tính riêng từ 30.000đ đến 200.000đ tuỳ vết, tiệm xem đồ rồi báo trước chứ không làm rồi mới tính. Đồ cần giặt khô tính theo chiếc: áo dài trơn 80.000đ, áo dài kiểu thêu hoặc đính 90.000đ đến 250.000đ, quần và áo dài truyền thống 100.000đ đến 300.000đ một bộ, khăn choàng 90.000đ đến 180.000đ.

Khi mang tới, hãy nói rõ đó là vết nước trầu và đã xử lý gì ở nhà, có dùng nước nóng, giấm hay chất tẩy chưa, có sấy chưa. Thông tin đó giúp thợ chọn đúng hướng. Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00 đến 21:00 tất cả các ngày, có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, gọi 0943 386 369 để được báo phí.