Cách tẩy vết mắm tôm, nước mắm dính trên quần áo và khử mùi

Trưa chủ nhật cả nhà kéo nhau đi ăn bún đậu. Đứa nhỏ với tay lấy rau, cùi chỏ hất nghiêng cái bát con, mắm tôm bắn một vệt lên vạt áo phông trắng và mấy chấm nhỏ lên ống quần. Về nhà giặt ngay bằng bột giặt, phơi khô thì vết đã mờ gần hết. Nhưng hôm sau mặc lại, đứng gần nhau vẫn ngửi thấy, và tới trưa khi người nóng lên thì mùi rõ hơn hẳn.

Vết mắm tôm và nước mắm bị xử lý sai nhiều vì ai cũng nghĩ đó là một vết bẩn bình thường, giặt là xong. Thực ra nó là hai bài toán chồng lên nhau, và cách giặt thông thường chỉ giải được một nửa. Nửa còn lại chính là phần khiến bạn ngại mặc lại chiếc áo đó.

Bài này chỉ cách xử lý ngay tại bàn ăn, vì sao tuyệt đối không dội nước nóng, cách tách riêng phần vết và phần mùi, và làm gì với những chiếc áo đã lỡ giặt vài lượt mà mùi vẫn còn.

Vì sao vết mắm là bài toán kép

Nhìn vào thành phần của mắm là hiểu ngay.

• Phần nhìn thấy được. Màu nâu sẫm của mắm tôm hoặc màu hổ phách của nước mắm, kèm theo một chút dầu nếu bát mắm đã pha thêm mỡ hành hay quất và ớt chưng. Phần này bám lên bề mặt sợi, bột giặt thông thường xử lý khá tốt.
• Phần ngửi thấy được. Mắm là sản phẩm của quá trình lên men đạm. Trong đó có các hợp chất amin bay hơi, chúng nhẹ, chúng ngấm sâu vào lõi sợi vải chứ không nằm trên bề mặt. Bột giặt được thiết kế để cuốn trôi chất bẩn bám bên ngoài, nó không với tới phần đã ngấm vào trong.
• Phần muối. Mắm rất mặn. Muối khô lại trong sợi tạo thành vệt trắng lờ mờ trên vải sẫm màu, nhiều người tưởng là vết xà phòng chưa xả hết.

Vì thế mới có chuyện quen thuộc: giặt một lượt, nhìn thì áo sạch, ngửi thì vẫn còn. Bạn giặt thêm lượt nữa cũng thế, vì bạn đang lặp lại đúng cách chỉ giải được nửa bài toán. Vết tương ớt, tương cà cũng có cấu trúc kép tương tự tuy nhẹ hơn, cách xử lý có ở bài cách tẩy vết tương ớt, tương cà trên quần áo.

Xử lý ngay trong mười phút đầu

Mười phút đầu quyết định phần lớn kết quả. Làm đúng lúc này thì phần việc còn lại nhẹ hẳn.

1. Thấm, đừng chà. Lấy giấy ăn hoặc khăn giấy đặt lên vết và ấn nhẹ để hút phần mắm còn ướt. Chà ngang là ép mắm vào sâu hơn và làm vết loang rộng gấp đôi.
2. Gạt bỏ phần đặc. Với mắm tôm, dùng mép thìa gạt nhẹ phần bã ra khỏi mặt vải trước khi cho nước vào.
3. Xả bằng nước lạnh từ mặt trái. Lộn áo, để vòi nước lạnh chảy xuyên qua từ mặt trong đẩy vết ra ngoài. Xả từ mặt phải chỉ đẩy vết đi sâu thêm vào sợi.
4. Tuyệt đối không dội nước nóng. Đây là lỗi hay gặp nhất. Mắm chứa protein, nhiệt làm protein đông lại và bám chặt vào sợi giống như trứng chín dính vào chảo. Sau đó thì cả vết lẫn mùi đều khó gỡ hơn nhiều.
5. Ở quán thì xin nước lạnh và một chút nước rửa chén. Quán nào cũng có sẵn hai thứ này. Xử lý tại chỗ hiệu quả hơn hẳn so với đợi ba tiếng sau mới về tới nhà.

Nếu là vệt bắn nhỏ trên đồ đi làm mà bạn không thể cởi ra, ít nhất hãy thấm khô và tránh để vùng đó gần nguồn nhiệt như máy sấy tay trong nhà vệ sinh.

Cắt phần vết: nước rửa chén là thứ hợp lý nhất

Về nhà, việc đầu tiên là giải quyết phần nhìn thấy được.

1. Xoa vài giọt nước rửa chén trực tiếp lên vết. Nước rửa chén được làm ra để cắt dầu mỡ, và phần dầu trong mắm chính là thứ giữ màu bám lại trên sợi.
2. Dùng đầu ngón tay xoa nhẹ theo vòng tròn nhỏ. Cảm nhận vải trơn dần là dấu hiệu dầu đã tan.
3. Để ngấm mười lăm phút. Đừng vội xả. Hoá chất cần thời gian, và thời gian ngấm thay thế được rất nhiều lực chà.
4. Xả nước lạnh, kiểm tra dưới ánh sáng. Còn thấy bóng vết thì lặp lại thêm một lượt trước khi chuyển sang bước khử mùi.
5. Vải màu và vải mỏng thì thử ở góc khuất trước. Chấm một giọt vào mặt trong gấu áo, chờ khô hẳn rồi mới nhìn. Nhìn lúc còn ướt rất dễ đánh giá nhầm.

Với đồ trắng cotton dày, có thể dùng thêm bột giặt dạng đặc bôi lên vết. Với đồ ghi nhãn giặt khô thì dừng lại ở bước thấm khô và mang ra tiệm, đừng cho nước vào.

Xử lý phần mùi, việc mà bột giặt không làm được

Đây là phần quyết định bạn có mặc lại chiếc áo đó hay không.

• Giấm trắng là lựa chọn dễ kiếm và hiệu quả. Pha một phần giấm với bốn phần nước lạnh, ngâm ngập vùng dính trong ba mươi phút. Môi trường axit nhẹ trung hoà các amin gây mùi. Mùi giấm bay hết sau khi phơi, không đọng lại.
• Baking soda hợp với vết đã cũ. Làm ẩm vùng dính, rắc một lớp bột dày lên trên, để qua đêm rồi phủi sạch và giặt bình thường. Bột hút được phần mùi đã ngấm sâu.
• Đừng trộn giấm và baking soda cùng lúc. Hai thứ này gặp nhau là trung hoà lẫn nhau, sủi bọt cho vui mắt nhưng cả hai đều mất tác dụng. Làm cái này xong, xả sạch, rồi mới làm cái kia.
• Nước xả vải chỉ phủ mùi chứ không khử. Nó để lại một lớp hương trên bề mặt, che được một hai ngày. Khi bạn mặc và người toả nhiệt, hoặc khi trời nồm ở Thanh Hoá độ ẩm lên cao, mùi cũ quay lại và trộn với hương nước xả thành một mùi khó chịu hơn ban đầu.
• Phơi nơi có gió lùa, ưu tiên ngoài trời. Gió mang hơi ẩm và phần mùi còn lại đi. Phơi trong phòng kín là cách giữ mùi lại trong sợi.

Kiểm tra trước khi sấy, và những chiếc áo đã lỡ sấy

Có một thói quen nhỏ mà nếu tập được thì bạn cứu được rất nhiều món đồ: ngửi trước khi sấy.

Quy trình giặt sấy bình thường đi thẳng từ lồng giặt sang lồng sấy, không ai dừng lại kiểm tra. Nhưng với vết đồ ăn có mùi thì đó chính là điểm không quay lại được. Nhiệt sấy làm phần đạm còn sót lại gắn chặt vào sợi, và sau đó thì giặt bao nhiêu lượt cũng chỉ nhạt đi chút ít.

1. Lấy đồ ra khi vừa xong chu trình giặt, ngửi trực tiếp vùng đã dính. Vải ướt lộ mùi rõ hơn vải khô, nên đây là lúc dễ phát hiện nhất.
2. Còn mùi thì quay lại bước giấm hoặc baking soda, đừng sấy. Mất thêm ba mươi phút còn hơn hỏng hẳn.
3. Đã lỡ sấy rồi thì thử ngâm giấm loãng qua đêm, sau đó giặt lại và phơi gió. Cách này giúp được một phần, nhưng nói thật là thường chỉ giảm mùi chứ khó về sạch hoàn toàn.
4. Đừng chồng thêm nhiều loại hoá chất lên cùng một chỗ. Vừa nguy hiểm, vừa làm tiệm khó xử lý về sau nếu bạn quyết định mang ra.

Với khăn lau bếp và giẻ lau, mùi thức ăn tích tụ theo cách tương tự nhưng nặng hơn nhiều vì dùng hằng ngày, cách giặt riêng cho nhóm này có ở bài cách giặt khăn lau bếp, giẻ lau sạch khuẩn.

Khi nào nên mang tới tiệm

Bốn dấu hiệu nên dừng tay:

1. Đồ đắt tiền hoặc chất liệu khó. Lụa, len, vải có lớp phủ, đồ ghi nhãn chỉ giặt khô. Rủi ro hỏng vải cao hơn hẳn phần lợi.
2. Bạn đã lỡ sấy hoặc lỡ là lên vùng dính. Càng tự làm thêm càng khó cứu.
3. Đã giặt hai ba lượt mà mùi vẫn còn. Làm thêm ở nhà chủ yếu chỉ làm mòn vải.
4. Khối lượng lớn. Đồng phục bếp cả quán sau một ca bận thì làm tay từng chiếc là không xuể, xem thêm giặt đồng phục bếp, áo đầu bếp nhà hàng tại Thanh Hoá.

Giá tại tiệm để bạn tính trước: tẩy vết 30.000 đến 200.000đ tuỳ vết và tuỳ chất liệu; giặt sấy quần áo thường dưới 8kg là 28.000đ/kg, từ 8kg trở lên 22.000đ/kg, đơn tối thiểu 30.000đ. Cần lấy ngay sau 2 giờ thì phụ thu 20%, dịp lễ Tết cũng phụ thu 20%. Quán ăn gửi đồ đều đặn có thể dùng thẻ thành viên trả trước: nạp 500.000đ được số dư 550.000đ, nạp 1.000.000đ được 1.150.000đ, nạp 2.000.000đ được 2.400.000đ, dùng cho mọi dịch vụ và không hết hạn trong 12 tháng.

Nói thẳng để bạn khỏi kỳ vọng sai: vết mắm đã qua nhiệt, dù là nhiệt sấy hay nhiệt bàn là, thường chỉ nhạt đi và mùi chỉ giảm chứ khó mất hẳn. Tiệm sẽ xem đồ, nói rõ làm được tới đâu rồi bạn quyết, thay vì nhận bừa rồi trả về một chiếc áo bạn vẫn ngại mặc.