Cách tẩy vết nước hàng, nước màu kho cá trên quần áo

Chiều thứ Bảy, nồi cá trích kho dưa đang sôi lăn tăn trên bếp. Mẹ mở vung, cầm đũa đảo một cái cho cá ngấm đều nước hàng. Nước trong nồi lúc ấy đang sánh, sôi bùng lên, bắn ra mấy giọt nâu sẫm rơi đúng vạt áo phông trắng đang mặc. Đang bận tay nên nghĩ bụng lát nữa giặt cũng được.

Tối lôi áo ra thì mấy giọt ấy đã khô cứng thành vệt nâu đen, sờ vào gợn tay như sơn dính. Vò xà phòng một hồi, vết nhạt đi được chút xíu rồi đứng im. Ở Thanh Hoá thì nồi cá kho, nồi thịt kho tàu là món quen của mọi bếp, nên vết nước hàng cũng là loại vết quen. Nó khó, nhưng khó có lý do, và hiểu lý do rồi thì làm được.

Nước hàng không phải một vết, mà là ba vết chồng lên nhau

Nước hàng là đường đun cho cháy tới màu cánh gián. Khi đường bị nung tới ngưỡng đó, nó không còn là những hạt đường rời nữa mà vỡ ra rồi nối lại thành các chuỗi phân tử dài, sẫm màu và có tính dính. Chính cái tính dính ấy làm nên vấn đề. Nhưng giọt bắn ra từ nồi kho còn mang theo hai thứ nữa, nên trên áo bạn thực ra có ba phần nằm chồng lên nhau:

• Phần đường cháy tạo màu. Lúc còn nóng thì loãng nên len được vào giữa các sợi vải. Nguội đi, nó đặc lại và ôm lấy sợi, vừa là màu vừa là chất bám.
• Phần dầu mỡ. Nồi cá kho nào cũng có dầu ăn và mỡ cá. Dầu không tan trong nước, nên có ngâm nước cả buổi phần này cũng vẫn nằm nguyên đó và giữ màu lại giúp.
• Phần nước mắm. Gồm muối và chất đạm từ cá. Đây là thứ gây mùi ngai ngái còn sót lại sau khi giặt, và nếu để lâu ngày có thể ngả thành quầng vàng quanh vết.

Ba phần này cần ba cách xử lý khác nhau. Đó là lý do một vòng giặt máy thông thường chỉ giải quyết được một phần, rồi vết đứng lại ở đó. Phần nước mắm thì có cơ chế giống vết trong bài tẩy vết nước mắm, dầu hào trên quần áo, còn phần màu bám sợi thì gần với vết trong bài tẩy vết nghệ, cà ri, đồ ăn.

Vì sao phải ngâm cho mềm chứ tuyệt đối không cạo

Nhìn vệt nước hàng khô gợn lên trên mặt vải, phản xạ đầu tiên của hầu hết mọi người là lấy móng tay hoặc cạnh dao cạo cho nó bong ra. Đây là bước làm hỏng áo nhanh nhất. Lớp đường khô trông thì giòn, nhưng nó bám vào sợi chứ không nằm trên sợi. Cạo mạnh thì sợi vải bị kéo xù lên trước khi vết chịu bong, và chỗ xù đó về sau bắt bụi, nhìn bạc hơn vùng xung quanh mà không sửa lại được.

Cách đúng thì ngược hẳn. Đường tan trong nước, đó là bản chất của nó. Chỉ cần ngâm cho lớp đường mềm trở lại, phần bám sẽ tự nhả ra mà không cần dùng sức. Nước ấm giúp việc này nhanh hơn nước lạnh, nhưng phải là nước ấm tay, không phải nước nóng. Chất đạm trong nước mắm gặp nhiệt cao sẽ đông lại và bám chặt vào sợi, y như vết trứng hay vết sữa. Nóng quá là bạn tự khoá vết lại.

Ba bước theo đúng thứ tự: mềm đường, phá dầu, rồi mới tới màu

Thứ tự ở đây quan trọng ngang với bản thân các thao tác. Làm lộn bước thì công sức đổ đi khá nhiều.

1. Gạt phần bám nổi, thật nhẹ. Nếu có mảng nước hàng đọng dày, dùng cạnh thìa gạt theo một chiều, chỉ lấy phần nằm hẳn trên mặt vải. Không miết, không cạo sâu.
2. Làm mềm phần đường. Ngâm vùng vết trong chậu nước ấm tay khoảng mười lăm đến hai mươi phút. Nếu chỉ dính một chỗ nhỏ, lộn mặt trái áo ra rồi để vòi nước ấm chảy xuyên qua từ phía sau vết cũng được, nước sẽ đẩy chất bẩn ra ngược đường nó đi vào.
3. Phá phần dầu. Vết vẫn còn ẩm, nhỏ vài giọt nước rửa chén lên đúng chỗ vết. Nước rửa chén sinh ra để cắt dầu mỡ, đây là lúc dùng nó. Xoa nhẹ bằng đầu ngón tay theo vòng tròn nhỏ, để yên khoảng mười phút rồi xả bằng nước mát.
4. Xử lý phần màu còn lại. Đến lúc này vết thường đã nhạt đi trông thấy, chỉ còn quầng nâu nhạt. Nhỏ ít nước giặt dạng lỏng pha loãng lên vết, ngâm trong nước mát khoảng ba mươi phút rồi xả. Thấy vết nhạt dần sau mỗi lượt thì cứ lặp lại, vì nghĩa là cách này đang ăn.
5. Giặt bình thường bằng nước mát. Giặt cả chiếc áo như mọi ngày để cuốn đi phần nước rửa chén và chất bẩn còn sót.

Với đồ trắng bằng cotton, nếu sau các bước trên vẫn còn quầng vàng nhạt, bạn có thể dùng thêm bột tẩy gốc oxy pha theo đúng hướng dẫn trên bao bì. Đồ màu, tơ lụa và len thì không nên, vì dễ để lại vùng bạc màu khó sửa hơn cả vết ban đầu. Riêng phần dầu mỡ, nếu áo bạn là loại thường xuyên dính bếp thì đọc thêm bài giặt tạp dề, đồ bếp dính dầu mỡ để xử lý cả chiếc chứ không chỉ một vết.

Vết đã khô nhiều ngày hoặc đã qua một lần giặt

Trường hợp hay gặp nhất không phải vết mới, mà là chiếc áo đã giặt một lần rồi mà vết vẫn còn. Lúc đó phần đường đã được nước nóng trong máy giặt nung thêm một lượt nên màu sẫm lại, còn phần dầu thì trải mỏng ra quanh vết nên vùng ố rộng hơn ban đầu. Vẫn đáng thử, chỉ là phải kiên nhẫn hơn:

1. Ngâm lâu hơn. Khoảng một tiếng trong nước ấm tay, thay nước một lần giữa chừng.
2. Lặp lại vòng dầu rồi tới màu. Nước rửa chén, để mười phút, xả; sau đó nước giặt pha loãng, ngâm nửa tiếng, xả. Làm hai đến ba vòng.
3. Đánh giá sau mỗi vòng. Nếu sau hai vòng mà vết không nhạt thêm chút nào, dừng lại. Làm tiếp chỉ mài mòn sợi vải chứ không lấy được vết.

Nói thật: vết nước hàng đã khô lâu, lại đi qua nước nóng và máy sấy, thì khả năng sạch hẳn là thấp. Thường chỉ làm nhạt được, khó hứa trả lại đúng như áo mới.

Kiểm tra kỹ trước khi cho vào máy sấy

Đây là bước hay bị bỏ qua và cũng là bước làm hỏng nhiều chiếc áo còn cứu được. Khi vải đang ướt, một quầng nâu rất nhạt gần như biến mất khỏi tầm mắt. Bạn yên tâm ném vào máy sấy, và chính hơi nóng trong máy cố định luôn phần màu còn sót lại.

Cách kiểm tra mất chừng một phút: vắt nhẹ cho ráo, trải áo ra, kéo căng vùng có vết rồi soi dưới ánh sáng ban ngày. Còn thấy bóng quầng thì quay lại bước xử lý màu. Nếu không chắc, cứ để khô tự nhiên trong bóng râm rồi nhìn lại khi vải đã khô hẳn. Chưa chắc sạch thì chưa cho gặp nhiệt, câu này đúng với gần như mọi loại vết.

Khi nào nên mang ra tiệm

Bạn nên mang ra tiệm khi rơi vào một trong các trường hợp sau:

• Áo sơ mi đi làm, vest, áo dài, đồ tơ lụa, len hoặc đồ có lớp lót bên trong, là những món mà một lần thử sai ở nhà đã đủ để hỏng.
• Vết bắn thành mảng rộng hoặc rơi vào chỗ dễ thấy như trước ngực, tay áo.
• Vết đã qua máy sấy, hoặc đã bị xử lý bằng nước sôi và chất tẩy mạnh trước đó.
• Đồ trắng cần giữ đúng sắc trắng, không chấp nhận quầng ố mờ.

Tại Nhà Gọn, tẩy vết tính riêng từ 30.000đ đến 200.000đ tuỳ vết, tiệm xem đồ và báo trước làm được tới đâu chứ không làm xong rồi mới tính. Nếu cần giặt cả chiếc, giặt khô theo món có sơ mi 50.000đ đến 60.000đ, quần Âu, kaki hoặc jeans 55.000đ, áo khoác 40.000đ đến 120.000đ. Giặt sấy quần áo thường tính theo cân: dưới 8kg là 28.000đ/kg, từ 8kg trở lên là 22.000đ/kg, đơn tối thiểu 30.000đ. Cần lấy gấp trong vòng 2 giờ thì phụ thu thêm 20%.

Khi mang tới, hãy nói rõ đó là vết nước hàng và bạn đã xử lý gì ở nhà: đã dùng nước nóng chưa, đã xát xà phòng bánh chưa, đã sấy chưa. Mấy thông tin đó quyết định hướng làm của thợ. Tiệm ở 134 Lý Nam Đế, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở cửa 7:00 đến 21:00 tất cả các ngày, có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, gọi 0943 386 369 để được báo phí.