Ra Giêng, nhiều làng ở Thanh Hoá vào mùa hội. Trước ngày chính hội vài tuần, các cụ trong ban khánh tiết mở hòm lấy áo tế, mũ, cờ quạt ra kiểm. Năm nào cũng có chuyện tương tự: áo gấm có vệt mốc trắng, cờ ngũ sắc phai một góc, bộ áo nậu của đội rước thiếu cái thừa cái, y môn ám khói hương xám lại.

Bài này viết cho ban tổ chức lễ hội làng, ban quản lý di tích, đội tế nam, đội tế nữ quan và đội rước: cách phân loại đồ vải của hội, món nào tự giặt được, món nào nên giặt khô, và nên gửi từ lúc nào cho kịp ngày hội.

Đồ vải của một lễ hội làng gồm những gì

  • Trang phục đội tế: áo tế của chủ tế và các bồi tế (thường là gấm hoặc sa tanh, có thêu), áo dài của đội tế nữ quan, quần trắng, khăn xếp, mũ tế, hia.
  • Trang phục đội rước: áo nậu, quần, thắt lưng vải, khăn đầu rìu, xà cạp của người khiêng kiệu, cầm cờ, cầm bát bửu.
  • Trang phục đội trống, đội nhạc lễ, đội văn nghệ đi kèm đám rước.
  • Đồ thờ bằng vải: y môn, khăn phủ, diềm, áo kiệu, tán, lọng, tàn.
  • Cờ: cờ hội ngũ sắc, cờ đuôi nheo, dải vải trang trí.

Mỗi nhóm cần cách xử lý khác nhau. Việc đầu tiên nên làm là trải hết ra, đếm và ghi sổ theo nhóm.

Vì sao đồ lễ hội hay hỏng dù ít dùng

Đồ hội mỗi năm chỉ dùng vài ngày, nhưng hỏng lại nhanh vì ba lẽ:

  • Cất khi chưa sạch: sau hội ai cũng mệt, áo đẫm mồ hôi được gấp lại cho vào hòm luôn. Mồ hôi và bụi đường là thức ăn của nấm mốc.
  • Hòm gỗ, tủ hậu cung kín và ẩm: mùa nồm xứ Thanh kéo dài, vải trong hòm kín hút ẩm suốt mấy tháng.
  • Khói hương: y môn, khăn phủ treo quanh năm trong đình, đền nên ám khói, sợi vải giòn dần.

Món nào tự giặt được

Quần trắng, áo lót trong, thắt lưng vải, xà cạp, khăn đầu rìu bằng vải cotton hoặc pha polyester giặt nước được, giặt máy chế độ thường. Vài lưu ý:

  • Giặt riêng đồ trắng với đồ màu. Thắt lưng đỏ, khăn đỏ giặt riêng hẳn mấy lần đầu vì dễ ra màu.
  • Áo nậu vải thường, viền khác màu: thử độ bền màu ở mặt trong bằng khăn trắng ẩm trước. Viền ra màu thì đừng ngâm, giặt nhanh bằng nước mát và phơi ngay.
  • Phơi khô hẳn dưới nắng nhẹ trước khi gấp.

Với số lượng vài chục bộ, giặt tại nhà từng người mang về thường không đều: người giặt kỹ, người quên, bộ thì phai, bộ thì co. Gom lại giặt một mẻ cho đồng đều là cách đỡ rối hơn. Gửi tiệm, giặt sấy quần áo thường tính theo cân: dưới 8kg là 28.000đ/kg, từ 8kg trở lên là 22.000đ/kg, đơn tối thiểu 30.000đ.

Món nào nên giặt khô

Áo tế bằng gấm, sa tanh có thêu rồng phượng, chữ thọ, có kim tuyến hoặc đính kim sa không nên giặt nước. Nước làm chỉ thêu co khác với nền vải, áo nhăn rúm quanh hình thêu; kim tuyến xỉn; màu đỏ, vàng đậm dễ loang sang phần vải sáng. Áo dài của đội tế nữ quan cũng vậy.

Giá giặt khô theo bảng niêm yết của Nhà Gọn cho các món có trong bảng:

MónGiá niêm yết
Áo dài trơn80.000đ
Áo dài kiểu (thêu, đính)90.000–250.000đ
Quần và áo dài truyền thống100.000–300.000đ/bộ
Tẩy vết (tuỳ vết)30.000–200.000đ

Áo tế, áo nậu thêu, y môn, áo kiệu, tán lọng là những món không có sẵn trong bảng giá và mỗi nơi may một kiểu. Ban tổ chức nên mang mẫu ra tiệm hoặc gửi ảnh qua Zalo; tiệm xem chất liệu, kích thước rồi mới trả lời có nhận được không và báo giá cho cả lô. Món nào đã mục, giòn vì khói hương lâu năm thì tiệm sẽ nói rõ rủi ro trước, không nhận liều.

Đặc điểm của vải gấm thêu được nói kỹ ở bài cách giặt đồ vải gấm thêu kim tuyến; đồ vải trong hậu cung thì xem cách giặt khăn phủ bàn thờ, đồ vải phòng thờ.

Mũ tế, khăn xếp, hia, cờ

  • Mũ tế, khăn xếp: có cốt cứng bên trong, không nhúng nước. Lau vành trong bằng khăn ẩm vắt kiệt, phủi bụi mặt ngoài bằng chổi lông mềm.
  • Hia vải: chải bụi khô, lau đế, nhồi giấy giữ dáng. Không ngâm.
  • Cờ hội: cờ vải thường giặt tay bằng nước mát được, nhưng cờ ngũ sắc nhiều màu ghép dễ loang; giặt nhanh, không ngâm, phơi căng. Cờ thêu, cờ có tua kim tuyến thì xử lý như áo tế.

Lịch gửi trước và sau mùa hội

  • Trước hội khoảng một tháng: mở hòm, đếm, ghi sổ, tách món hỏng cần may lại. Chụp ảnh từng nhóm.
  • Trước hội 2–3 tuần: gửi các món giặt khô và các món cần tiệm xem trước. Đồ thêu cầu kỳ cần nhiều thời gian hơn đồ thường.
  • Trước hội khoảng một tuần: giặt đồ giặt nước, là, treo sẵn theo tên từng người.
  • Ngay sau hội: gom toàn bộ, giặt sạch và phơi khô hẳn rồi mới cất. Đây là bước quyết định năm sau đồ còn dùng được hay không.

Nhiều hội làng rơi vào tháng Giêng. Tiệm phụ thu 20% trong 7 ngày trước và sau Tết, nên nếu hội ngay sau Tết thì gửi từ tháng Chạp sẽ vừa kịp vừa không bị tính thêm.

Cất đồ sau hội

  • Áo tế, áo dài treo móc vai rộng trong túi vải thoáng; không gấp chồng lên hình thêu.
  • Đồ gấp trong hòm thì lót giấy mềm giữa các lớp, đặt gói hút ẩm, kê hòm cách nền và cách tường.
  • Mỗi mùa nồm, chọn ngày hanh mở hòm cho thoáng một lần.
  • Ghi sổ số lượng theo nhóm, giao một người giữ. Năm sau mở ra không phải đếm lại từ đầu.

Đình, đền, chùa, nhà thờ có nhu cầu giặt đồ vải thường xuyên hơn thì xem bài giặt là cho cơ sở tôn giáo. Đội văn nghệ, đội múa của làng có bài riêng: giặt là cho CLB văn nghệ, đội múa.

Về Nhà Gọn

Nhà Gọn Laundry ở Lô F23 Khu 1, KĐT Bình Minh, phường Hạc Thành, TP Thanh Hoá, mở 7:00–21:00 mọi ngày. Tiệm dùng máy giặt, máy sấy công nghiệp, giặt riêng từng đơn, đếm món khi nhận và khi trả, giá niêm yết rõ ràng. Có lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường, gọi 0943 386 369 để được báo phí trước. Cần lấy ngay sau 2 giờ thì phụ thu 20%; dịp lễ, Tết (7 ngày trước và sau) cũng phụ thu 20%.

Câu hỏi thường gặp

Áo tế gấm thêu có giặt nước được không?

Không nên. Nước làm chỉ thêu co, kim tuyến xỉn và màu đậm dễ loang. Áo tế gấm thêu nên giặt khô sau khi tiệm đã xem chất liệu.

Giặt áo tế, y môn ở Nhà Gọn giá bao nhiêu?

Các món này không có sẵn trong bảng giá. Tiệm xem mẫu hoặc ảnh rồi báo giá cho cả lô. Món có trong bảng: áo dài trơn 80.000đ, áo dài kiểu 90.000–250.000đ, quần và áo dài truyền thống 100.000–300.000đ/bộ.

Nên gửi đồ lễ hội trước ngày hội bao lâu?

Món giặt khô, đồ thêu nên gửi trước 2–3 tuần. Đồ giặt nước thì trước khoảng một tuần để còn thời gian là và chia theo từng người.

Áo nậu, quần trắng của đội rước tính giá thế nào?

Đồ vải thường giặt nước tính theo cân: dưới 8kg là 28.000đ/kg, từ 8kg trở lên là 22.000đ/kg, đơn tối thiểu 30.000đ.

Nhà Gọn có lấy và giao đồ tận nơi không?

Có. Gọi hoặc nhắn Zalo 0943 386 369, báo địa chỉ và loại đồ. Phí lấy giao tuỳ đơn và quãng đường, tiệm báo phí trước khi nhận.

Ban tổ chức cần giặt đồ trước mùa hội?

Gửi ảnh và số lượng qua Zalo để tiệm xem trước và báo giá cho cả lô. Gọi hoặc nhắn Zalo 0943 386 369 để hỏi giá và hẹn lấy đồ. Lấy và giao tận nơi, phí tuỳ đơn và quãng đường. Tiệm ở Lô F23 Khu 1, KĐT Bình Minh, phường Hạc Thành, mở 7:00–21:00 mọi ngày.

Đặt giặt online

Bài viết liên quan

Giặt là cho cơ sở tôn giáo ở Thanh Hoá → Cách giặt đồ vải gấm thêu kim tuyến → Giặt là cho CLB văn nghệ, đội múa ở Thanh Hoá →